برای توضیح این سخن شما را به خواندن (و احتمالا دیدنِ) نمایشنامه ای 150 ساله دعوت می کنم بر صحنه وطن مان اجرا شده و به فاجعه دردناک کنونی انجامیده است. بگذارید نخست شخصیت های اصلی این نمایش را معرفی کنم: / - نخست سلطان قاجار است (که همزمان در پنج نقش فتحعلیشاه، محمد شاه، ناصرالدین شاه، مظفرالدین شاه و محمدعلیشاه ظاهر می شود). او مردی است متلون المزاج، خرافاتی، زنباره و مطلق العنان. / - دوم صدراعظم اوست (که اجرای نقش های عباس میرزا، قائم مقام فراهانی، حاج میرزا آقاسی، امیر کبیر و .... را همزمان بر

اسماعیل نوری علا / در علوم سیاسی مدرن «روند گذار از حکومتی تمامیت خواه و ایدئولوژیک به حکومتی سکولار دموکرات» بصورت یک مسیر تاریخی در نظر گرفته می شود که با دوران «انباشت نارضایتی پنهان» آغاز شده و به مرحله ای ختم می شود که «دوران انتقال و بازسازی» می گویند. و این آغاز و پایان را حادثه ای به دو نیم می کند که «فروپاشی سیستم موجود» نام دارد. در هر نیمه هم مرحله های کوچک تری وجود دارند. / از آنحا که ما هنور به فروپاشی رژيم اسلامی نرسیده ایم، لازم است ابتدا به چند مرحله ای بپردازیم که پیش از فروپاش

اسماعیل نوری علا / عبدالرضا کاهانی، «کارگردانی که اخیراً پس از حدود یک دهه مهاجرت به خارج از ایران، آخرین اثرش «مرده‌شور» برندهٔ جشنوارهٔ ادینبورگ شد»، در گفتگو با رادیو فردا در ظاهر فقط از مشکل نمایش یک فیلم حرف می‌زند؛ اما در لایه‌ای عمیق‌تر، او ناخواسته تصویری از ساختار واقعی قدرت در رژیم اسلامی ارائه می‌کند. تصویری که شاید از ده‌ها تحلیل سیاسی گویاتر باشد. / او می‌گوید: «گاهی فیلمی مجوز می‌گیرد اما نیروی انتظامی مانع نمایش آن می‌شود؛ گاهی حوزهٔ هنری دخالت می‌کند؛ بخشی از سالن‌ها زیر نظر نهاد

اسماعیل نوری علا / در نگاه نخست، تفأل و استخاره ممکن است رفتارهایی خرافی یا بازمانده‌هایی از دوران پیشامدرن به نظر برسند؛ اعمالی که در آنها انسان، در برابر آینده‌ای نامعلوم، کتابی را می‌گشاید تا پاسخی برای تردیدهای خود بیابد. / اما اگر از سطح ظاهری این آیین‌ها عبور کنیم، درمی‌یابیم که تفأل و استخاره، دست‌کم در فرهنگ ایرانی، بسیار پیچیده‌تر از پیشگویی ساده‌اند. این دو، در ژرف‌ترین لایهٔ خود، دو شیوهٔ متفاوتِ رابطهٔ انسان با ابهام، معنا، و مسئولیت‌اند. / در سنت ایرانی، تفأل بیش از هر چیز با نام حا

اسماعیل نوری علا / پرسش قابل دفاعی که می تواند برای پیوستگان به جنبشی که شاهزاده رضا پهلوی رهبر نمادین آن است پیش آید آن است که: / «براستی آنچه که اکنون “انقلاب شیر و خورشید” نام گرفته، از لحاظ گفتمانی، در جستجوی چیست؟ آیا این چیستی را باید صرفاً در وجود شاهزاده رضا پهلوی جستجو کرد، یا آن را در "مجموعه" ای وسیع تر دید که از انقلاب مشروطه تا امروز، بصورتی زیگزاگی اما مداوم، همواره در جامعهء ایران وجود داشته و در بخش عمده ای از آن خاندان پهلوی حاملان تاریخی آن بوده اند؟» / پاسخی که از حانب هریک از

