گفتمان نوگرایی ملی ایران؛ معماری گذار و بنیان‌گذاری ایران آینده

گفتمان نوگرابیی ملی ایران معماری گذار و بنیان گذاری ایران آینده نُه بخش ۰ شصت ونه فصل ۰ هفت پیوست مرداد ۱۳۰۵ بقلم : ابراهیم روشندل

سخن موْلف این مجموعه حاصل چند سال کار پیوسته بر یک پرسش واحد است: اگر روزی جمهوری اسلا از صحنه کنار برودء ایران با چه چیزی روبه‌رو خواهد شد و چه کسی» با چه طرحی» آن روز را اداره خواهد کرد؟ پرسش» ساده به نظر می‌رسد اما پاسخ آن نه ساده است و نه از پیش آماده. تجربه صد سال اخیر ایران نشان می‌دهد که سقوط یک نظام سیاسی» به‌خودی‌خود چیزی را حل نمی‌کند. آنچه سرنوشت یک ملت را تعیین می‌کند. لحظه فروباشی نیست؛ کیفیت آمادگ‌ای است که پیش از آن لحظه فراهم شده باشد. در سال ۱۳۵۷ ایران یک نظام سیاسی راکنار زد» اما طرحی برای روز بعد نداشت. آنچه جای خالی طرح را پر کرد» منسجم‌ترین نیروی سازمان‌یافته موجود بودء نه بهترین ایده موجود. این درس» هسته اصلی این کتاب است: در لحظه گذار, خلاٌ طراحی با بهترین گزینه پرنمی‌شود؛ با آماده‌ترین گزینه پر می‌شود. اگر نیروهای نوگرا وملی امروز طرح آماده نداشته باشندء فردا نیز نخواهند داشت و ایران بار دیگر همان مسیر را از سر خواهد گذراند. بنابراین این سند یک بیانیه سیاسی نیست» یک کیفرخواست علیه وضع موجود هم نیست. کیفرخواست را تاریخ و مردم ایران بارها نوشته‌اند و نیازی به تکرار آن نیست. این مجموعه یک سند طراحی است؛ کوششی برای پاسخ دادن به پرسش‌هایی که معمولاً در ادبیات سیاسی مخالفان یا بی‌پاسخ ی‌مانند یا با شعار پوشانده می‌شوند: در نخستین هفته پس از تغیس حقوق کارمندان دولت از کجا پرداخت می‌شود؟ چه کسی فرمان نیروهای مسلح را در دست ی‌گیرد؟ آب شرب کدام شهرها در تابستان اول قطع خواهد شد و برای آن چه باید کرد؟ قانون اساسی را چه کسانی و با چه فرایندی ی‌نویسند؟ با پرونده جنایت‌های سه دهه اخیر چه ی‌کنیم بی‌آنکه کشور را به چرخه انتقام بکشانیم؟ نکته دوم که باید در همان آغاز روشن باشد این است: ایران امروز در وضعیت گذار نیست. ایران در وضعیت پیشاگذار است. این تمایزه صرفاً لفظی نیست؛ کل منطق برنامه‌ریزی را تغیبر می‌دهد. در وضعیت گذار ساختار قدرت قدیم شکسته و پرسش اصلی «چگونه ساختار جدید را بسازیم» است. در وضعیت پیشاگذار» ساختار قدیم هنوز پابرجاست اما مشروعیت» توان مالی» انسجام درونی و ظرفیت حل مسئله خود را از دست داده است؛ و پرسش اصلی این است که «چگونه از این وضعیت به گذاری کم‌هزینه و

مهارشده برسیم». بخش سوم این نوشتار» که مفصل‌ترین بخش آن است» تماماً به همین پرسش اختصاص دارد. هر فصل» یک متن را از آغاز تا نتیجه پیش می‌برد. جدول و فهرست» جایی به کار رفته‌اند که واقعاً چیزی به فهم می‌افزایند» نه به‌عنوان جانشین توضیح. و سرانجام: این سند تاریخ انقضا دارد. تشخیص بخش یکم بر پایه وضعیت تابستان ۵ نوشته شده است. اگر شما این متن را دو سال بعد می‌خوانید» ارقام را باور نکنید؛ اما منطق طراحی و معماری نهادی را همچنان معتبر بدانید. بخش نهم توضیح می‌دهد که این سند چگونه باید زنده بماند و به‌روز شود.

چگونه بااین مجموعه آشنا شویم:

این نوشتار برای چهار نوع خواننده نوشته شده و هرکدام می‌توانند مسیر خود را

خواننده‌ای که ی‌خواهد بداند ایران کجا ایستاده است می‌تواند تنها بخش یکم را بخواند. هفت فصل نخست» تصویری مستند و ی‌تعارف از وضعیت اقتصادء منابع» ساخت قدرت» جامعه و موقعیت بین‌المللی ایران در تابستان ۱۴۰۵ ارائه می‌کنند. این بخش» پیش‌نیاز فهم بقیه مطالب است و نباید از آن گذشت. خواننده‌ای که به مبانی فکری علاقه دارد باید بخش‌های یکم و دوم را با هم بخواند. بخش دوم توضیح می‌دهد که «نوگرایی ملی» دقیقاً چه می‌گوید» چه تفاوتی باگفتمان‌های رقیب دارد» بر چه ستون‌هایی ایستاده و چگونه میان ارزش‌های متعارض داوری می‌کند. کنشگر سیاسی و سازمان‌دهنده باید مستقیم به بخش سوم برود. پانزده فصل این بخش» از تعریف وضعیت پیشاگذار آغاز می‌شود و تا پایان دوره انتقالی و تحوبل قدرت به نهادهای منتخب ادامه ی‌یابد. سازماندهی نیروها در داخل و خارج کشور» ساخت میثاق حداقلی» ارتباطات راهبردی» معمای بخش امنیی» هفتاد و دوساعت نخست» دولت انتقالی و برنامه

سیاست‌گذار» کارشناس بخشی و کسی که برای «روز بعد» طرح ی‌نویسد باید بخش‌های چهارم تا هشتم را بخواند. این پنج بخش» معماری حکمرانی» اقتصاد» سرزمین و منابع» سرمایه انسانی و قدرت ملی را در قالب طرح‌های قابل اجرا ارائه می‌کنند. بخش نهم برای همه ضروری است» چون بدون نظام اجراء هیچ‌یک از این طرح‌ها از کاغذ فراتر نمی‌رود. سه هشدار روش‌شناخیی را نیز باید پیشاپیش پذیرفت. نخست اینکه این سند دریاره «چه کسی» نیست؛ دریاره «چه چیزی» و «چگونه» است. تعیین اشخاص» کار فرایند سیاسی مشروع است» نه کار یک سند طراحی. دوم اینکه بر سر چند پرسش کلیدی - از جمله شکل نظام سیاسی آینده» سطح عدم‌تمرکزء و دامنه عدالت انتقالی -- اختلاف نظر واقی و مشروع وجود دارد؛ دراین موارد» به‌جای تحمیل یک پاسخ» گزینه‌ها با پیامدهایشان ارائه شده‌اند. سوم اینکه عدم قطعیت را نمی‌توان با قاطعیت لفظی پوشاند؟ هرجا داده معتبر ندارم» همین را صریح گفته‌ام.

گفتمان نوگرایی ملی یک پلتفرم باز برای

معماری گذار ایران است؛ هیچ جربان سیاسی برای پیوستن به همکاری مشترک ملزم به پذیرش همه سیاست‌های آن نیست. توافق فقط بر یک هسته حداقلی انتقال قدرت لازم

آزاد سیاسی پس از گذار خواهند بود.

معماری کتاب ساختار این نوشتار بگونه ای است که کل مجموعه در نُه بخش و شصت ونه فصل بازچینش شده است. شماره‌گذاری فصل‌ها پیوسته است تا ارجاع‌دهی ساده باشد. منطق چینش بخش‌هاء منطق یک زنجیره استدلالی است. نخست باید بدانیم کجا ایستاده‌ایم (بخش یکم: تشخیص). سپس باید روشن کنیم بر چه مبنایی و به کجا می‌خواهیم برویم (بخش دوم: مبانی و چشم‌انداز). آنگاه پرسش محوری این کتاب مطرح می‌شود: چگونه از اینجا به آنجا برسیم (بخش سوم: معماری گذار). چهار بخش بعدی» محتوای مقصد را ی‌سازند: چه دولتی (بخش چهارم)» چه اقتصادی (بخش پنجم)» بر چه سرزمینی و با چه منابی (بخش ششم)» با چه انسان و جامعه‌ای (بخش هفتم)» و با چه قدرت ملی‌ای (بخش هشتم). بخش نهم به این م‌پردازد که چگونه این طرح‌ها واقعاً اجرا شوند و چگونه دستاوردها در برابر بازگشت محافظت شوند.

نقشه و راهنمای موضوعات دراین سند:

بخش یکم - تشخیص: ایران کجا ایستاده است (فصل ۱ تا ۷) تغییر مختصات ۰ اقتصاد در آستانه ابرتورم . آب و انرژی و زیرساخت ۰ ساخت قدرت و جانشینی ۰ جامعه و پرونده باز عدالت ۰ جنگ و انزوای ساختاری ۰ کوری آماری. بخش دوم -- مبانی: گفتمان نوگرایی ملی (فصل ۸ تا ۱۲) فلسفه نوگرایی ملی ۰ بحران‌ها به‌مثابه یک سیستم ۰ هویت و شهروندی ۰ اصول بنیادین و قاعده حل تعارض ۰ چشم‌انداز ۱۴۲۵ و نظربه تغییر. بخش سوم - معماری گذار: از پیشاگذار تا پایان دوره انتقالی (فصل ۱۳ تا ۲۷) وضعیت پیشاگذار ۰ چهار سناریوی گذار . ساخت بدنه و شبکه ملی ۰ سازماندهی نیروهای داخل ۰ سازماندهی ایرانیان خارج ۰ میثاق حداقلی ۰ رهبری جمیی و مشروعیت ۰ ارتباطات راهبردی ۰ نافرمانی مد و اعتصاب ۰ معمای بخش امنیتی ۰ هفتادودو ساعت نخست .۰ دولت انتقالی ۰ تثبیت اضطراری ۱۸۰ روزه ۰ عدالت انتقالی و آشتی ملی ۰ مدیریت ریسک گذار

بخش چهارم - معماری حکمرانی: چه دولتی؟ (فصل ۲۸ تا ۳۵) نظام سیاسی و قانون اساسی ۰ مجلس شهروندی ۰ دولت کارآمد ۰ حاکمیت قانون ۰ شفافیت و ضدفساد ۰ حکمرانی دیجیتال ۰ دولت در عصر هوش مصنوعی ۰ عدم‌تمرکز نامتقارن بخش پنجم - معماری اقتصاد مدرن (فصل ۳۶ تا ۴۴)

تثبیت پولی ۰ نظام مالی و بودجه ۰ اصلاح مالیاتی ۰ صندوق ثروت ملی ۰ بخش خصوصی و رقابت ۰ صنعت و بهره‌وری ۰ اقتصاد دانش‌بنیان ۰ بازگشت به اقتصاد جهانی ۰ کار و تأمین اجتمای.

بخش ششم - سرزمین: آب» انرژی» اقلیم و حمل‌ونقل (فصل ۴۵ تا ۵۲) آب به‌مثابه قید حاکم ۰ امنیت آب آشامیدنی ۰ ترازنامه آبی و حکمرانی حوضه‌محور ۰ انرژی و جهش خورشیدی ۰ کشاورزی و امنیت غذایی ۰ اقلیم و تاب‌آوری ۰ معماری نوین حمل‌ونقل ۰ بازآرایی سرزمینی و مسکن. بخش هفتم -- انسان و جامعه (فصل ۵۳ تا ۵۹)

آموزش عموی .۰ دانشگاه و بازگشت نخبگان ۰ سلامت و رفاه . جمعیت و سالمندی ۰ زنان و جوانان و خانواده ۰ فرهنگ و قدرت نرم ۰ جامعه مدنی و رسانه آزاد بخش هشتم - قدرت ملی: امنیت و سیاست خارجی (فصل ۶۰ تا ۶۵) دکترین امنیت ملی جامع ۰ اصلاح ساختاری نیروهای مسلح ۰ امنیت سایبری و زیستی ۰ دکترین سیاست خارجی ۰ هرمز و همسایگان ۰ ژئواکونوی و کریدورها بخش نهم -- نظام اجرا و دوام (فصل ۶۶ تا ۷۲) معماری نهادی اجرا ۰ کارخانه سیاست گذاری ۰ توالی اصلاحات ۰ تأٌمین مالی تحول ۰ نظام آمار و داشبورد ملی ۰ حکمرانی پیش‌نگر ۰ قفل‌های ضدبازگشت و سند زنده پیوست‌ها (هفت پیوست) منشور ایران نو ۰ منشور حقوق شهروندی ۰ نقشه راه پنج موج ۰ ماتریس توالی ۰ ثبت ریسک ملی ۰ داشبورد شاخص‌های ملی ۰ واژه‌نامه راهبردی

سخن موژْلف و چگونه این کتاب را بخوانیم رب معماری کتاب 0 نقشه کتاب ما

فهرست تفصیلی نییزت بخش یکم - تشخیص: ایران کجا ایستاده است 31 فصل ۱ - تغییر مختصات: چرا تشخیص‌های پیشین منقضی شده‌اند 3 فصل ۲ - اقتصاد در آستانه ابرتورم ۷۱ فصل ۳ - آب» انرژی و زیرساخت: مرز فیزیی بقا ۷۲ فصل ۴ - ساخت قدرت» جانشینی و جابه‌جایی مرکز ثقل ۱ ۱ فصل ۵ - جامعه» شکاف و پرونده باز عدالت بر رورپ زر فصل ۶ - جنگ,» تنگه هرمز و انزوای ساختاری پر ۴ فصل ۷ -- کوری آماری: تصمیم‌گیری در نبود داده ۲ بخش دوم -- مبانی: گفتمان نوگرایی ملی ی[ فصل ۸ - فلسفه نوگرایی ملی بان فصل ٩ - بحران‌ها یک سیستم‌اند با فصل ۱۰ - هویت ایرانی» شهروندی وتمدن 5 فصل ۱۱ - اصول بنیادین و قاعده حل تعارض چا فصل ۱۲ - چشم‌انداز ۱۴۲۵ و نظریه تغییر از بخش سوم - معماری گذار: از پیشاگذار تا پایان دوره انتقای ۱ فصل ۱۳ - وضعیت پیشاگذار: ایران دقیقاً کجای طیف است ی بان فصل ۱۴ - چهار سناریوی گذار و منطق انتخاب مسیر یا فصل ۱۵ - ساخت بدنه: از پراکندگ به شبکه 6