پاسخ کوتاه و دقیق به این پرسش چنین است: «در این مورد هیچ پاسخ قطعی و قابل ‌تأیید عمومی وجود ندارد». اما در عین حال می شود پرسید که «زنده و مرده این شخص چه تأثبری در وضعیت کنونی ایران دارد؟ و اگر زنده است چرا پنهان اش کرده اند؟» / آنچه در خبر ها آمده / طبق گزارش‌های رسانه‌ای، گفته شده که مجتبی خامنه‌ای در جریان یک حمله زخمی شده اما زنده مانده است. اما، در عین حال، هیچ حضور عمومی، تصویر تازه یا سخنرانی مستقیمی از او منتشر نشده و این موضوع باعث ابهام جدی شده است. حتی برخی مقامات خارجی، از جمله دون

اسماعیل نوری علا / امروزه، در خلیج فارس، «وضعیت جنگی» دیگر صرفاً حاصل یک «رویداد» نیست، بلکه پدیدار شدگی یک «وضعیت» است؛ محصول جنگی است که نه اعلام می شود و نه پایان می پذیرد؛ نه به طور کامل آغاز شده و نه به طور کامل متوقف می شود. / آنچه جریان دارد چیزی میان این دو حالت است: نوعی تعلیق دائمی که در آن، قدرت ها هم زمان می جنگند و مذاکره می کنند، عقب می نشینند و پیشروی می کنند، و در عین حال می کوشند از لحظه ای که همه چیز از کنترل خارج می شود فاصله بگیرند. / آشکار است که، در چنین صحنه ای، پرسش اصلی

اسماعیل نوری علا / در حال حاضر، بحث درباره دموکراسی، قانون اساسی و آیندهء ایران، اغلب، در سطح نهادها و ساختار هایی همچون انتخابات، تفکیک قوا و حقوق بنیادین پیش می‌رود. اما پیش از همه این‌ها، یک سطح بنیادی‌تر نیز وجود دارد که کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد: زبان سیاست. / در این قلمرو، واژه‌هایی که برای توصیف «قدرت» به‌کار می‌بریم فقط ابزار بیان نیستند؛ آن‌ها مرزهای اندیشهء ما را نیز تعیین می‌کنند. هر واژه، پیش‌فرض‌هایی را با خود حمل می‌کند و راه‌هایی را برای فهم می‌گشاید یا می‌بندد. به همین دلیل، به

اسماعیل نوری علا / 1 / من فیلم «دکتر نو» (Dr. No) را – که سرسلسلهء فیلم های «دو صفر هفتِ جیمزباندی» محسوب می شود – در اواسط دههء 1340 دیدم. داستان فیلم «دکتر نو» از جایی شروع می‌شد که سازمان اطلاعاتی بریتانیا (MI6) مأمور خود، «جیمز باند»، را به جامائیکا می‌فرستاد تا ماجرای کشته شدن یک مأمور انگلیسی را بررسی کند. جیمز باند متوجه می‌شود که فرد مرموزی به نام «دکتر نو»، که در جزیره‌ء دورافتاده ای زندگی می‌کند، پایگاهی مخفی ساخته و، با استفاده از متخصصان فن آوری هسته‌ای و رادیواکتیو، در حال خرابکاری

اسماعیل نوری علا

اسماعیل نوری علا / بخش اول / در ماه‌های اخیر، در بسیاری از بحث‌هایی که دربارهٔ آیندهٔ سیاسی ایران در گرفته است، پرسشی بارها تکرار می‌شود: چرا نیروهای مخالف حکومت اسلامی نمی‌توانند با یکدیگر متحد شوند؟ چرا همهٔ جریان‌های اپوزیسیون در کنار یکدیگر قرار نمی‌گیرند؟ و چرا بعضی ها – و بخصوص شاهزاه رضا پهلوی - برای همکاری سیاسی شرط گذاشته می‌گذارند؟ / در نگاه نخست، این پرسش کاملاً طبیعی به نظر می‌رسد. جامعه‌ای که با بحران‌های عمیق اقتصادی، اجتماعی و سیاسی روبه‌روست، انتظار دارد نیروهای مخالف حکومت بتوان

اسماعیل نوری علا / 1 / یکی از «مفاهیم پایه» که در قرن نوزدهم در ادبیات سیاسی جهان شکل گرفت و تا اواسط قرن بیستم هم بر اندیشه ها حاکم بود «استعمار» نام داشت. این مفهوم جهان را به دو دستهٔ عمده تقسیم می‌کرد: کشورهای استعمارگر و کشورهای استعمارشده. و بر اساس همین تقسیم‌بندی، مجموعه‌ای از مفاهیم سیاسی، مبارزات ایدئولوژیک و مواضع نظری پدید آمد که برای دهه‌ها بر فضای سیاسی جهان سایه انداخت. / اما در شصت سال اخیر، به‌خصوص پس از جنگ جهانی دوم، شاهد تحول تدریجی این مفهوم بوده‌ایم. کشورهای استعمارزده در آ

اسماعیل نوری علا / اخیراً شاهزاده رضا پهلوی طی یادداشتی اعلام داشته اند که «در روزهای اخیر، چند گروه‌ تجزیه‌طلب - که در کارنامهء‌ بعضی از آنها همکاری با خمینی و صدام، هر دو، به چشم می‌خورد- ادعاهایی موهوم و سخیف را دربارهء تمامیت ارضی و یگانگی ملی ایران مطرح کرده‌اند. چنانکه بارها تأکید کرده‌ام، حفظ و دفاع از تمامیت ارضی ایران، اصلی خدشه‌ناپذیر است. ما بر سر یکپارچگی و تمامیت ارضی ایران نه با کسی مذاکره می‌کنیم و نه ذره‌ای از آن کوتاه می‌آییم».(1) / برخی ها این مطلب را «واکنشی شتاب زده» خوانده و

اسماعیل نوری علا / در سال های اخیر بیشتر نگران احوالات تو بوده ام که، با بیشترین ناراحتی های جسمی و کمترین امکانات اما هوشیار و مراقب، در دوری از وطن به سر می بری. اما از این که چگونه بر آن شدی تا با شاهزاده رضا پهلوی دیداری داشته باشی بی خبر بوده ام. اما اکنون یقین دارم که با این دیدار خواسته ای بر این نکته انگشت بگذاری که جز حمایت از شاهزاده راه نجات معقولی برای کشور دور از دست مان نمی بینی. و، به نظر من، آنکه تو را بخاطر این اقدام سرزنش کند آنقدر بی خیال و گریزان از واقعیت به سرمی برد که نمی

اسماعیل نوری علا / داریوش عزیزم، / دیرور که عکس تو را در کنار شاهراده رضا پهلوی و همسرش دیدم هم یکه خوردم و هم غرق شادمانی شدم. چرا که از یکسو می دانستم که اگر قرار است توفیقی برای ملت ما در خلاصی از شر حکومت اسلامی باشد، راهی جز همکاری با او نمانده است. / در سال های اخیر بیشتر نگران احوالات تو بودم که با کمترین امکانات و با بیشترین ناراحتی های جسمی، اما هوشیار و مراقب، در دوری از وطن به سر می بری. از این که چگونه بر آن شدی تا با شاهزاده رضا پهلوی دیداری داشته باشی هنوز بی خبرم. اما با دیدن عکس

اجازه دهید سخنانم را با درود گفتن به جان های پاک زنان، مردان و جوانان گرانقدر ایران آغاز کنم که در راه آزادی وطن مان بزرگ ترین هدیه خود نثار کرده اند و همراه با آن درودی بفرستم، از جانب مهستان سکولار دموکرات ها، به ایرانیان ساکن همهء کشورهای جهان که در این چند روزه به جهانیان فهماندند که «اکثریت ملت ایران راه آیندهء خود را به رهبری شاهزاده رضا پهلوی انتخاب کرده است. من، بعنوان جزء کوچکی از این مردم متکثر، امروز می خواهم در مورد همان نکته ای صحبت کنم که آگاه و ناآگاه بوسیلهء مخالفان حضور فعال شاه

(متن سخنرانی در مهستان سکولار دموکرات های ایران) / اجازه دهید سخنانم را با درود گفتن به جان های پاک زنان، مردان و جوانان گرانقدر ایران آغاز کنم که در راه آزادی وطن مان بزرگ ترین هدیهء خود نثار کرده اند و همراه با آن درودی بفرستم، از جانب مهستان سکولار دموکرات ها، به ایرانیان ساکن همهء کشورهای جهان که در این چند روزه به جهانیان فهماندند که «اکثریت ملت ایران راه آیندهء خود را به رهبری شاهزاده رضا پهلوی انتخاب کرده است». من، بعنوان جزء کوچکی از این مردم متکثر، امروز می خواهم در مورد همان نکته ای صح

(متن سخنرانی در مهستان سکولار دموکرات های ایران) / اسماعیل نوری علا / دوستان عزیز، / اجازه دهید سخنانم را با درود گفتن به جان های پاک زنان، مردان و جوانان گرانقدر ایران آغاز کنم که در راه آزادی وطن مان بزرگ ترین هدیه خود نثار کرده اند و همراه با آن درودی بفرستم، از جانب مهستان سکولار دموکرات ها، به ایرانیان ساکن همهء کشورهای جهان که در این چند روزه به جهانیان فهماندند که «اکثریت ملت ایران راه آیندهء خود را به رهبری شاهزاده رضا پهلوی انتخاب کرده است. من، بعنوان جزء کوچکی از این مردم متکثر، امروز