فصل ۱۶ - سازماندهی نیروهای داخل ایران ۵ فصل ۱۷ - سازماندهی ایرانیان خارج از کشور ریت فصل ۱۸ - میثاق حداقلی: سند تفاهم نیروهای گذار ک 55 فصل ۱۹ - رهبری جمی» مشروعیت و مسئله «چه کسی؟» را فصل ۲۰ - ارتباطات راهبردی» روایت ملی و مدیربت انتظارات 60 فصل ۲۱ - نافرمانی مدنی» اعتصاب و اقتصاد مقاومت مدنی 603 فصل ۲۲ - معمای بخش امنیی: مسیر خروج بدون معافیت 65 فصل ۲۲ - هفتادودو ساعت نخست 6 فصل ۲۴ - دولت انتقالی: ساختان اختیارات و محدودیت زمانی ک ۲ فصل ۲۵ - برنامه تثبیت اضطراری ۱۸۰ روزه تا ۳ فصل ۲۶ - عدالت انتقای» حقیقت و آشتی ملی ۲۸-3 فصل ۲۷ -- مدیریت ریسک گذار و دفتر ثبت ریسک ملی ری با بخش چهارم - معماری حکمرانی: چه دولی؟ یر اد فصل ۲۸ - نظام سیاسی و طراحی قانون اساسی م5 فصل ۲۹ - مجلس شهروندی و فرایند تدوین فراگیر 1 فصل ۳۰ - دولت کارآمد و اصلاح نظام اداری 0۳ ات فصل ۳۱ - حاکمیت قانون» دستگاه قضایی و حقوق شهروندی 0 فصل ۳۲ - شفافیت و مبارزه ساختاری با فساد بای فصل ۳۳ - حکمرانی دیجیتال و زیرساخت عموی دیجیتال را ات فصل ۳۴ - دولت در عصر هوش مصنوعی 0 فصل ۳۵ - عدم تمرکز نامتقارن و عدالت سرزمینی ری زد بخش پنجم - معماری اقتصاد مدرن ی ی یب زا فصل ۳۶ - تثبیت پولی و پایان ابرتورم ۷10 فصل ۳۷ -- نظام مالی» بودجه و نهاد مالی مستقل 1۱

فصل ۳۸ - اصلاح مالیاتی و قرارداد مای جدید ۷۲۵۱ فصل ۲۳۹ - صندوق ثروت ملی و سود سهام شهروندی ۷۲0 فصل ۴۰ -- بخش خصوصی» رقابت و کارآفرینی ۱۱0 فصل ۴۱ - صنعت» بهره‌وری و انقلاب صنعتی چهارم یرما با فصل ۴۲ - اقتصاد دانش‌بنیان و نظام ملی نوآوری یا با فصل ۴۳ - بازگشت به اقتصاد جهای و دیپلماسی اقتصادی چا با فصل ۴۴ - کار اشتغال و نظام تأُمین اجتماعی نو را ۷۱ بخش ششم - سرزمین: آب» انرژی» اقلیم و حمل‌ونقل ۲ با فصل ۴۵ - آب به‌مثابه قید حاکم بر توسعه یر ۷ فصل ۴۶ - امنیت آب آشامیدنی: شهری و روستای یز فصل ۴۷ - ترازنامه آبی و حکمرانی حوضه‌محور ب ۷ فصل ۴۸ - انرژی: تثبیت کوتاه‌مدت و جهش خورشیدی یار فصل ۴۹ - کشاورزی و امنیت غذابی یر تزا فصل ۵۰ - اقلیم» هوا و تاب‌آوری زیست محیطی 3 فصل ۵۱ - معماری نوین حمل‌ونقل و لجستیک ملی ریات را فصل ۵۲ - بازآرایی سرزمینی» شهر و مسکن ی ی با بخش هفتم -- انسان و جامعه 3 فصل ۵۳ - آموزش عموی و انقلاب یادگیری یی زا فصل ۵۴ - دانشگاه» پژوهش و بازگشت نخبگان 1 فصل ۵۵ - سلامت»ء رفاه و کیفیت زندگی زا فصل ۵۶ - جمعیت» سالمندی و پایداری صندوق‌ها ۷۲.1۱۳ فصل ۵۷ - زنان» جوانان و خانواده ریا فصل ۵۸ - فرهنگ» میراث و قدرت نرم ۷ فصل ۵۹ - جامعه مدنی» رسانه آزاد و سرمایه اجتماعی 3

بخش هشتم - قدرت ملی: امنیت و سیاست خارجی ۷۲۱3 فصل ۶۰ - دکترین امنیت ملی جامع تا فصل ۶۱ - نیروهای مسلح و اصلاح ساختاری بخش امنیق ی زا فصل ۶۲ - امنیت سایبری» فضای اطلاعاتی و امنیت زیسی یر ادا فصل ۶۳ - دکترین سیاست خارجی را با ۷ فصل ۶۴ - تنگه هرمزء همسایگان و امنیت منطقه‌ای ک تا فصل ۶۵ - ژئواکونوی» کریدورها و شبکه جهانی ایرانیان با بخش نهم - نظام اجرا و دوام کی ۷۲0 فصل ۶۶ - معماری نهادی اجرای پروژه ملی ی راز ۷۲ فصل ۶۷ -- کارخانه سیاست گذاری: از پژوهش تا نتیجه ۷۲ فصل ۶۸ - توالی اصلاحات و اقتصاد سیاسی ۷۲ فصل ۶۹ - حکمرانی آینده نگر و حق نسل‌های آینده ۷۲ پیوست‌ها ای 2 ۷۲۷ پیوست یکم - منشور ایران نو ۷۲-1

پیوست دوم -- منشور حقوق شهروندی 3 پیوست سوم - نقشه راه: پنج موج تا ۱۴۲۵ یر یر با ۷۷ پیوست چهارم - ماتریس توالی: هفت قاعده طلایی یر ۷۷ پیوست پنجم - دفتر ثبت ریسک ملی ری ۷۷

پیوست ششم - داشبورد ملی شاخص‌ها ریات ۷۷ پیوست هفتم - واژه‌نامه راهبردی جر یرد ۷۸ ۷ سخن پایانی ری ۷۷۸-2 منابع ومآخذ 179

بخش یکم - تشخیص: ایران کجا ایستاده است

هیچ طرحی برای آینده معتبر نیست مگر آنکه بر تصویری درست از حال استوار باشد. این بخش» پیش از هر بحث ارزشی یا هر پیشنهاد سیاستی» ی‌کوشد نشان دهد ایران در تابستان ۱۴۰۵ دقیقاً در چه وضعیتی است. هفت فصل این بخش» هفت لایه از واقعیت را ی‌کاوند: مختصات کلان» اقتصادء منابع و زیرساخت» ساخت قدرت» جامعه» موقعیت بین‌المللی» و سرانجام مسئله‌ای که همه اینها را دشوارتر می‌کند -- اینکه ما دیگر نمی‌دانیم

خواننده باید این بخش را با یک آمادی ذهنی بخواند: تشخیص» جای امیدواری یا ناامیدی نیست. تشخیص» جای دقت است. اگر تصویر تیره‌تر از آن است که انتظار ی‌رفت» دلیل آن نه بدبینی نویسنده» بلکه انباشت هم‌زمان چند بحران است که هر یک به‌تنهایی قابل مدیریت بودند اما درترکیب» یکدیگر را تشدید کرده‌اند.

فصل ۱ -- تغییبر مختصات: چرا تشخیص‌های پیشین منقضی شده‌اند بیشتر تحلیل‌هایی که امروز درباره آینده ایران در دسترس است» بر مفروضاتی بنا شده که دیگر معتبر نیستند. این ادعای کوچی نیست و باید مستند شود. در فاصله‌ای کوتاه» شش متغیر بنیادین در وضعیت ایران هم‌زمان تغییر وضعیت داده‌اند؛ نه تغییر درجه» بلکه تغیر نوع. وقتی چند متغیر پایه هم‌زمان جهش می‌کنند» مدل قدیمی دیگر کار نمی‌کند و باید از نو ساخته شود.

تغییر نخست: از تحریم به محدودیت تجارت. ایران سال‌ها با تحریم زندگ کرده و سازوکارهای دور زدن آن را توسعه داده بود: واسطه‌های منطقه‌ای» ناوگان سایه» شبکه‌های صرافی» فروش نفت با تخفیف. آنچه اکنون رخ داده» از جنس تشدید تحریم نیست؛ از جنس محدود شدن فیزیی تجارت است. وقتی مسیر دریایی محدود می‌شودء شرکت‌های بیمه پوشش نمی‌دهند و ناوبری تجاری از منطقه فاصله می‌گیرد» دیگر مسئله «یافتن خریدار» نیست؛ مسئله «امکان حمل» است. این تفاوت» اقتصاد را از سطح مشکل قیمت

تغبیر دوم: از تورم بالا به آستانه ابرتورم. ایران دهه‌ها با تورم دو رقمی وگاه بالای چهل درصد زیسته است. اما گذر از مرز شصت درصدء یک آستانه کیفی است» نه صرفاً یک عدد بزرگ‌تر. در تورم چهل‌درصدی» مردم هنوز با پول ملی حساب می‌کنند و فقط زودتر خرج می‌کنند. در تورم بالای شصت درصدهء مردم از پول ملی به‌عنوان واحد سنجش هم فاصله می‌گیرند و انتظارات تورمی خودشان به موتور تورم تبدیل می‌شوند. عبور از این آستانه یعنی سیاست‌های تدریجی ازکار افتاده‌اند. تغبیر سوم: از کمبود فصلی به فروباشی زیرساخت. قطیی آب و برق در ایران سابقه‌دار است» اما تا چند سال پیش پدیده‌ای فصلی و قابل پیش‌بینی بود که با مدیریت مصرف تعدیل ی‌شد. آنچه اکنون دیده می‌شود.ء از جنس فرسایش انباشته زیرساخت است: افت مزمن سطح آب‌های زیرزمینی» فرسودگ شبکه انتقال» ناترازی ساختاری تولید و مصرف انرژی» و ناتوانی مالی در سرمایه‌گذاری جایگزین. در اینجا بحث تفاوت میان کمبود و فروباشی موضوع مهمی است که باید بین آنها تفاوت قائل شد. تفاوت میان «کمبود» و «فروباشی» این است که کمبود با مدیریت حل می‌شود اما فروباشی نیازمند بازبسازی است.

تغبیر چهارم: از سرکوب به پرونده جنایت در مقیاس انبوه. جمهوری اسلای همواره اعتراض را سرکوب کرده است. اما مقیاس روبدادهای دی ۱۴۰۴ چیزی را تغییر داد که بازگشت‌پذیر نیست: پرونده‌ای گشوده شده که هیچ ترتیب سیاسی آینده نمی‌تواند آن را نادیده بگیرد. این موضوعء هم‌زمان مهم‌ترین منبع مشروعیت برای هر نظم آینده و بزرگ‌ترین مانع در برابر گذار مسالمت‌آمیز است» چون کسای که پرونده دارند برای بقای

تغییر پنجم: از رهبری نثبیت‌شده به جانشینی شکننده. انتقال رهبری» که سال‌ها به‌عنوان نقطه‌عطف احتمالی آینده تحلیل می‌شده رخ داده است؛ اما نه در شرایط عادی ونه با فرصت اجماع‌سازی. جانشینی که در فشار زمان و در میانه بحران انتخاب شودهء از اقتدار انباشته پیشین برخوردار نیست. نتیجه آن است که مرکز تصمیم‌گیری نظام از یک نقطه واحد با چند مرکز نیمه‌مستقل وحتی "جزیره ای " جابه‌جا شده است. تغیبر ششم: از دولت‌محوری به مرکزیت بخش امنیق. این مهم‌ترین تغییر ساختاری است. تا پیش از این» نهادهای انتخایی - هرچند محدود و کنترل‌شده -- بخشی از معادله قدرت بودند. اکنون مرکز ثقل واقی قدرت به نهادهای نظای و امنیتی منتقل شده است. دلیل آن ساده است: نظای که بقای خود را مدیون توان سرکوب ی‌داند» به‌ناچار به دارنده آن توان وابسته می‌شود.

پیامد این شش تغییر برای طراحی روشن است: هر برنامه‌ای که پیش از این نوشته شده و این تغییرات را در خود ندارد» باید بازنویسی شود. مسئله» به‌روزرسانی ارقام نیست؛ بازنگری در پیش فرض‌هاست. سه پیامد مشخص برای این سند از این تشخیص بیرون می‌آید. نخست» هر برنامه اقتصادی باید در دو نسخه نوشته شود: نسخه‌ای برای شرایط انزوا و نسخه‌ای برای شرایط بازگشت به اقتصاد جهانی. دوم» مسئله بخش امنیتی از یک موضوع اصلاح در آینده» به یک شرط پیشینی گذار تبدیل می‌شود. سومء عدالت انتقالی دیگر یک فصل پایانی نیست؛ یی از ستون‌های مشروعیت است و باید از همان روز نخست طراحی شود.

فصل ۲ - اقتصاد در آستانه ابرتورم

تصوبر اقتصاد کلان ایران را می‌توان در چند عدد خلاصه کردء اگرچه باید پیشاپیش هشدار داد که برخی از این ارقام برآورد نهادهای بین‌المللی است و نه آمار رسمی» زیرا انتشار بخش

رشد اقتصادی اانقباض در حدود شش ۱۴۰۵۱ (برآورد بین‌المللی)

تورم سالانه میانگین برآوردی حدود۱ ۱۴۰۵

شصت‌ونه درصد

تورم نقطه‌به‌نقطه | حدود هشتادونه درصد اتیر ۱۴۰۵

نرخ ارز آزاد |ااز حدود ۱,۳۵ به حدود دی ۱۴۰۴ تاتیر ۱۴۰۵ ٩۹ میلیون ریال

پوشش سبد معیشت با | حدود سی‌وهفت درصد اسفند ۱۴۰۴ حداقل دستمزد

بزرگ‌ترین اسکناس دراده میلیون ریال (رکورد! ۱۴۰۵

گر تاریخی)

دش

آمار تولید ناخالص داخلی امنتشرنشده ازسال ۲۰۲۴ ا ۱

این ترکیب» درادبیات اقتصادی» تعریف کتاب‌درسی رکود توری حاد است: انقباض تولید

هم‌زمان با تورم بالای شصت درصد. مشخصه این مرحله آن است که انتظارات توری به

موتور مستقل تورم تبدیل می‌شوند. فروشنده قیمت را بالا می‌برد چون انتظار دارد فردا گران‌تر بخرد؛ خریدار می‌پذیرد چون انتظار دارد فرداگران‌تر باشد؛ و همین انتظار مشترک»

خودش را محقق می‌کند. از این نقطه به بعد»ء تورم دیگر معلول کسری بودجه نیست؛

معلول بی‌اعتمادی است.