اسماعیل نوری علا / ایران در آستانهء وضعیتی ایستاده که دیر یا زود می تواند به «گذار سیاسی» بیانجامد. نشانه های فرسایش اقتدار رژیم اسلامی، شکاف در ساختار حکمرانی، و گسترش نارضایتی اجتماعی همگی حکایت از آن دارند که کشور ممکن است وارد مرحله ای شود که در آن خطر اصلی نه استمرار وضع موجود، بلکه احتمال خلاء قدرت باشد. تجربهء تاریخی نشان می دهد که خلاء قدرت در دوران گذار، اگر با سازمان دهی مسئولانه همراه نشود، می تواند بجای «انتقال منطقی و کارآمد قدرت» به بی ثباتی امنیتی، رقابت های موازی و حتی مداخلات بی

نسبت به جنایت اخیر رژیم / بی راه نیست که خود بپرسیم: «براستی سران رژیم جنایتکار از این کشتار چه سودی می برند؟» از نظر من این اقدام دور از ذهن، که از رئیس حمهور امریکا تا طرفداران خود رژيم را حیرت زده کرده، نمی توانسته تنها برای سرکوب تظاهراتی باشد که، مثل همیشه، می شد با حداقل خشونت هم برای مدتی آن را فرو نشاند. واقعیت این که چنین تصمیم و اقدامی اهداف چندی را تعقیب می کند که آنها را می توان جمع بندی کرد. / دلایل، پی آمدها و واکنش درست نسبت به جنایت اخیر رژیم / اسماعیل نوری علا

اسماعیل نوری علا / برخی از اهل قلم در مطالب خود چنین نظر می دهند که مخالفین گوناگون رژيم اسلامی، بحای دست زدن به عملی «دموکراتیک» و اتخاد علیه این رژیم، بجان هم افتاده اند. ورخی از آنها نیز علت این وضع را در وجود ریشه‌های تمامیت‌خواهی در میان مخالفان دانسته اند. اما این نظریات مرا بی اختیار به یاد شعار خمینی گچستک می اندازد که عموم مخالفان رژیم پادشاهی را به نوعی تمامیت خواهی پنهان شده در پساپشت نظریه«همه با هم» دعوت می کرد. / اگر، در آن سال های اول انقلاب، این دعوت با رفتن مجاهدین به پاریس و ت

اسماعیل نوری علا / در روزهای گذشته بیانیهء جدیدی از جانب آقای میرحسین موسوی منتشر شده است. او مهمترین شخصیت انتخاباتی سال 1388 و رهبر مخالفان گردآمده در «جنبش سبز» محسوب می شود و بسیارانی ایشان را رهبر حریان اصلاح طلبی بشمار می آورند؛ جریانی که می تواند، در کنار شخصیت های اصلاح طلب دیگری همچون آقایان خاتمی، روحانی و تاج زاده، راه حلی را برای خروج کشور از شرایط مهلک و بی آیندهء کنونی ارائه کنند. طبیعی است که وقتی با شخصیتی این چنین مهم (هم اکنون به اتفاق همسرش در حصر خانگی به سر می برد) روبرو هس

اسماعیل نوری علا / 1. شاهزاده همچون منبع مشروعیت / این نکته امری آشکار است که، در وضعیت کنونی ایران، نقش بلامنازع شاهزاده رضا پهلوی به‌عنوان صاحب عاملیت و «حقانیت» (که در گفتار سیاسی رایج به‌صورت واژهٔ آخوندیِ «مشروعیت» جا افتاده و این مقاله نیز، ناگزیر و برای سهولت بیان، همان واژه را به کار می‌برد) نه از مسیرهای کلاسیکِ وابسته به نهادهای رسمی، بلکه از دل «فروپاشی منابع دیگر ممکن مشروعیت» پدید آمده است. / هنگامی که احزاب کار نمی‌کنند، نهادهای نمایندگی کننده از هم پاشیده‌اند، و اعتماد عمومی به هر