پیامد سیاستی این تشخیص» بسیار مهم و اغلب نادیده گرفته می‌شود: در آستانه ابرتورم» سیاست تدریجی جواب نمی‌دهد. در تورم چهل‌درصدی» انقباض تدریجی پولی و انضباط مالی گام‌به گام موْثر است. در آستانه ابرتورم» تنها چیزی که کار می‌کند یک لنگر اسمی معتبر است - تعهدی روشنء اعلام‌شده و باورپذیر که کسی درباره‌اش تردید نکند. و اعتبار نه از ابزار ف بلکه از مشروعیت سیاسی مجری بری‌آید. اینجاست که اقتصاد مستقیماً به سیاست گره می‌خورد و روشن یی‌شود چرا تثبیت اقتصادی بدون تثبیت سیاسی ناممکن است. این یی از استدلال‌های محوری کل این کتاب است. نکته سوم» از دست رفتن کارکرد ذخیره ارزش پول ملی است. وقتی مردم پس‌انداز خود را به ارزء طلاء رمزارز و دارایی غیرمولد منتقل می‌کنند» حجم عظیمی از سرمایه ملی از چرخه تولید خارج می‌شود. بازگرداندن این سرمایه» خودش یک پروژه ملی مستقل است که در بخش پنجم به آن پرداخته شده است. هیچ برنامه رشدی بدون بازگرداندن اعتماد به پول ملی امکان‌پذیر نیست. نکته چهارم» معنای اجتماعی پوشش سمی‌وهفت درصدی سبد معیشت است. این عدد یعنی فقر افراد شاغل: کسی که تمام‌وقت کار می‌کند نیز نمی‌تواند هزینه‌های اولیه خانوار را تأمین کند. همین یک عدد توضیح می‌دهد چرا موج اعتراض از بازار و از میان شاغلان آغاز شدهء نه از حاشیه شهرها. وقتی کارکردن» فقر را حل نمی‌کند» قرارداد اجتماعی از درون فرو می‌ریزد. اما فهرست خرایی‌هاء نیمی از تشخیص است. برای طراحی» پرسش مهم‌تر این است: چه چیزی هنوز کار می‌کند؟ پاسخ» خوشبختانه کوتاه نیست. شبکه پرداخت الکترونیک و بانکداری داخلی هنوز عملیاتی است و پوشش تقریباً سراسری دارد. نظام ثبت احوال و پایگاه‌های داده جمعیتی موجود و نسبتاً کامل است. زنجیره توزیع کالای اساسی» هرچند فرسوده و پرهزینه» برقرار است. و بدنه کارشناسی در وزارتخانه‌های اقتصادی» با وجود موج مهاجرت» هنوز حضور دارد. این چهار دارایی» سکوی هر برنامه تثبیت اضطراری‌اند. اصل طراحی روشن است: برنامه تثبیت باید بر آنچه کار می‌کند سوار شودء نه بر آنچه باید ساخته شود.

فصل ۳ -- آب» انرژی و زیرساخت: مرز فیزیی بقا اگر تنها یک فصل از این نوشتار خوانده شودء پیشنهاد من همین فصل است. دلیلش این است که همه بحث‌های دیگر -- اقتصاد» سیاست» امنیت -- دریاره انتخاب‌هایند؛ اما آب دریاره امکان است. سیاست رای‌توان تغییر داد» اقتصاد را می‌توان اصلاح کردء اما نمی‌توان آبی را که وجود ندارد توزیع کرد. وضعیت آب ایران را باید در سه لایه دید. لایه نخست» تراز بلندمدت است: برداشت سالانه از منابع آب تجدیدپذیر» سال‌هاست از حد پایداری فراتر رفته و کسری آن از ذخایر زیرزمینی جبران شده است. این یعنی کشور دهه‌هاست سرمایه می‌خورد نه سود. لایه دوم» پیامدهای فیزیی برگشت‌ناپذیر است: فرونشست زمین در دشت‌های مرکزی» شور شدن آبخوان‌ها در نوار ساحلی و مناطق کویری» و از دست رفتن ظرفیت طبیی ذخیره‌سازی. آبخوانی که فرونشست کرده باشد» حتی با بارش فراوان نیز به ظرفیت پیشین بازنمی‌گردد. لایه سوم» بحران آب شرب شهری است که از یک نگرانی زیست‌محیطی به یک مسئله امنیت ملی و ثبات اجتماعی تبدیل شده است. الگوی مصرفء» ریشه مسئله رانشان می‌دهد: سهم بسیار بزرگ از آب کشور در کشاورزی مصرف می‌شود»ء آن هم با بهره‌وری پایین و درالگوی کشت که با اقلیم خشک سازگار نیست. تا زمانی که این الگو تغییر نکند» هیچ صرفه‌جویی شهری یا صنعتی» تراز ملی را جابه‌جا نمی‌کند. اما تغییر الگوی کشت» یعنی تغیبر معیشت میلیون‌ها خانوار روستایی؛ و این یعنی مسئله آب در ذات خود یک مسئله سیاسی و اجتماعی است» نه فنی.

در حوزه انرژی» وضعیت شبیه است اما با یک تفاوت مهم. ایران کمبود منابع انرژی ندارد؛ ناترازی ساختاری دارد. تولید برق از رشد مصرف عقب مانده» شبکه انتقال فرسوده است» و قیمت‌گذاری زیر هزینه» هم مصرف ی‌رویه را تشویق کرده و هم سرمایه‌گذاری در تولید را غیراقتصادی ساخته است. نتیجه» ناترازی‌ای است که در تابستان به‌صورت قطی برق و در زمستان به‌صورت کمبود گاز خود را نشان می‌دهد و مستقیماً بر تولید صنعتی اثر می‌گذارد. کارخانه‌ای که سه ماه از سال برق ندارد» نمی‌تواند رقابت‌پذیر باشد.

سومین لایه» زیرساخت عمومی است: شبکه توزیع آب با تلفات بالاء ناوگان حمل‌ونقل فرسوده» راه‌آهنی که سهم اندی از بار کشور را جابه‌جا می‌کند» و شبکه فاضلاب شهری که

در بسیاری از شهرها ناقص است. سرمایه‌گذاری درنگهداشت این زیرساخت‌ها سال‌هاست به تعوبق افتاده و هزینه تعوبق» به‌صورت مرکب انباشته می‌شود.

نتیجه راهبردی این فصل: آب دراین نوشتار یک فصل بخشی نیست؛ یک قید حاکم است. هر طرح صنعتی» کشاورزی» جمعیتی و آمایشی در بخش‌های بعدی» باید از فیلتر تراز آبی عبور کند. برنامه‌ای که این قید را نادیده بگیرد»ء حتی اگر از هرجهت دیگر درست باشدهء اجرا ناپذیر است.

فصل ۴ - ساخت قدرت» جانشینی و جابه‌جایی مرکز ثقل فهم ساخت قدرت کنونی» برای طراحی گذار حیاتی است؛ زیرا گذار در نهایت با همین

سه واقعیت» وضعیت امروز را توصیف می‌کند. نخست اینکه پس از کشته شدن سید علی خامنه ای (رهبر پیشین) » شورای موقت رهبری تشکیل شد و مجلس خبرگان ظرف چند روز جانشین را برگزید. سرعت این فرایند نشان‌دهنده اراده جدی به جلوگیری از خلاً بود» اما کوتاهی زمان» امکان اجماع‌سازی گسترده را از میان برد. رهبری‌ای که در چند روز و در میانه جنگ انتخاب شودهء اقتدار انباشته چهار دهه‌ای را به ارث نمی‌برد.

دوم اینکه نهاد ریاست ‌جمهوری و مجلس درجای خود باق مانده‌اندء» اما وزن نسی نهادهای انتخایی به‌شدت کاهش یافته است. تصمیم‌های کلیدی - از مدیریت بحران ارزی تا سیاست منطقه‌ای - عملاً درنهادهای گرفته می‌شود که پاسخگوی انتخاباتی ندارند. سوم و مهم‌تر از همه» جابه‌جایی مرکز ثقل قدرت به نهادهای نظای و امنیق است. تحلیل گران مستقل بر این نکته توافق دارند که پس از رویدادهای دی ۰۱۴۰۴ این نهادها از نقش «بازوی نظام» به نقش «ضامن بقای نظام» ارتقا یافته‌اند. تفاوت این دو نقش» تفاوت میان کارگزار و شریک است. این جابه‌جایی» مهم‌ترین تغییر ساختاری در قدرت ایران طی چند دهه اخیر است و دو پیامد مستقیم برای این سند دارد. پیامد نخست: بخش امنیتی از موضوع اصلاح به شرط گذار تبدیل می‌شود. در طراحی‌های متعارف» اصلاح نیروهای مسلح و نهادهای امنیی جزو برنامه‌های میان‌مدت پس از استقرار نظم جدید است. اما وقتی این نهادها خود دارنده وتوی عملی بر هر تغییری هستند» نمی‌توان اصلاح آنها را به بعد موکول کرد. باید پیش از گذار» معمای آنها حل شود. فصل ۲۲ تماماً به این مسئله اختصاص دارد.

پیامد دوم: چندپارگ مراکز قدرت» هم فرصت است و هم خطر. فرصت است چون یک بلوک منسجم را به چند بازیگر با منافع متفاوت تبدیل م‌کند و امکان مذاکره جداگانه با هر یک را فراهم ی‌آورد. خطر است چون در لحظه فروباشی» هر مرکز قدرت می‌تواند نیروی

مسلح مستقل خود را داشته باشد و کشور به‌جای یک گذار, با چند بحران هم‌زمان روبه‌رو شود. تاریخ کشورهایی که با ارتش چندپاره وارد گذار شده‌اند» هشداردهنده است.

فصل ۵ - جامعه» شکاف و پرونده باز عدالت اعتراضات از دی ۱۴۰۴ با اعتصاب بازار تهران آغاز شدهء به ده‌ها شهر در بیش از بیست استان گسترش یافت» و با سرکوبی روبه‌رو شد که سازمان‌های حقوق بشری آن را شدیدترین دوره سرکوب در تاریخ جمهوری اسلای توصیف کرده‌اند. اینترنت سراسری قطع شد و دسترسی مستقل به اطلاعات» هفته‌ها ناممکن بود.

دریاره شمار قربانیان» ارقام متفاوت و تأییدنشده منتشر شده است:

5 رفواعلای

مجموعه فعالان حقوق بشر ۹ کشته و بیش از ۲۶,۰۰۰ بازداشت گزارشگر ویژه سازمان ملل (

برخی گزارش‌های منابع داخلی ارقام به‌مراتب بالاتر در حدود 43 هزار »

قطع اینترنت» محدودیت دسترمی رسانه‌ها و فشار بر خانواده‌های قربانیان» راستی‌آزمابی

مستقل را ناممکن کرده است. هیچ‌یک از این ارقام قطی نیست. اما نکته تعیین‌کننده این است که حتی محافظه کارانه‌ترین رقم - که رقم رسمی خود حکومت است - این رویداد را در زمره جنایات در مقیاس انبوه قرار می‌دهد. بحث بر سر عدد نیست؟؛ بر سر ماهیت رویداد است» و ماهیت آن با هیچ عددی تغییر نمی‌کند. از این واقعیت» سه پیامد ساختاری بیرون می‌آید که کل معماری این نوشتار را متأثر کرده است.

یک: عدالت انتقالی از حاشیه به مرکز منتقل می‌شود. سه پرسش تعیین می‌کند نظم آینده مشروع تلقی خواهد شد یا نه: آیا حقیقت روشن می‌شود؟ آیا مسئولان پاسخگو می‌شوند؟ آیا قریانیان جبران می‌بینند؟ نظمی که این سه را نادیده بگیرد» حتی اگر از نظر فنی کارآمد باشد» مشروعیت نخواهد داشت و در نخستین بحران فرو خواهد ریخت.

دو: همین موضوع» بزرگ‌ترین مانع گذار مسالم تآمیز نیز هست. کسانی که پرونده دارند» برای بقای خود می‌جنگندء نه برای بقای ایدئولوژی. هر طراحی گذار که به این نکته پاسخ ندهدء عملاً به مقاومت حداکثری دامن ی‌زند. حل این تناقض - عدالت بدون انتقام» پاسخگوی بدون بن‌بست - دشوارترین مسئله فکری این کتاب است و فصل ۲۶ به آن اختصاص یافته است.

سه: مستندسازی» فوری و زمان‌حساس است. شواهد در حال از میان رفتن‌اند: اجساد بی‌نام دفن می‌شوند» پرونده‌ها پاک می‌شوند» شاهدان مهاجرت می‌کنند یا ی‌ترسند» و حافظه با گذشت زمان مخدوش می‌شود. هر ماه تخیر در مستندسازی» بخشی از امکان عدالت آینده را از بین می‌برد. این یی از معدود کارهایی است که همین امروز و در وضعیت پیشاگذار باید آغاز شود و نمی‌توان آن را به پس از تغییر موکول کرد. فراتر از پرونده عدالت» وضعیت سرمایه اجتماعی نیز باید دیده شود. سه شکاف عمده» جامعه ایران را از هم جدا کرده است: شکاف نسلی میان نسلی که انقلاب را تجربه کرده و نسلی که هیچ خاطره‌ای از آن ندارد؛ شکاف مرکز و پیرامون که در توزیع نابرابر توسعه استانی ریشه دارد؛ و شکاف میان جامعه و حکومت که به سطحی رسیده که حتی سیاست‌های درست حکومیی نیز با بی‌اعتمادی روبه‌رو می‌شوند. اما درکنار این شکاف‌هاء یک پدیده مهم دیگر نیز وجود دارد: شبکه‌های افقی همیاری» صندوق‌های محلی» گروه‌های خودجوش امداد و همبستگ صنفی که در بحران‌های اخیر خود را نشان داده‌اند. این شبکه‌هاء سرمایه اصلی بازسازی‌اند و در بخش سوم به‌عنوان بستر سازماندهی به آنها بازخواهم گشت.

فصل ۶ - جنگ» تنگه هرمز و انزوای ساختاری

گاه‌شمار فشرده رویدادهایی که موقعیت بین‌المللی ایران را دگرگون کرد:

اسفند ۱۴۰۴: آغاز جنگ با حملات هوایی؛ کشته شدن رهبر و شمار زبادی از مقامات ارشد؛ بستن تنگه هرمز. فروردین ۱۴۰۵: آتش‌بس با میانجی‌گری منطقه‌ای» پس از بیش از پنج هفته جنگ. خرداد ۱۴۰۵: امضای یادداشت تفاهم با هدف پایان درگیری ظرف شصت روز. تیر ۱۴۰۵: فروباشی عملی تفاهم پس از حمله به کشی‌های تجاری؛ از سرگیری حملات و سپس توقف موقت آنها. وضعیت جاری: عبور کمتر از ده فروند کشت در روز از تنگه» در برابر حدود صد فروند

آنچه این وضعیت را از دوره‌های پیشین تنش متمایز می‌کند» ماهیت انزواست. انزوای پیشین» سیاسی و مالی بود: ایران از نظام بانی جهانی کنار گذاشته شده بود اما کالا جابه‌جا ی‌شد. انزوای کنونی» فیزیی است: مسیر جابه‌جایی محدود شده است. تفاوت این دو تفاوت میان دشواری و ناممکنی است. چهار پیامد برای طراحی از این وضعیت بریآید. نخست» هر برنامه اقتصادی باید در دو نسخه نوشته شود. نسخه «تنگه باز» و نسخه «تنگه بسته» دو برنامه متفاوت‌اند» نه یک برنامه با شدت‌های مختلف. در نسخه بسته» اولویت با امنیت غذایی» داروء خودکفایی انرژی و مسیرهای زمینی جایگزین است. در نسخه بازء اولویت با بازگشت به بازارهای صادرای و جذب سرمایه است. تدوین هم‌زمان هر دو نسخه» یک الزام روش‌شناختی است که در همه فصل‌های اقتصادی این سند رعایت شده است.

دوم» بازگشت به اقتصاد جهانی دیگر یک فصل توسعه‌ای نیست؛ شرط بقاست. در شرایط عادی» ادغام در اقتصاد جهانی موضوعی برای رشد بلندمدت بود. اکنون موضوعی برای تأمین دار غذا و قطعات یدک است. این ارتقای اولویت» جایگاه فصل ۴۳ را از یک فصل میانی به یی از فصل‌های حیاتی این سند تغییر داده است.

سوم» مشروعیت خارجی به ریسک درجه‌یک تبدیل شده است. هر ترتیب سیاسی آینده در ایران» برای دسترسی به منابع مالی مسدودشده» بازگشت به نظام پرداخت بین‌المللی» و تأمین امنیت مسیرهای تجاری» به پذیرش بین‌المللی نیاز دارد. این یعنی طراحی سیاست خارجی نمی‌تواند به پس از استقرار موکول شود؛ باید بخشی از معماری گذار باشد. چهارم» نظامی‌سازی محیط منطقه‌ای هزینه بلندمدت دارد. حتی اگر تنش امروز فروکش کند» همسایگان ایران در حال بازآرایی امنیتی خود بر پایه فرض تهدید ایران‌اند: خرید تسلیحات» پیمان‌های دفاعی» و توسعه مسیرهای تجاری جایگزین که ایران را دور ی‌زنند. برخی از این تغییرات» حتی با تغییر نظام سیاسی در ایران نیز به‌سرعت برگشت‌پذیر نیستند. ایران آینده» منطقه‌ای متفاوت از منطقه ۱۴۰۳ را تحوبل خواهد گرفت.

فصل ۷ -- کوری آماری: تصمیم‌گیری در نبود داده این فصل» درباره مسئله‌ای است که همه فصل‌های پیشین را دشوارتر می‌کند: ما نمی‌دانیم وضعیت دقیقاً چیست. آمار تولید ناخالص داخلی از سال ۲۰۲۴ منتشر نشده است. داده‌های اشتغال و بیکاری» اگر منتشر شوند»ء با روش‌شناسی‌ای تولید می‌شوند که استقلال آن قابل راستی‌آزماییی نیست. آمار فقر» سال‌هاست به‌صورت رسمی منتشر نمی‌شود. ارقام مربوط به منابع آب» میان دستگاه‌های مختلف ناسازگار است. شمار قربانیان رویدادهای اخیرء همان‌طور که دیدیم» در بازه‌ای بسیار وسیع اعلام شده است. حتی جمعیت واقی برخی شهرهاء به‌دلیل مهاجرت‌های داخلی ثبت‌نشده» نامعلوم است. این وضعیت را نمی‌توان با احتیاط لفظی حل کرد. باید آن را به یک اصل طراحی تبدیل کرد. چهار پیامد از این تشخیص بیرون می‌آید. یک: ممیزی ملی» نخستین عملیات حیاتی هر دولت انتقالی است. پیش از هر اصلاحی» باید بدانیم کشور چه دارد و چه بدهکار است: چند نفر از خزانه حقوق ی‌گیرند» بدهی‌های پنهان دولت چقدر است» ذخایر ارزی واقی چه میزان است» تعهدات صندوق‌های بازنشستگی چقدر است» و وضعیت واقی ترازنامه بانک‌ها چیست. این ممیزی» در فصل ۵ به‌عنوان یی از عملیات‌های هفته نخست تعریف شده است. دو: استقلال نظام آماری باید به «موج صفر» منتقل شود. در برنامه‌ریزی متعارف» اصلاح نظام آماری یک پروژه میان‌مدت است. اما وقتی هیچ سیاستی بدون داده قابل ارزیابیی نیست» استقلال مرکز آمار به یی از نخستین اقدامات تبدیل می‌شود.ء نه یک از آخرین‌ها. کشوری که آمار مستقل نداردء نمی‌تواند بداند آیا سیاست‌هایش کار می‌کنند یا نه» و بنابراین نمی‌تواند خطاهایش را تصحیح کند. سه: طراحی باید در برابر خطای داده مقاوم باشد. این یک اصل مهندمی است که به سیاست‌گذاری منتقل می‌شود. هر برنامه باید درسه سطح داده آزموده شود: خوش‌بینانه» محتمل و بدبینانه. برنامه‌ای که فقط در یک سناربوی داده‌ای کار می‌کند» شکننده است. برنامه‌ای که در هر سه سناریو نتیجه قابل قبولی می‌دهد - حتی اگر در هیچ‌کدام بهینه نباشد -- مقاوم است. در شرایط عدم قطعیت» مقاومت بر بهین ترجیح دارد.

چهار: صراحت درباره ندانستن» خودش سرمایه اعتماد است. یی از دلایل فروباشی اعتماد عمومی» عادت چهل‌ساله به اعلام ارقام غیرواقی است. هر نیرویی که بخواهد اعتماد بسازد» باید از همان آغاز عادت متفاوتی نشان دهد: اعلام صریح اینکه چه چیزی را ی‌دانیم» چه چیزی را برآورد ی‌کنیم» و چه چیزی را نمی‌دانیم. در فضایی که همه به همه‌چیز مشکوک‌اند» اعتراف به ندانستن» نشانه صداقت تلقی می‌شود.ء نه ضعف.

جمع‌بندی بخش یکم. ایران امروز هم‌زمان با شش بحران روبه‌روست: اقتصادی در آستانه ابرتورم» منابع طبیی در وضعیت کسری ساختاری» ساخت قدرتی که مرکز ثقلش به بخش امنیی منتقل شده» جامعه‌ای با پرونده باز عدالت و سرمایه اجتمای فرسوده» موقعیتی بین‌المللی با انزوای فیزیی» و نظام آماری‌ای که توان تشخیص را از دست داده است. هیچ‌یک از این بحران‌ها را نمی‌توان جداگانه حل کرد. اما نکته امیدبخش» در همین درهم‌تنیدگ نهفته است: در سیستم‌های به‌هم‌پیوسته» اصلاح در نقاط درست» اثر شبکه‌ای دارد. بخش‌های بعدی این سندهء به دنبال یافتن همان نقاط‌اند.

بخش دوم -- مبانی: گفتمان نوگرایی ملی بخش پیشین نشان داد ایران کجا ایستاده است. این بخش به پرسش دوم پاسخ می‌دهد: بر چه مبنایی و به کجا می‌خواهیم برویم؟ ضرورت این بخش را نباید دست کم گرفت. در فضای سیاسی ایران» فراوان‌اند طرح‌هایی که

مجموعه‌ای از پیشنهادهای پراکنده است که در نخستین تعارض ارزشی از هم ی‌پاشند. آزادی و امنیت گاهی با هم تعارض پیدا می‌کنند؛ رشد اقتصادی و عدالت توزیی همیشه هم‌جهت نیستند؟ حق نسل امروز و حق نسل فردا بر منابع» در مورد آب و انرژی مستقیماً در برابر هم قراری گبرند. سندی که قاعده‌ای برای داوری میان این ارزش‌ها نداشته باشدء در عمل هر بار به سلیقه مجری واگذار می‌شود. پنج فصل این بخش» آن قاعده را ی‌سازند: فلسفه نوگرایی ملی و ستون‌های آن» فهم بحران‌ها به‌مثابه یک سیستم به‌هم‌پیوسته» تعریف هویت و شهروندی» اصول بنیادین و شیوه حل تعارض میان آنهاء و سرانجام تصویر مقصد و زنجیره ای که ما را به آن می‌رساند.

فصل ۸ -- فلسفه نوگرای ملی گفتمان‌های رایج درباره آینده ایران» معمولاً در یی از دو تله گرفتار می‌شوند. تله نخست» سنت‌گرابی بازگشتی است: این تصور که راه‌حل» بازگشت به یک نقطه طلایی در گذشته است - چه گذشته پیش از انقلاب» چه گذشته پیش از اسلام» چه هر تصویر آرمانی دیگر. مشکل این رویکرد آن نیست که به گذشته احترام ی‌گذارد؛ مشکل آن است که گذشته را به‌عنوان نسخه در نظر ی‌گیرد» در حالی که هیچ جامعه‌ای دو بار در یک رودخانه قدم نمی‌گذارد. تله دوم» تجددگرابی بی‌ریشه است: این تصور که کافی است نهادها و قوانین کشورهای موفق را ترجمه و اجرا کنیم. مشکل این رویکرد آن است که نهاده بدون بستر اجتماعی و پذیرش فرهنگ» تنها یک ساختمان خالی است. تاریخ صد سال اخیر ایران» پر از نهادهای مدرن است که درمتن اجتماعی خود ریشه ندوانده و در نخستین بحران فرو ریخته‌اند. نوگرایی ملی» کوششی است برای بیرون آمدن از این دوگانه. گزاره محوری آن این است: از تقابل تاریخی «سنت در برابر مدرنیته» به ترکیب سازنده «ریشه به‌علاوه نوآوری». یعنی نه بازگشت به گذشته و نه گسست از آن» بلکه استفاده از پیوستگی تاریخی به‌عنوان منبع انسجام اجتماعی» هم‌زمان با پذیرش کامل عقلانیت» علم و نهادسازی مدرن. این گفتمان بر چهار ستون ایستاده است. ستون یکم -- هویت تاریخی. ایران یک واحد صرفاً جغرافیایی یا اداری نیست؛ یک پیوستگی تمدنی چندهزارساله است که زیان» ادبیات» معماری» حقوق عرف و حافظه جمی مشترک تولید کرده است. این پیوستگ؛ یک دارایی راهبردی است» نه یک احساسات‌گرای. کشورهایی که در گذارهای سخت موفق بوده‌اند» تقریباً همیشه یک روایت ملی مشترک داشته‌اند که اجازه نداده اختلاف سیاسی به تجزیه اجتماعی تبدیل شود. اما این ستون یک شرط دارد: هویت تاریخی باید دربرگیرنده باشد نه طردکننده. تاریخ ایران» تاریخ همه اقوام و زیان‌ها و باورهایی است که در این سرزمین زیسته‌اند. ستون دوم - عقلانیت مدرن. پذیرش ی‌قید و شرط دستاوردهای تمدن مدرن در سه حوزه: روش علمی به‌عنوان معیار داوری دریاره واقعیت» حکمرانی مبتنی بر شواهد به‌جای حکمرانی مبتنی بر ایدئولوژی» و نهادسازی به‌جای شخص‌محوری. این ستون به‌طور

مشخص یعنی: سیاست‌گذاری باید بر داده استوار باشد» تصمیم‌ها باید قابل ارزیابی و تصحیح باشند» و هیچ حوزه‌ای از نقد و بازیینی مصون نیست. ستون سوم -- مردم‌سالاری و کرامت انسانی. مرکز ثقل این ستون» یک جابه‌جایی بنیادین در مبنای مشروعیت است: از مشروعیت فرابشری یا تاریخی» به مشروعیت برخاسته از رضایت شهروندان. کرامت انسانی دراین چارچوب» یک شعار نیست بلکه یک قید عملیاتی است: هیچ هد - نه امنیت» نه توسعه» نه وحدت ملی - نمی‌تواند نقض کرامت انسان را توجیه کند. این ستون» خط قرمز تمام طرح‌های این نوشتار است. ستون چهارم -- توسعه و قدرت ملی. توسعه در این چارچوب» صرفاً رشد تولید ناخالص داخلی نیست؛ افزایش ظرفیت جامعه برای حل مسائل خود است. کشوری توسعه‌یافته است که وقتی با بحران روبه‌رو می‌شود» بتواند آن را تشخیص دهد.ء دریاره‌اش گفت‌وگو کند» تصمیم بگیردء اجرا کندء و اگر اشتباه کرد تصحیح کند. قدرت ملی نیز در همین معنا بازتعریف می‌شود: نه توان تخریب» بلکه توان ایستادگ» جذب و تأثیرگذاری. بر پایه این چهارستون» پنج اصل بنیادین شکل ی‌گیرد که در فصل ۱۱ به‌تفصیل بازخواهند گشت: ایران به‌مثابه پروژه تمدنی مستمر؛ گذار از حکومت‌محوری به ملت‌محوری؛ آشتی سنت و نوآوری؛ توسعه به‌مثابه شکل مدرن امنیت ملی؛ و تعهد بین‌نسلی به‌عنوان قید حاکم بر مصرف منابع.

مأموریت این گفتمان» در یک جمله: طراحی و اجرای الگویی جامع برای گذار ملی که ایران را از وضعیت کنونی به کشوری توسعه‌یافته؛ آزاده اس و برخوردار برساند بدون آنکه در مس آنچه را که ایران را ایران کرده است از دست بدهد.

فصل ٩ - بحران‌ها یک سیستم‌اند

رایچ‌ترین خطای تحلیلی درباره ایران» تقلیل مشکلات کشور به عملکرد افراد یا سیاست‌های نادرست است. در این خوانش» اگر مدیران شایسته‌تری بر سر کار بیایند یا سیاست‌های بهتری اتخاذ شود»ء مسائل حل می‌شوند. این خوانش» هم دلگرم‌کننده است و هم نادرست. واقعیت این است که بحران‌های ایران یک سیستم به‌هم‌پیوسته تشکیل می‌دهند که در آن هر بحران» بحران‌های دیگر راتغذیه می‌کند. هفت بحران» هسته این سیستم را ی‌سازند.

یک - بحران حکمرانی. تمرکز بیش‌ازحد قدرت» نبود مرزهای روشن میان اختیارات» وجود نهادهای موازی با مأموریت‌های متداخل» و فقدان سازوکار پاسخگوی موثر. نتیجه» دولی است که هم‌زمان بیش از حد مداخله‌گر و کم‌اثر است.

دو -- بحران اقتصادی و مدل توسعه. وابستگی به درآمد منابع طبیی» اقتصاد دولی و شبه‌دولتی» انحصار» قیمت‌گذاری دستوری» و ناتوانی درتولید رقابت‌پذیر. این بحران» ریشه در ساختار دارد نه در تحریم؛ تحریم آن را تشدید کرده اما ایجاد نکرده است.

سه - بحران سرمایه اجتماعی. شکاف میان وعده و عملکرد.ه تکرار اطلاعات نادرست رسمیی و فرسایش اعتماد میان مردم و نهادها. پیامد عملی این بحران آن است که حتی سیاست‌های درست نیز اجرا نمی‌شوند» چون کسی باور نمی‌کند.

چهار -- بحران هویت و انسجام ملی. تنوع قومی و فرهنگی ایران که می‌توانست سرمایه

باشدء به‌دلیل سیاست‌های امنیی و توسعه نامتوازن» به شکاف تبدیل شده است. احساس محرومیت نسی در استان‌های مرزی» خطری واقی برای انسجام سرزمینی در دوره گذار است.