امیر جاوید / گفت‌وگویی که اخیراً با عنوان بررسی ضرورت وجود یک نهاد آلترناتیو برای دوران گذار منتشر شده (گفت‌وگویی از داخل ایران، پیام حقوقی گذار به رضا پهلوی)، کوشیده است بحث گذار سیاسی در ایران را از سطح موضع‌گیری‌های احساسی به سطحی حقوقی و نهادی منتقل کند. این تلاش، در نیت، قابل توجه و ضروری است. با این حال، از منظر حقوق عمومی و حقوق اساسی، متن با کاستی‌های مفهومی و تحلیلی مهمی روبه‌روست که نادیده گرفتن آن‌ها می‌تواند خود به بازتولید ابهام‌هایی بینجامد که گذار سیاسی دقیقاً برای عبور از آن‌ها ط

گفت‌وگوی یک روزنامه نگار با یک حقوقدان در داخل کشور / توضیح اسماعیل نوری علا: متن این گفتگو دیروز از ایران به دست من رسیده است با این خواست که آن را برای «گویانیوز» بفرستم و بخواهم که آن را منتشر کنند. روزنامه نگاری که این متن را برای من فرستاده از دوستان قدیمی من است که اکنون دوران بازنشستگی را می گذراند. او نوشته است که امکان انتشار این متن در ایران وجود ندارد و فکر می کنند که انتشار آن (با این احتمال که به دست شاهراده رضا پهلوی هم برسد) در گویا نیوز می تواند متن را به رؤیت عده کثیری برساند.

اسماعیل نوری علا / ۱ – این ضعیف ترین مطلبی ست که من طی سی و پنج سال گذشته از تو دیده ام. چه از نظر نگارش و چه از نظر محتوا و استدلال و غیره / ۲ - خود شاهزاده در سه چهار هفته اخیردرباره مردمی سخن گفته که هر کدام شان کاوه ای هستند. انگار که تو می خواهی او را به زور از سمت فریدونی بگیری و تبدیل به کاوه کنی؟! / ۳: داری موضوعی را می گویی که باز خود شاهزاده بارها گفته است (ماجرای رفراندوم و انتخاب مردم و .. ) و تاکید بر آن و مثال آوردنی آبکی که او کاوه است و نه فریدون، می خواهی از حالا و با زبان بی ز

اسماعیل نوری علا / اینکه شاهنامه فردوسی را می توان نوعی سیاست نامه دانست که با زبان حکایت پردازی به نظریه سازی می پردازد سخن تازه ای نیست اما، در میان همه مطالب شاهنامه که می توان از آنها نظربه های مختلفی را استخراج کرد موضوعی وجود دارد که تنها صد سال است که از لحاظ تاریخ تکامل نظریه پرداری های سیاسی به آن پرداخته شده و عاقبت با عنوان «ترانزیشنالسیم» جرء مهمی از جامعه شناسی سیاسی شده است. من، با توجه به اینکه «ایسم» را بصورت «مداری» (مثلاً در «سیاست مداری») معادل گزاری می کنم، این حوزه از جامعه

مقدمه / نوشتن دربارهٔ بوطیقای «شعر سوگ» ((Poetics of mourning همواره با نوعی تردید آغاز می‌شود؛ تردیدی که نه از کمبود احتجاحات نظری، بلکه از گسترهء نزدیکی انسانی می‌آید. چرا که سوگ، پیش از آن‌که موضوعی ادبی باشد، وضعیتی است که بازگفتبی هدف اش زبان را در معرض آزمون قرار می‌دهد: آیا زبان مجاز است سخن بگوید، وقتی که پرونده و حاطرهء «از دست دادگی» هنوز بسته نشده است؟ آیا نوشتن، در چنین لحظه‌ای، شکلی از وفاداری است یا نوعی تجاوز به سکوتی که مرگ تحمیل کرده؟ / این مقاله از دل چنین پرسش‌هایی شکل گرفته ا

اگر منظورتان «منبعی که دقیقاً همین شش مرحله را نام برده باشد» است، چنین منبعی وجود ندارد؛ این شش‌گانه بیشتر یک مدل ترکیبی و تحلیلی است. اما اگر منظورتان یافتن منابع معتبر برای پشتیبانی نظری این نوع فازبندی است، چند اثر کلاسیک وجود دارند که تقریباً همهٔ پژوهش‌های گذار از استبداد به دموکراسی بر آن‌ها استوارند. / برای پروژهٔ فکری خودتان / اگر بخواهید برای مدل شش‌مرحله‌ای خودتان پشتوانهٔ دانشگاهی بسازید، من پیشنهاد می‌کنم چنین نسبتی برقرار کنید: / مدل شما پشتوانه نظری