پنج -- بحران جایگاه بین‌المللی. انزوای فزاینده» از دست رفتن دسترسی به فناوری و سرمایه» و تبدیل شدن از یک قدرت منطقه‌ای به یک مسئله منطقه‌ای. شش - بحران زیست محیطی و منابع. آب» خاک» هواو تنوع زیستی» همکی در وضعیت کسری ساختاری. ویژگ این بحران آن است که بخش بزرگ از آن برگشت‌ناپذیر است و بنابراین بر همه بحران‌های دیگر تقدم زمانی دارد.

هفت - بحران شناختی. نبود داده معتبر» که مانع تشخیص,» ارزیایی و تصحیح می‌شود. این بحران» بحران درجه دوم است: بحرانی که توان ما را برای حل بحران‌های دیگر از بین می‌برد.

این هفت بحران» حلقه‌های بازخورد بسته ی‌سازند. بحران حکمرانی» اقتصاد را ناکارآمد می‌کند؛ اقتصاد ناکارآمد» سرمایه اجتماعی را ی‌فرساید؛ فرسایش سرمایه اجتماعی» اعتراض تولید می‌کند؛ اعتراض» پاسخ امنیتی ی‌آورد؛ پاسخ امنیتی» انزوای بین‌المللی را تشدید می‌کند؛ انزواء اقتصاد را بیشتر ضعیف می‌کند؟؛ و ضعف اقتصادی» توان حکمرانی را کاهش می‌دهد. حلقه بسته می‌شود.

سه پیامد عملی از این تشخیص بریآید و هرسه» معماری این سند را شکل داده‌اند. نخست» اصلاح نک‌بخشی محکوم به شکست است. سیاست‌ها باید در بسته‌های هماهنگ طراحی شوند. اصلاح یارانه انرژی بدون شبکه حمایت اجتماعی» اعتراض تولید می‌کند. اصلاح بانی بدون انضباط مالی دولت» ی‌اثر است. آزادسازی قیمت بدون رقابت» فقط انحصارگران را ثروتمندتر می‌کند.

دوم» نقطه ورود اهمیت دارد. در سیستم‌های به‌هم‌پیوسته» همه نقاط برابر نیستند. برخی گره‌ها اهری‌اند: اصلاح آنهاء از طریق شبکه» بر بقیه اثر ی‌گذارد. تشخیص نقاط اهری» مهم‌ترین تصمیم راهبردی است. درتحلیل این سندء سه گره اهری‌اند: استقلال نظام آماری (چون بدون آن هیچ چیز قابل ارزیایی نیست)» قطع سلطه مالی بر بانک مرکزی (چون بدون آن هیچ ثبات اقتصادی ممکن نیست)» و شفافیت مالکیت و تدارکات (چون بدون آن هر اصلاح اقتصادی به رانت جدید تبدیل می‌شود).

سومء» ترتیب» نیمی از سیاست است. دو اصلاح درست» اگر به ترتیب نادرست اجرا شوندء نتیجه‌ای بدتر از عدم اجرا می‌دهند. فصل ۶۸ به‌طور اختصاصی به توالی اصلاحات پرداخته و هفت قاعده ترتیب را ارائه می‌کند.

فصل ۱۰ -- هویت ایرانی» شهروندی و تمدن هویت ملی در ایران معاصر میان دو تقلیل گرفتار شده است: تقلیل به دین» و تقلیل به

قومیت. تقلیل نخست» ایرانی بودن را تابع باور دینی می‌کند و در نتیجه بخش بزرگ از

جامعه را از تعریف ملت بیرون ی‌گذارد. تقلیل دوم» ملت را به تبار فرو می‌کاهد و همان نتیجه را از راهی دیگر تولید می‌کند. هر دو تقلیل» ایران را کوچک‌تر از آنچه هست می‌کنند. گزاره تحول در این فصل چنین است: از هویت به‌مثابه مرزبندی» به هویت به‌مثابه پیوند. هورتی که کارکردش تعیین «چه کسی بیرون است» باشدء در جامعه متکثر جزشکاف تولید نمی‌کند. هویتی که کارکردش تعیین «چه چیزی ما را به هم وصل یی‌کند» باشدء

پنج اصل» این بازتعریف را عملیاتی می‌کنند. یک - شهروندی» نه تبار» مبنای عضویت در ملت است. حقوق و تکالیف یکسان برای همه مستقل از قومیت» زیان» باور دیفی» جنسیت و محل تولد. این اصل» ساده به نظر ی‌رسد اما پیامدهای گسترده دارد: هر قانونی که شهروندان را به درجات تقسیم کندء با این اصل ناسازگار است.

دو -- زبان فارسی» عنصر پیونددهنده تمدنی است» نه ابزار حذف. فارسی» زیان مشترک ارتباط و میراث ادبی چند ملت است و باید تقویت شود. اما تقویت فارسی» هیچ تعارضی با آموزش و رسمیت زیان‌های مادری در سطح محلی ندارد. تجربه کشورهای چندزیانه نشان

سه - دین در جامعه» نه در ساختار قدرت. آزادی کامل باور و عمل دینی» حمایت از نهادهای دینی به‌عنوان بخشی از جامعه مدنی» و هم‌زمان» بی‌طرف نهاد دولت نسبت به همه ادیان و باورها. این اصل» هم آزادی دینداران را تضمین یی‌کند و هم آزادی کسانی را که دینی ندارند.

چهار -- تنوع به‌مثابه سرمایه. سیاست فرهنگی باید از یکسان‌سازی به حمایت از تکثر تغییر جهت دهد: حمایت از موسیقی» ادبیات» صنایع دستی و جشن‌های محلی؛ نه به‌عنوان امتیاز بلکه به‌عنوان بخشی از میراث ملی.

پنج -- پیوستگی تاریخی بدون اسطوره‌سازی. روایت ملی باید بر تاریخ واقی استوار باشدء» با همه شکوه‌ها و همه شکست‌ها. ملتی که تاریخ خودرا آرمانی می‌کندهء از آن درس نمی گیرد. آموزش تاریخ باید نقادانه باشد»ء نه تبلیغاتی.

پیامد این پنج اصل برای دوره گذار» بسیار عملی است. یک از بزرگ‌ترین ریسک‌های هر گذار در ایران» فعال شدن شکاف‌های قوی ومذهی در خلاً قدرت است. راه پیشگیری از

نیروهای گذار از همان مرحله پیشاگذارن تعهد روشن و مکتوب به حقوق زیانی» فرهنگ و توسعه‌ای مناطق داشته باشندء انگیزه واگرای به‌شدت کاهش ی‌یابد. این موضوع در فصل ۸ (میثاق حداقلی) و فصل ۳۵ (عدم‌تمرکز نامتقارن) دنبال شده است.

فصل ۱۱ - اصول بنیادین و قاعده حل تعارض این فصل» کوتاه‌ترین اما شاید کاریردی‌ترین فصل بخش دوم است. هدف آن» تعیین اصولی است که در هر تصمیم و در هر فصل این نوشتار باید رعایت شوندء و مهم‌تر از آن» تعیین قاعده‌ای برای زمانی که این اصول با یکدیگر تعارض پیدا می‌کنند.

هفت اصل» مبنای داوری‌اند:

کرامت انسانی. هیچ هدفیء نقض کرامت انسان را توجیه نمی‌کند. این تنها اصل مطلق . کرامت انسانی. هیچ هدف» نقض کرامت انسان را توجیه نمی‌کند. این تنها اصل مطلق است.

آزادی. آزادی بیان» اجتماعء انتخاب سبک زندگ و فعالیت اقتصادی» اصل است و

. آزادی. آزادی بیان» اجتماع» انتخاب سبک زندگ و فعالیت اقتصادی» اصل است و محدودیت» استثنایی است که باید توجیه شود. برابری در برابر قانون. هیچ شهروند» نهاد یا گروهی از شمول قانون مستثنی نیست.

»عنوان مبناء و حمایت هدفمند از کسانی که از نقطه پایین:

. عدالت. برابری فرصت به‌عنوان مبناء و حمایت هدفمند از کسانی که از نقطه پایین‌تری

پاسخگوی. هر اختیار باید متناظری از پاسخگویی داشته باشد. اختیار بدون

پایداری. هیچ نسلی حق ندارد سرمایه طبیی نسل بعد را مصرف کند. . کارآمدی. نهادها باید مسئله حل کنند؛ خوب بودن نیت» جانشین نتیجه نیست. این هفت اصلء در بیشتر موارد هم‌جهت‌اند. اما در مواردی مشخص و پیش‌بیی‌پذیر با هم تعارض پیدا می‌کنند. آزادی بیان و امنیت ملی. رشد سریع و پایداری زیست‌محیطی. کارآمدی تصمیم‌گیری و مشارکت گسترده. حق نسل امروز به آب و حق نسل فردا به همان آب.

قاعده پیشنهادی برای حل تعارض» چهار شرط دارد. هرجا اصلی بخواهد اصل دیگری را

محدود کندء آن محدودیت تنها در صورتی مجاز است که هر چهار شرط زیر هم‌زمان برقرار

شرط یکم -- قانونی بودن. محدودیت باید بر پایه قانونی صریح» عموی و از پیش اعلام‌شده باشد؛ نه بر پایه تشخیص موردی مقام اجرای.

شرط دوم - ضرورت. باید نشان داده شود که هدف مورد نظر با ابزار کم‌محدودکننده‌تری قابل دستیایی نیست. بار اثبات» بر عهده کسی است که محدودیت را پیشنهاد می‌کند. شرط سوم -- تناسب. میزان محدودیت باید با اهمیت هدف متناسب باشد. تعطیلی اینترنت یک کشور برای مهار یک تجمع» نمونه روشن نقض تناسب است. شرط چهارم -- زمان‌مندی و بازبینی. هرمحدودیت باید تاریخ انقضا داشته باشد و تمدید آن نیازمند توجیه مجدد درنهاد مستقل باشد. محدودیت‌های موقتی که دائمی می‌شوند. رایچ‌ترین مسیر فرسایش آزادی در همه کشورهاست. اهمیت این قاعده در آن است که تعارض ارزشی را از حوزه سلیقه به حوزه رویه منتقل می‌کند. درهر نظام سیاسی» تعارض ارزش‌ها رخ می‌دهد. تفاوت نظام‌های آزاد و بسته دراین نیست که یک تعارض دارد و دیگری ندارد؛ در این است که یک برای حل تعارض قاعده شفاف و قابل بازیینی دارد و دیگری آن را به اراده قدرت واگذار می‌کند.

فصل ۱۲ - چشم‌انداز ۱۴۲۵ و نظریه تغیبر

تصویر مقصد

بیست سالء» افق مناسی برای تصویر مقصد است: به‌اندازه کافی دور که تغییر ساختاری ممکن باشدهء و به‌اندازه کافی نزدیک که کسانی که امروز تصمیم ی‌گیرند» پاسخگوی نتیجه

ایران ۱۴۲۵ که این سند برای رسیدن به آن نوشته شده» کشوری است با این ویژگ‌ها. از نظرسیاسی: نظای مبتنی بر قانون اساسی برآمده از ری مردم» با انتخابات رقابتی و ادواری» تفکیک واقی قواء دستگاه قضایی مستقل و مطبوعات آزاد. از نظر اقتصادی: اقتصادی متنوع که سهم درآمد نفت در بودجه جاری آن به حداقل رسیده» با تورم تک‌رقمی پایدار» بخش خصوصی واقی به‌عنوان موتور اشتغال» و ادغام فعال در زنجیره‌های ارزش منطقه‌ای و جهانی. از نظر اجتماعی: جامعه‌ای که در آن دسترسی به آموزش و سلامت باکیفیت به محل تولد وابسته نیست» زنان در همه سطوح تصمیم‌گیری حضور دارند» و مهاجرت نخبگان معکوس شده است. از نظر زیست‌محیطی: کشوری که به تراز آبی پایدار نزدیک شده» سهم چشمگیری از برق خود را از خورشید و باد تأمین می‌کند» و شهرهایش هوای قابل تنفس دارند. از نظر بین‌المللی: کشوری که همسایگانش آن را تهدید نمی‌دانند» درنهادهای بین‌المللی عضو فعال است» و از موقعیت جغرافیایی خود به‌عنوان حلقه اتصال کریدورهای شرق-غرب و شمال-جنوب بهره می‌برد. یک هشدار ضروری: تعیین اعداد کمی برای این چشم‌انداز -- نرخ رشد هدف » سهم انرژی تجدیدپذیر-- پیش از انجام ممیزی ملی و بازسازی نظام آماری» کاری بی‌معناست. هدف‌گذاری عددی بر پایه داده نامعتبر, تنها توهم دقت تولید می‌کند. بنابراین در این کتاب» چشم‌انداز به‌صورت کیفی و جهت‌گیرانه بیان شده و تعبین اعداد به مرحله پس از ممیزی موکول شده است.

زنجیره علی: چگونه از اینجا به آنجا؟ هر سند راهبردی» یک نظربه تغییر پنهان دارد؛ زنجیره‌ای از فرض‌هاکه توضیح می‌دهد چرا اقدامات پیشنهادی به نتایج مورد نظر ی‌انجامند. مشکل بیشتر اسناد آن است که این

زنجیره را پنهان نگه می‌دارند و در نتیجه نمی‌توان آن را نقد کرد. زنجیره این نوشتار» صریح

تثبیت (توقف مارپیچ توری» تأمین حداقل معیشت» بازگرداندن نظم عموی) ع اعتماد (وقی مردم ببینند وضعیت بدتر نمی‌شود.ء افق زمانی‌شان بلندتر می‌شود) > مشروعیت رویه‌ای (فرایند شفاف و فراگیر تدوین قانون اساسی) + نهادسازی (ساخت نهادهای مستقل با قواعد سخت) > سرمایه‌گذاری (سرمایه داخلی و خارجی وق می‌آید که قاعده پایدار بییند) + رشد و اشتغال + مشروعیت عملکردی (نظای که مسئله حل می‌کند.» پشتیبانی می‌گیرد) -> پایداری (قفل شدن دستاوردها در برابر بازگشت). این زنجیره» چهار نقطه شکست شناخته‌شده دارد که باید از همان آغاز پایش شوند. شکست یکم - گسست خروجی از پیامد. نهاد ساخته می‌شود اما کار نمی‌کند. سازمان تأسیس می‌شود» ساختمان و بودجه ی‌گیرد» اما مسئله‌ای را حل نمی‌کند. راه حل: سنجش نهادها بر اساس پیامد» نه بر اساس تأسیس. شکست دوم -گسست توالی. اصلاح درست در زمان نادرست. آزادسازی قیمت‌ها پیش از استقرار شبکه حمایی» یا برگزاری انتخابات سراسری پیش از بازسازی حداقلی نظم و امنیت» نمونه‌های کلاسیک‌اند. راه حل: ماتریس توالی فصل ۰.۶۸ شکست سوم - گسست تأمین مالی. برنامه بدون منبع مالی مشخص» فهرست آرزوست. راه حل: هر طرح دراین سند باید به منبع تأمین مالی در فصل ۶۹ منصل باشد. شکست چهارم -گسست مشروعیت. اصلاح فنی درست که پشتوانه اجتماعی نداردء در نخستین مقاومت متوقف می‌شود. راه حل: فرایندهای مشارکتی فصل‌های ۲۹ و ۰.۵۹

فرضیات پنهان که باید آشکار شوند صداقت روش‌شناختی حکم می‌کند که فرضیات این نظربه تغییر» صریح نوشته شوند. پنج

فرض کلیدی وجود دارد و هر پنج» قابل نقض‌اند:

فرض ی‌کنیم که در دوره گذان انسجام سرزمینی ایران حفظ می‌شود. اگر این فرض نقض شود»ء کل معماری باید بازنویسی شود.

فرض می‌کنیم که بخشی از بخش امنیقی» در برابر تضمین‌های معتی حاضر به همکاری درگذار مهارشده است. اگر این فرض نقض شودء تنها سناریوی باق‌مانده» سناریوی پرهزینه است. فرض می‌کنیم که پس از تغیس امکان دسترسی به بخشی از منابع مالی مسدودشده و بازگشت تدریجی به نظام مالی بین‌المللی وجود دارد. اگر این فرض نقض شود» برنامه تثبیت باید بر پایه منابع داخلی بازطراحی شود. فرض ی‌کنیم که بدنه کارشنامی و اداری کشور» در حد کاف برای اداره روزمره باق مانده است. موج مهاجرت» این فرض را روزیه‌روز شکننده‌تر می‌کند. فرض می‌کنیم که جامعه ایران» در برابر ترتیی که مشروعیت روبه‌ای داشته باشد» صبر کوتاه‌مدت نشان می‌دهد. این شکننده‌ترین فرض است و مدیریت انتظارات» در فصل ۰ به آن پرداخته شده است. نوشتن فرضیات» ضعف یک سند نیست؛ شرط علمی بودن آن است. سندی که فرض‌هایش پنهان باشده قابل ابطال نیست؟؛ و آنچه قابل ابطال نباشدء قابل اصلاح هم نیست.

بخش سوم - معماری گذار: از پیشاگذار تا پایان دوره انتقای این بخش» هسته عملیاتی نوشتار است و مفصل‌ترین بخش آن. دلیل این تمرکز روشن است: بخش‌های چهارم تا هشتم» تصویری از ایران مطلوب ترسیم می‌کنند که کم‌وبیش مورد توافق طیف گسترده‌ای از نیروهای نوگراست. اختلاف واقمی» بر سر مقصد نیست؛ بر سر مسر است. وادبیات سیاسی ایران» دقیقاً در همین نقطه فقیرترین است. پانزده فصل این بخش» یک زنجیره پیوسته ی‌سازند. نخست باید بدانیم در چه مرحله‌ای هستیم و این مرحله چه اقتضائاتی دارد (فصل ۱۳). سپس باید بدانیم چه مسیرهایی پیش رو داریم و هر مسیر چه هزینه‌ای دارد (فصل ۱۴). آنگاه به کار اصلی می‌رسیم: ساختن آن چیزی که امروز وجود ندارد» یعنی یک بدنه سازمان‌یافته با طرح مشترک (فصل‌های ۱۵ تا ۰). سپس به دشوارترین مسئله گذار ی‌پردازیم» یعنی بخش امنیتی (فصل ۲۲) و به ابزارهای فشار مدنی (فصل ۲۱). و سرانجام» معماری روز بعد: هفتاد و دو ساعت نخست» دولت انتقالی» برنامه تثبیت اضطراری» عدالت انتقالی» و مدیریت ربسک (فصل‌های ۲۳ تا ۲۷). یک تذکر ضروری پیش از آغاز. همه آنچه در این بخش می‌آید» بر مبنای گذار مدنی و مسالمتآمیز طراحی شده است. این انتخابء» نه از سر آرمان‌گرایی اخلاق» بلکه بر پایه شواهد تجربی است: پژوهش‌های تطبیقی نشان می‌دهند که جنیش‌های مدنی گسترده» هم احتمال موفقیت بالاتری در سرنگونی نظام‌های اقتدارگرا دارند و هم - که مهم‌تر است - احتمال بسیار بیشتری دارد که به دموکراسی پایدار منتهی شوند. گذارهایی که با خشونت مسلحانه آغاز می‌شوند» در اکثریت موارد به نظای‌گری» جنگ داخلی یا اقتدارگرایی جدید ختم شده‌اند. این یافته» یک قید طراحی است» نه یک توصیه اخلاق.

فصل ۱۳ -- وضعیت پیشاگذار: ایران دقیقاً کجای طیف است اصطلاح «گذار» در ادبیات سیاسی ایران چنان پرکاریرد شده که معنای دقیق خود را از دست داده است. برای آنکه بتوانیم برنامه بنویسیم» باید تمایزی روشن قائل شویم.

دست دارد» اما چهار پایه بقای خود را از دست داده یا در حال از دست دادن است: مشروعیت ایدئولوژیک» توان مالی» انسجام درونی نخبگان» و ظرفیت حل مسئله. نظام در

این وضعیت نمی‌میرد اما نمی‌تواند زندگ کند. حکومت می‌کند اما اداره نمی‌کند.

نقطه شکست لحضه‌ای است که یی از این چهار پایه به‌طور ناگهانی فرو ی‌ریزد و توازن قدرت به‌هم ی‌خورد. این لحظه» معمولاً غیرقابل پیش‌بینی و اغلب حاصل یک رویداد به‌ظاهر کوچک است. تاریخ نشان می‌دهد که هیچ‌کس» حتی خود کنشگران» زمان آن را از

دوره گذار فاصله میان نقطه شکست و استقرار نظم جدید است. این دوره» خطرناک‌ترین دوره است؛ چون درآن» ساختار قدیم دیگر کار نمی کند وساختار جدید هنوز ساخته نشده است.

دوره انتقالی بخش سازمان‌یافته دوره گذار است: زمانی که یک ترتیب موقت» اداره کشور را برعهده ی‌گیرد تا نهادهای دائمی از راه فرایند مشروع شکل بگیرند. ایران امروزء به تشخیص این نوشتار» در میانه دوره پیشاگذارو نزدیک به انتهای آن قرار دارد. شواهد این تشخیص,» در بخش یکم آمد: مشروعیت ایدئولوژیک عملاً از میان رفته و حتی حامیان سنتی نیز به زیان مصلحت سخن ی‌گویند نه به زیان ایمان؛ توان مالی در آستانه ابرتورم به پایین‌ترین سطح چهار دهه رسیده؛ انسجام نخبگان پس از جانشینی شتاب‌زده شکسته و مراکز قدرت چندپاره شده‌اند؟ و ظرفیت حل مسئله» در ناتوانی از تأمین آب» برق و معیشت پایه» آشکار است. اما -- واین نکته حیاق است -- از دست رفتن این چهار پایه» به‌خودی‌خود گذار تولید نمی‌کند. نظام‌های اقتدارگرا می‌توانند سال‌ها و گاه دهه‌ها در وضعیت پیشاگذار دوام بیاورند» به شرط آنکه دو چیز را حفظ کنند: انسجام دستگاه سرکوب» و نبود بدیل سازمان‌یافته. این دی تنها متغیرهایی هستند که هنوز به سود نظام مستقرند.

از این تشخیص» سه اولویت راهبردی بیرون می‌آید که کل این بخش را شکل می‌دهد: اولویت یکم - ساختن بدیل سازمان‌یافته. این تنها متغیری است که کاملاً در اختیار نیروهای تغییر است. نه اقتصاد نظام را می‌توان از بیرون فرو ریخت» نه مشروعیت آن را می‌توان بیش از این کاهش داد. اما می‌توان -- و باید -- نبود بدیل را برطرف کرد. اولویت دوم - کار روی انسجام دستگاه سرکوب. این متغس تا حدی در دسترس است: نه از راه تهدیدء بلکه از راه ارائه مسیر خروج معتبر. فصل ۲۲ به این اختصاص دارد. اولویت سوم -- آماده‌سازی برای لحظه‌ای که نمی‌دانیم ی ی‌رسد. چون نقطه شکست قابل پیش‌بینی نیست» تنها راهبرد عقلانی» آمادگ دائمی است. طرح باید امروز نوشته شودء» نه فردا.

اصل حاکم بر کل این بخش: در وضعیت پیشاگذار» مهم‌ترین سرمایه‌گذاری» سرمایه‌گذاری در آمادگ است -- نه پیش‌بینی. کسی که ی‌کوشد تاریخ فروپاشی را پیش‌بینی کند» وقت خود را تلف می‌کند. کسی که طرح آماده داردء در هر تاریخی که فروباشی ر دهدهء در موقعیت است.

فصل ۱۴ - چهار سناربوی گذار و منطق انتخاب مسیر طراحی برای آینده نامعلومء نیازمند سناریونوسی است. چهار سناریی فضای واقی ‌ طرح در برابر مسیرهای مختلف است.

سناریوی یک - گذار توافقی یاگذار مذاکره محور دراین سناریوء بخشی از نخبگان حاکم -- معمولاً به دلیل محاسبه هزینه بقا در برابر هزینه خروج - وارد مذاکره با نیروهای تغییر می‌شوند و ترتیی برای انتقال قدرت شکل ی‌گیرد. نمونه‌های تاریخی: اسپانیا پس از فرانکی لهستان ۱۹۸۹ آفریقای جنوی. پیش‌شرط‌ها: وجود یک طرف مذاکره‌کننده معتبر و منسجم از سوی نیروهای تغییر؟ وجود شکاف واقی در بلوک حاکم؛ و مهم‌تر از همه» وجود تضمین‌های قابل باور برای کسانی که کنار می‌روند. مزایا: کم‌ترین هزینه انسانی؛ حفظ کارکرد نهادهای پایه (اقتصادی » زیر ساختها و ... شبکه برق» بیمارستان‌ها)؛ کاهش ریسک تجزیه و هرج‌ومرج. هزینه‌ها: ناگزیری از پذیرش درجاتی از مصوئیت یا معافیت که بخشی از جامعه آن را بی‌عدالی ی‌داند؛ کندی اصلاحات؛ باق ماندن شبکه‌های نفوذ اقتصادی.

سناربوی دو -- فروباشی سریع

در این سناریقی یک شوک - بحران اقتصادی حاد» شکست نظای» یا موج اعتراضی مهارنشدنی - ساختار قدرت را در بازه‌ای کوتاه از هم ‌پاشد.» بی‌آنکه ترتبی از پیش تعیین شده باشد. مزایا: گسست کامل با نظم پیشین؛ امکان طراحی از صفر. هزینه‌ها: بسیار سنگین. خلاٌ امنیتی» احتمال درگیری میان بخش‌های مسلح» فروباشی زنجیره تأٌمین کالای اساسی» و بالاترین ریسک تجزیه سرزمینی و مداخله خارجی. در این سناریی آماده بودن طرح» تفاوت میان نجات و فاجعه است.

سناربوی سه - تداوم فرسایشی:

در این سناریوء نظام با ترکیی از سرکوب» امتیازدهی موردی و مدیریت بحرانء سال‌ها دوام می‌آورد؟ اما کشور به‌تدریج فقیرتر» منزوی‌تر و خالی‌تر از سرمایه انسانی می‌شود. احتمال: بر خلاف تصور رایچج» این محتمل‌ترین سناریو در کوتاه‌مدت است. نظام‌های اقتدارگرا معمولاً بیش از آنکه ناظران انتظار دارند دوام ی‌آورند. پیامد راهبردی: نیروهای تغییر باید برای مسیر طولانی برنامه داشته باشند» نه فقط برای

در این سناریو معنا پیدا می‌کنند و اتفاقاً بیشترین بازده را دارند.

سناربوی چهار -- حاکم شدن نظامیان بر نظام سیاسی کشور:

در این سناریوه بخش امنیتی به‌طور کامل کنترل را به دست م‌گیرد و نظامی نظای‌سالار با یا بدون حفظ نمادهای ایدئولوژیک - مستقر می‌شود. پیامد راهبردی: دراین سناریو اولویت از تغییر نظام به حفاظت از جامعه مدنی» حفظ شبکه‌های ارتباطی و ادامه مستندسازی تغییر می‌کند. طرح گذار در جیب ی‌ماند تا فرصت بعدی.

آنچه در هر چهار سناریو ارزش دارد این مهم‌ترین یافته سناریونویسی است. گر ما نمی‌دانیم کدام سناریو رخ می‌دهد.ء عاقلانه است که روی کارهایی سرمایه گذاری کنیم که در هر چهار سناریو ارزشمندند. پنج کار چنین

ویژگ‌ای دارند:

ساخت طرح آماده و مکتوب برای اداره کشور در روز بعد -- در سناریوی یک» برگ مذاکره است؛ در سناریوی دی نجات‌بخش است؛ در سناریوی سه»ء ابزار انسجام است؛ در سناربوی چهانر, حافظه است. مستندسازی نقض حقوق بشر - در هر چهار سناریی پایه عدالت آینده است و ارزش آن باگذشت زمان کاهش ی‌پیاید.

تربیت کادر اجرایی -- کسان که بتوانند وزارتخانه» شهرداری و بانک مرکزی را اداره

کنند. کمبود این کادر» در هر سناریویی گلوگاه است.

4 ساخت شبکه اعتماد میان نیروهای سیاسی - بدون آن» حتی بهترین فرصت نیز به تفرقه ختم می‌شود. 5 حفظ و تقویت زیرساخت ارتباطی مستقل - که در همه سناریوهاء» شرط لازم هر

این پنج کار» دستور کار عملی امروزند. هیچ‌یک نیازمند فرا رسیدن نقطه شکست نیستند و همه از امروز قابل آغازند. بقیه این بخش» به شرح چگونگ آنها ی‌پردازد.

فصل ۱۵ - ساخت بدنه: از پراکندگ به شبکه بزرگ‌ترین ضعف نیروهای تغبیر در ایران» نه کمبود ایده است و نه کمبود انگیزه؛ کمبود ساختار است. ده‌ها گروه» حزب» ائتلاف» شخصیت مستقل و شبکه صنفی وجود دارند که هیچ‌یک به‌تنهایی وزن کافی ندارند و درکنار هم نیز جمی نمی‌سازند. این وضعیت» دو پیامد دارد: نظام مستقر ی‌داند که بدیلی درکار نیست و بنابراین احساس فوریت نمی‌کند؛ و جامعه نیز حتی وقتی از وضع موجود بیزار است» به تغییر روی نمی‌آورد چون نمی‌داند به کجا برود.

پاسخ به این ضعف» تشکیل یک حزب واحد یا یک رهبری واحد نیست. تجربه نشان داده که این کوشش‌هاء به‌دلیل تنوع واقی دیدگاه‌ها و تفاوت شرایط داخل و خارج» شکست می‌خورند و انرژی زبادی هدر می‌دهند. پاسخ» ساختن یک شبکه است: ساختاری که به

تقسیم کار و روبه هماهنگ شوند.

معماری پیشنهادی شبکه: پنج حلقه حلقه یکم - هسته میثاق. گروه محدودی از نمایندگان جریان‌های اصلی که تنها یک وظیفه دارند: تدوین» امضا و پاسداری از میثاق حداقلی (فصل ۸( این حلقه» تصمیم سیاسی روزمره نمی‌گیرد و رهبری نمی‌کند؛ فقط چارچوب را نگه ی‌دارد. حلقه دوم -- مجمع هماهنگ. ساختاری گسترده‌تر با حضور احزاب» تشکل‌های صنفی» نهادهای مدنی» شبکه‌های استای و نمایندگان دیاسپورا. کارکرد آن» هماهنگ کنش و تقسیم کار است» نه صدور دستور. تصمیم‌ها با اکثریت بالا (مثلاً دوسوم) گرفته می‌شوند و هیچ عضوی موظف به اجرای تصمیمی که با آن مخالف است نیست؛ اما موظف است آن را

حلقه سوم -- کارگروه‌های تخصصی. این حلقه» ستون فقرات آمادگ است. کارگروه‌های برای اقتصاد و تثبیت» حقوق و قانون اساسی» امنیت و نیروهای مسلح» آب و انرژی» سلامت» آموزش» ارتباطات» و عدالت انتقالی. هر کارگروه یک مأموریت مشخص دارد: تبدیل فصول این مندرج دراین سند و اسناد مشابه به پسته‌های آماده اجرا - پیش‌نویس لایحه» دستورالعمل عملیاتی» فهرست کادر» برآورد بودجه.

حلقه چهارم - شبکه‌های میدانی. تشکل‌های صنفی» انجمن‌های محلی» شبکه‌های دانشجوی» گروه‌های زنان» صندوق‌های همیاری. این حلقهء نه بازوی اجرایی حلقه‌های بالاست و نه تابع آنها؛ بلکه بستر اجتماعی‌ای است که هر تغییری بدون آن بی‌ریشه است. حلقه پنجم - حلقه پشتیبانی. حقوقدانان بین‌المللی» اقتصاددانان» متخصصان ارتباطات» و نهادهای پژوهشی که خدمات تخصصی ارائه می‌کنند ی‌آنکه لزوماً بازیگر

پنج قاعده حاکم بر شبکه قاعده یک - حداقل توافق» حداکثر مشارکت. هرچه شروط عضویت بیشتر شودء شبکه کوچک‌تر می‌شود. میثاق باید کوتاه» روشن و بر سر اصول بنیادین باشد» نه بر سر جزئیات برنامه‌ای. قاعده دو - تفکیک نقش‌ها. کسی که در حلقه تخصصی کاری‌کند.ء نباید هم‌زمان رقابت رهبری سیاسی داشته باشد. خلط این دی رایچ‌ترین علت فروباشی ائتلاف‌هاست. قاعده سه - شفافیت مالی مطلق. هر شبکه‌ای که منبع مالی خود را اعلام نکند» دیریا زود با اتهام وابستگ از هم ی‌پاشد. انتشار عمومی صورت مالی» از روز نخست. قاعده چهار -- تقدم داخل برخارج در تصمیم‌گیری سیاسی. کسانی که هزینه ی‌پردازند»

تعیین راهبرد میدانی. قاعده پنج -- پرهیز از بحث «چه کسی رئیس می‌شود». این پرسش» در مرحله پیشاگذار سم است. باید صریح و مکتوب به آینده و به فرایند انتخابات موکول شود. فصل ۱۹ به این می‌پردازد.

مرحله یک (یک تاسه ماه) -- نقشه‌برداری و تماس. شناسایی همه بازیگران فعال» ارزیای وزن واقی هریک» و آغاز گفت‌وگوهای دوجانبه. خروجی: فهرست واقع‌بینانه از کسانی که می‌توانند بخشی از ش شبکه باشند.

مرحله دو (سه تا شش ماه) -- تدوین میثاق. فرایند مذاکره چندجانبه برسرمتن حداقلی. این مرحله» سخت‌ترین مرحله است و شکست بیشتر تلاش‌های پیشین در همین‌جا رخ داده است. کلید موفقیت» تسهیل‌گری حرفه‌ای و بی‌طرف است. مرحله سه (هم‌زمان و مستمر) -- راه‌اندازی کارگروه‌های تخصصی. این مرحله نباید

مرحله چهار (شش ماه تا یکسال) - اعلام عمومی و آزمون. شبکه باید در یک کنش مشخص و قابل سنجش» توان هماهنگ خود را بیازماید. اعتبار» از عملکرد می‌آید نه از

فصل ۱۶ - سازماندهی نیروهای داخل ایران

سازماندهی در داخل کشونر با محدودیت‌هایی روبه‌روست که سازماندهی در خارجح ندارد: هزینه شخصی بالاء نظارت گسترده» و محدودیت ارتباطات. اما در عوض» از دو مزیت تعیین کننده برخوردار است که هیچ ساختار بیرونی نمی‌تواند جانشین آن شود: مشروعیت و قدرت اختلال. اصل راهبردی این فصل: در داخل کشورء سازماندهی باید بر بستر ساختارهای موجود و قانونی بناشودء نه بر ساختارهای جدید و پنهان. ساختار جدیدء شناسایی‌پذیر وشکننده است. ساختار موجوده ریشه‌دار و مقاوم است.

چهار بستر واقی :

بستر یکم -- تشکل‌های صنفی. معلمان» پرستاران» رانندگان» کارگران صنایع» بازنشستگان» کارگران پیمانی نفت و پتروشیمی» کامیون‌داران. این تشکل‌ها سه ویژگ حیاتی دارند: مطالبه آنها معیشتی و بنابراین بی‌نهایت مشروع است؛ ساختار آنها از پیش موجود است؛ و قدرت اختلال آنها واقی است. تاریخ گذارهای موفق نشان می‌دهد که اعتصاب صنفی» موْثرترین ابزار فشار مدنی است. راهبرد درست» نه سیاسی کردن مطالبات صنفی از بیرون» بلکه پشتیبانی از آنها و ساخت پیوند افقی میان صنوف است. بستر دوم - شبکه‌های محلی و شهری. انجمن‌های محلی» هیئت‌های امنای مساجد و کلیساهاء گروه‌های زیست‌محیطی» تشکل‌های کشاورزان و آب‌بران» شوراهای شهر و روستا. این شبکه‌هاء در بحران‌های اخیر - زلزله» سیل» کمبود آب - توان سازماندهی خودجوش خود را نشان داده‌اند. در دوره گذان همین شبکه‌ها هستند که می‌توانند توزیع کالای اساسی و حفظ نظم محلی را بر عهده بگیرند. بستر سوم -- شبکه‌های حرفه‌ای و تخصصی. کانون وکلاء نظام پزشکی» نظام مهندسی» انجمن‌های علمی» اتاق‌های بازرگانی. ارزش این شبکه‌ها در دو چیز است: اعتبار حرفه‌ای که امنیتی کردن آنها را دشوار می‌کند» و در اختیار داشتن دقیقاً همان تخصصی که دوره انتقالی به آن نیاز دارد.

بستر چهارم -- شبکه‌های دانشجویی و جوانان. کم‌ساختارترین اما پرانرژی‌ترین بستر. نقش تاریخی این شبکه‌ها در ایران» تولید موج و شکستن سکوت بوده است.

هفت مرحله اقدام برای امروز :

این هفت خطء کارهایی هستند که در وضعیت پیشاگذار و بدون نیاز به تغییر سیاسی قابل انجام‌اند و هر یک» آمادگ کشور را برای روز بعد افزایش می‌دهند. یک - پیوند افقی میان صنوف. رژیم جمهوری اسلا با تعیین دپارتمان" حراست "در همه نهادها تلاش کرده است که از وجود آنها بعنوان حلقه اول محاصره نهادها و سرکوب هرگونه اعتراض از طریق تطمیع وتهدید استفاده کند وسیستم کنترل بر جامعه و نهادهای دولتی وصنفی را در شبکه های بسته برای هر تشکل دنبال کند. این حصارهای امنیتی باید با همسوبی سایر تشکلها از اعتراض یک صنف برداشته شوند و یکپارچگی در اعتراضات ایجاد شود تا این دیوارهای امنیتی فرو بریزند.ایجاد کانال‌های ارتباطی پایدار میان تشکل‌های صنفی مختلف» به‌گونه‌ای که یک اعتصاب معلمان بتواند با حمایت پرستاران و رانندگان همراه شود. تجربه نشان می‌دهد اعتصاب‌های منفرد سرکوب می‌شوند؟ اعتصاب‌های هم‌زمان چندصنفی» هزینه سرکوب را غیرقابل تحمل می‌کنند.

دو - مستندسازی سازمان‌یافته. ثبت نقض حقوق بشس با رعایت استانداردهای پذیرفته‌شده بین‌المللی درمورد اعتبار شهادت» زنجیره نگهداری مدرک و حفاظت از هویت شاهدان. این کار پایه عدالت انتقالی است و ارزش آن هر ماه کاهش ی‌یاید. سه - تربیت کادر اداری. شناسایی و آماده‌سازی کسانی که در روز بعد باید بدنه اداری دولت برکنار شده مثلاً یک وزارتخانه یا اداره کل» یک شرکت مخابرات و یا یک بیمارستان را اداره کنند. این کار هیچ ماهیت براندازانه‌ای ندارد و به‌سادگ می‌تواند در قالب آموزش حرفه‌ای مدیریت عموی انجام شود. چهار -- ساخت طرح‌های محلی. هر شهر و استان» باید طرح آماده خود را برای هفته نخست داشته باشد: تأمین آبء» برق» نان» دارو و سوخت. این طرح‌ها را بهتر از هرکس» همان کارشناسان محلی ی‌نویسند.

پنج -- ایجاد کانال ارتباطی رسانه‌ای برای اطلاع رسانی عمومی. آموزش عموی درباره تشخیص اطلاعات نادرست» و حفظ توان ارتباطی در شرایط محدودیت اینترنت.

شش - صندوق‌های همیاری. پشتیبانی مالی از خانواده‌های زندانیان» اعتصاب‌کنندگان و کسانی که شغل خود را از دست داده‌اند. هیچ اعتصاب طولانی‌مدتی بدون پشتوانه مالی ممکن نیست؛ این نکته در فصل ۲۱ بسط داده شده است. هفت - گفت‌وگوی درون‌جامعه‌ای. برگزاری گفت‌وگوهای محلی دریاره آینده - در قالب حلقه‌های مطالعه» نشست‌های صنفی» یا فضاهای مجازی. هدف» رسیدن به توافق نیست؛ عادت کردن به گفت‌وگو با کسی است که با او اختلاف داریم. جامعه‌ای که این عادت را نداشته باشدء در دموکرامی نیز موفق نخواهد بود.

اصل ایمنی: هیچ‌یک از این هفت مرحله» مستلزم پذیرش ریسک غیرضروری نیست. ارزیاییی ریسک» حق و مسئولیت شخص کنشگر است و هیچ سند راهبردی نباید از دیگران بخواهد هزبنه‌ای بپردازند که خود نوسنده نمی‌پردازد. سازماندهی پایدارن سازماندهی‌ای است که کنشگرانش را حفظ می‌کند.

فصل ۱۷ -- سازماندهی ایرانیان خارج از کشور

جمعیت ایرانیان خارج ا زکشورء یک از بزرگ‌ترین دارایی‌های ملی ایران است: میلیون‌ها نفرء با سطح تحصیلات و درآمد بالاتر از میانگین جوامع میزیان» حضور در دانشگه‌ها و شرکت‌های پیشرو و شبکه‌ای گسترده در ده‌ها کشور. اما این دارایی» تاکنون کمتر از ظرفیت خود اثرگذاشته است و دلیل آن روشن است: پراکندگ» رقابت بر سر نمایندگ» و صرف بخش بزرگ از انرژی در منازعات دروی. سه آسیب‌شناسی» پیش‌شرط هر طرح موْثری است. آسیب یکم -- رقابت بر سر نمایندگ. بخش بزرگ از انرژی دیاسپورا صرف این پرسش می‌شود که «چه کسی نماینده ملت ایران است». این پرسش» در وضعیت کنو ی‌پاسخ و بی‌فایده است. هیچ‌کس بدون انتخابات آزاد در داخل ایران» نماینده ملت نیست و ادعای آن» فقط تفرقه تولید می‌کند.تنها جایگاه مدیریت و سازماندهی اپوزیسیون ملی است که با تشخیص صاحبنظران وافراد متخصص به فردی سپرده می شود که به همراهی گروه متخصص صلاحیت مدیریت پروژه گذار را بر عهده می گیرد بدون آنکه در مسیر براندازی جمهوری اسلای بر دیگران ارجحیت داشته باشد. "رهبر سیاسی" عنوانی برای مدیر نخبه ای که پروژه گذار را با پشتیبانی یک "شورای سیاسی نخبگانی" هدایت می‌ کند وسمت موقتی است تا مردم بعد از انتخابات سالم در مورد "رهبر ملی" به اجماع برسند. آسیب دوم -- جدایی از واقعیت داخل. فاصله زمانی و مکانی» تصویر را تحریف می‌کند. برآوردهای غیرواقی از آمادگ جامعه» بی‌توجهی به هزینه‌هایی که دیگران ی‌پردازند» و اصرار بر راهبردهایی که در میدان اجراناپذیرند» از پیامدهای این جدایی است. آسیب سوم - وابستگ به چرخه توجه رسانه‌ای. فعالیت دیاسپورا معمولاً با موج اعتراض داخل اوج ی‌گیرد و با فروکش آن» فرو ی‌نشیند. این الگو ساخت نهاد پایدار را ناممکن می‌کند.

پنج نقش که فقط دیاسپورا می‌تواند ایفا کند رهبری سیاسی میدان به‌جای رقابت بر سر نقشی که نمی‌تواند ایفا کند » دیاسپورا باید بر

نقش یکم -- دیپلماسی و مشروعیت بین‌المللی. ارتباط مستمر و حرفه‌ای با پارلمان‌هاء نهادهای حقوق بشری» اندیشکده‌ها و رسانه‌های کشورهای میزیان. این کار نیازمند حرفه‌ای‌گری است» نه هیجان. این مسئولیت مهم باید در قالب یک دپارتمان مشخص بنام "دپارتمان بین الملل وروابط خارجی " طراحی و تحت مدیریت "شورای سیاسی نخبگانی" مدیریت شود. مذاکره با نمایندگان دول خارجی » امضای توافقات پیشا گذار با برخی همسایگان منطقه ای از جمله "موافقتنامه عدم تعرض واشغال خاک ایران" در صورت بروز فرایند انتقال قدرت درایران » تهیه گزارش مستند» حضور در جلسات پارلمانی» و ارائه تحلیل قابل استناد و در مجموع نمایندگ مطالبات ملی مردم ایران از جمله این مسئولیتها در سه حوزه سیاسی » حقوق و اقتصادی است. یک ملاقات موْر و پر محتوا با نمایندگان خارجی در مورد تأمین منافع ملی ایران آینده و ارائه گزارش دقیق و مستند به

مردم» از ده تظاهرات پرشور اثر بیشتری بر سیاست‌گذاری دارد.

نقش دوم -- بانک تخصص و کادر. فهرست‌برداری سازمان‌یافته از ایرانیان متخصص در

حوزه‌هایی که دوره انتقالی به آنها نیاز مبرم دارد: بانکداری مرکزی» مدیریت آب» شبکه برق» حقوق اساسی» عدالت انتقالی» بهداشت عموی,» لجستیک و زنجیره تأمین. این بانک باید مشخص کند چه کسی» در چه حوزه‌ای» با چه سطح از تعهد (مشاوره از راه دور مأموریت کوتاه‌مدت» بازگشت دائم) آماده مشارکت است.

نقش سوم - تأمین مالی شفاف. صندوق‌های پشتیبانی از خانواده‌های زندانیان» از رسانه‌های مستقل» از مستندسازی حقوق بشری» و از پژوهش. شرط اثریخشی: حسابرسی مستقل و انتشار عموی. صندوق که منابع و مصارفش شفاف نباشدء بیش از آنکه کمک کندهء اعتبار می‌سوزاند.

نقش چهارم -- تولید محتوا و رسانه حرفه‌ای. رسانه‌های فارسی‌زیان مستقل» تولید مستند» ترجمه و انتشار پژوهش. معیار موفقیت» نه تعداد بازدید» بلکه اعتبار و ارجاع‌پذیری است. نقش پنجم -- حفظ و انتقال سرمایه. آماده‌سازی سازوکارهایی برای بازگشت سرمایه مالی و انسانی ایرانیان در دوره پس از گذار. برآوردها از حجم سرمایه ایرانیان خارج از کشورء ارقام

بسیار بزرگ را نشان می‌دهد؛ حتی بازگشت بخش کوچی از آن» می‌تواند بخش مهمی از نیاز

مالی بازسازی را پوشش دهد. اما این بازگشت خودکار نیست؛ نیازمند تضمین حقوق مالکیت» امنیت قضایی و قواعد روشن سرمایه‌گذاری است که در فصل ۴۳ آمده است.

ساختار پیشنهادی: مجمع ایرانیان جهان

برای عملیاتی کردن این پنج نقش» ساختاری پیشنهاد می‌شود با سه ویزگ.

اروپا -امریکا وکانادا در مسایل رهبردی سیاسی اولویت دارد و ایرائیان مقیم سایر کشورها نیز

دوم» تفکیک صریح از رهبری سیاسی: مجمع ایرانیان خارجح از کشورء خود را نماینده ملت ایران نمی‌داند و این را در اساسنامه خود ی‌نودسد.

سوم» سنجش بر اساس خروجی: هر شعبه» هر شش ماه گزارش عملکرد قابل سنجش

قاعده طلایی رابطه داخل و خارج: راهبرد را نبروهای داخلی در میدان تعین می‌کنند»

پشتیبانی را دیاسپورا فراهم می‌کند. هر ترتیی که این قاعده را نقض کنده هم اعتبار

خود را از دست می‌دهد و هم به میدان آسیب ی‌زند.

فصل ۱۸ - میثاق حداقلی: سند تفاهم نیروهای گذار اگر تنها یک سند از این نوشتار قرار باشد به واقعیت تبدیل شودء آن سند میثاق حداقلی است. دلیل آن ساده است: بدون توافق حداقلی مکتوب» هیچ‌یک از فصل‌های دیگر این بخش قابل اجرا نیست. منطق میثاق حداقلی بر یک تشخیص استوار است: نیروهای سیاسی ایران بر سر آینده مطلوب توافق ندارند و نخواهند داشت - و این طبیعی است. جمهوری‌خواه و مشروطه‌خواه» چپ و راست» متمرکزگرا و فدرالیست» سکولار حداکثری و مذهی نواندیش» اختلاف‌های واقی دارند. کوشش برای حل این اختلاف‌ها پیش ازگذارء هم بی‌فایده است و هم به تعویق افتادن بی‌پایان ی‌انجامد. آنچه ممکن و ضروری است» توافق بر سر قواعد بازی است» نه بر سر نتیجه بازی. "ضرورت نجات ایران از این شرایط فوق بحرانی " کلید واژه ایجاد وحدت ملی است.

هشت بند پیشنهادی میثاق

میثاق باید کوتاه باشد. هر بندی که بتوان حذف کردء باید حذف شود. پیشنهاد این سندء

هشت بند است:

بند یک -- پرهیز از خشونت. امضاکنندگان متعهد ‌شوند از تهدید وخشونت به‌عنوان ابزار تغییر سیاسی استفاده نکنند و آن را توجیه نکنند. حق دفاع مشروع افراد در برابر تعرض» از این تعهد مستثناست.

بند دو -- تمامیت ارضی. امضاکنندگان بر حفظ یکپارچگی سرزمینی ایران توافق می‌کنند و هم‌زمان بر ضرورت عدم‌تمرکز واقی» حقوق زیانی و فرهنگ» و توسعه متوازن مناطق تأکید می‌کنند. این دی مکمل یکدیگرند نه در تعارض. بند سه -- تعیین سرنوشت با صندوق رأّی. شکل نظام سیاسی آینده -- جمهوری یا مشروطه سلطنتی» پارلمانی یا رباستی» سطح عدم‌تمرکز تنها از راه ری آزاد مردم در همه‌پرسی و انتخابات تعیین می‌شود. هیچ امضاکننده‌ای پیش از آن» ادعای تعیین شکل

بند چهار -- عدم انحصار قدرت در دوره انتقالی. هیچ گروه» حزب یا شخصی در دوره انتقای» قدرت انحصاری دراختیار نمی‌گیرد. ساختار انتقالی» جمی و زمان‌مند است.

بند پنچ - منع نامزدی مقامات انتقالی. کسانی که در دوره انتقالی مسئولیت اجرای می‌پذیرند» در نخستین انتخابات پس از آن نامزد نمی‌شوند مگر متناسب با وضعیت کشور » شرایط توافقی دیگری بین گروههای سیاسی برقرار باشد. (در آنصورت پیشنهاد می شود با موافقت اکثر اعضای "شورای سیاسی نخبگانی" و همچنین رای اکثریت نمایندگان مجلس موْسسان می‌توان با ایجاد یک کمیته ای بنام "کمیته تشخیص منافع ملی ایران " معیاری را تعیین کرد که در آن با در نظرگرفتن شرایط سیاسی کشور » "اهمیت رهبری سیاسی یک فرد با هدف تأمین مصالح عالیه ایران آینده" درکنار سایر کاندیداها جزو انتخاب مردم نیز قرارگهرد ) . در صورت فقدان چنین فرد مشخص » این بند» مهم‌ترین ضمانت پی‌طرف دوره انتقالی است و در تجربه جهانی» تفاوت میان گذار موفق و مصادره قدرت را رقم زده است.

بند شش -- حقوق پایه غیرقابل مذاکره. آزادی بیان» اجتماع» مطبوعات و باور؛ برابری زن و مرد در برابر قانون؛ منع شکنجه و اعدام سیاسی؛ حق دادرسی عادلانه. این حقوق» موضوع مذاکره یا رأی‌گیری نیستند. بندهفت -- عدالت بدون انتقام. پیگرد جنایات بر پایه فرایند قضایی مستند و منصفانه» نه بر پایه تصفیه گروهی یا انتقام. مسئولیت» فردی است نه جمی. بند هشت - پذیرش داوری در اختلاف. امضاکنندگان ی‌پذیرند که اختلاف‌های میان خود را از راه سازوکار داوری تعیین‌شده در میثاق حل کنند و از تخریب متقابل عموی

فرایند تدوین و مسائل عملی

تدوین چنین متنی» خود یک پروژه است. چهار توصیه عملی از تجربه جهانی:

تسهیل‌گری ی‌طرف. فرایند باید توسط هیئتی اداره شود که خود مدعی قدرت نیست: چهره‌های حرفه‌ای» حقوقدانان» دانشگاهیان با اعتبار عمومی. تجربه لهستان» شیلی و آفریقای جنویی نشان می‌دهد که کیفیت تسهیل‌گری» تعیین‌کننده است. مذاکره بر سر متن» نه بر سر افراد. جلسات باید حول پیش‌نویس مکتوب باشندء نه حول جایگاه امضاکنندگان.

پذیرش امضای مشروط. برخی گروه‌ها ممکن است با یک یا دو بند مشکل داشته باشند. سازوکار «امضا با تحفظ اعلام‌شده» بهتر از حذف آنهاست.البته این اختلاف نظر در موضوعات زیر بنایی که با ارکان حکومت آینده ایران را در حوزه های صلح وامنیت سرزمینی » حاکمیت مردم » توسعه پایدار » تأمین حقوق بنیادی مردم وآزادیهای سیاسی واجتماعی

ارزشمندتر از میثاق است که هرگز به امضا نمی‌رسد چون منتظر صد درصد است. ریسک‌ها

در اینجا سه ریسک باید دیده شوند:

نخست» ربسک نمادین شدن: میثاق که امضا شود اما هیچ سازوکار اجرایی نداشته باشدء به بیانیه‌ای دیگر تبدیل می‌شود. راهکار: هم‌زمان با میثاق» مجمع هماهنگ و کارگروه‌ها راه‌اندازی شوند. دوم ریسک نفوذ و تخریب: هرساختاری در معرض کوشش برای بی‌اعتبارسازی است.

سومء» ریسک انحصار: اینکه میثاق به ابزار مشروعیت‌بخشی به یک جربان خاص تبدیل شود. راهکار: به رسمیت شناختن ترکیب متوازن هیئت تسهیل گری.

فصل ۱۹ - رهبری جمعی» مشروعیت و مسئله «چه کسی؟» پرسش «رهبر کیست» پرتکرارترین پرسش درگفت‌وگوهای سیاسی ایرانیان است و در عین حال» مخرب‌ترین. این فصل استدلال م‌کند که پاسخ درست به این پرسش» تعویق آگاهانه و ساختارمند آن است.

سه دلیل برای این موضع وجود دارد. نخست» دلیل تجربی: در بیشترگذارهای موفق قرن بیستم و بیست‌ویکم» رهبری در لحظه گذار جمی بوده و شخصیت محوری» بعداً و از دل فرایند انتخاباتی برآمده است.

دوم» دلیل راهبردی: هر شخصی که امروز به‌عنوان رهبر معرفی شودء بلافاصله به هدف تخریب تبدیل می‌شود و بخشی از طیف نیروها را از ائتلاف بیرون می‌راند.

می‌کند و تکرار آن» تکرار همان الگوست. اما تعوبق» به معنای خلاٌ نیست. جای رهبری شخصی راباید ساختار پر کندء و این ساختار

کارکرد یکم -- نمایندگ و سخنگویی. پاسخ ساختاری: هیئت سخنگویان چرخشی. گروهی محدود از چهره‌های مورد وثوق که به‌صورت دوره‌ای و بر اساس موضوع» سخن ی‌گویند. مزیت: مانع تمرکز نمادین قدرت و کاهش آسیب‌پذیری. کارکرد دوم -- تصمیم‌گیری سریع در بحران. پاسخ ساختاری: قواعد تصمیم‌گیری از پیش نوشته‌شده. باید مشخص باشد که در چه شرایطی» چه کسی» با چه نصایی» چه تصمیمی می‌تواند بگیرد. تدوین این قواعد در آرامش» ی‌نهایت آسان‌تر از تصمیم‌گیری در بحران است.

کارکرد سوم - نماد انسجام. پاسخ ساختاری: میثاق و پرچم مشترک به‌جای شخص. جنیش‌هایی که حول یک سند و یک مجموعه اصول متحد شده‌اند» در برابر حذف افرادء مقاوم‌ترند.

معیارهای مشروعیت در دوره انتقالی اگر مشروعیت از رای مردم نمی آید (چون هنوز انتخاباتق برگزارنشده)» از کجا می‌آید؟ چهار منبع» در ادبیات گذار شناخته‌شده‌اند و هر چهار باید هم‌زمان تأمین شوند: مشروعیت روله‌ای: اینکه فرایند تشکیل ساختار انتقالی» شفاف» مستند و قابل بازیینی باشد.

مشروعیت فراگیری: اینکه همه جریان‌های اصلی» همه مناطق» هر دو جنس وهمه نسل‌ها در آن حضور داشته باشند. ترکیی که یک بخش بزرگ از جامعه را کنار بگذارد» از روز

مشروعیت عملکردی: اینکه ساختار انتقالی در روزهای نخست.ء مسائل ملموس مردم را حل کند: نان» آبء» برق» امنیت» حقوق. هیچ چیز به‌اندازه ناتوانی در تأٌمین نیازهای پایه» مشروعیت را نمی‌سوزاند. مشروعیت زمان‌مندی: اینکه ساختار انتقالی» از روز نخست تاریخ پایان خود را اعلام کند و به آن پایبند بماند. ترتیب موقتی که تاریخ انقضا نداشته باشد»ء دائمی میی‌شود؛ و این» مسیر شناخته‌شده تبدیل انقلاب به استیداد جدید است.

جمله‌ای که باید در سند تأسیس هر ساختار انتقالی نوشته شود: «این ساختار برای اداره کشور تا برگزاری انتخابات تشکیل شده است» نه برای حکومت. اعضای آن» در انتخابات پیش رو نامزد نخواهند شد.»

فصل ۲۰ -- ارتباطات راهبردی» روایت ملی و مدیریت انتظارات درگذارهای سیاسی» جنگ روایت‌ها به‌اندازه جنگ نیروها اهمیت دارد. این فصل» به سه مسئله ی‌پردازد: روایت چه باید باشد» چگونه منتقل شود» و چگونه انتظارات مدیریت شوند.

روایت: از «علیه چه» به «برای چه» بزرگ‌ترین ضعف ارتباطی نیروهای تغییر در ایران» غلبه روایت سلبی است. مردم به‌خوبی ی‌دانند که این نیروها با چه چیزی مخالف‌اند؛ کمتر ی‌دانند برای چه چیزی ی‌کوشند. روایت سلی» برای بسیج کوتاه‌مدت موْئر است اما اعتماد بلندمدت نمی‌سازد و مهم‌تر از آن» به کسانی که از تغییر می‌ترسندء هیچ چیزی برای دلگری نمی‌دهد . باید گفت: نیروهای مخالف جمهوری اسلا فقط میدانند این حکومت را نمی خواهند ولی دراینکه چه حکومتی را می خواهند » برسر آن منازعه دارند چون از اساس این خواسته متعلق به مردم هست که با این تحمیل اراده از آنان و از الان گرفته می شود همانگونه که حکومت جمهوری اسلای "انتخابات " را که حق مردم است به تدریج از آنان گرفت و در هرانتخابات بویژه ریاست جمهوری » با تداعی جمله معروف "نظر آقا (خامنه ای) به فلان کاندیدا نزدیک است" حق ذاتی انتخابات را از مردم گرفت. این دوگانه سازی از انتخابات رباست جمهوری سال 1376 و انتخاب بین سید محمد خاتمی و ناطق نوری شروع شد ودر انتخابات 1384 بین هاشمی رفسنجانی واحمدی نژاد » انتخابات 1388 بین میر حسین موسوی واحمدی نژاد » در انتخابات 1392 بین روحانی وقالیباف » انتخابات 1396 بین روحای وابراهیم رئیسی » انتخابات 1400 بین قالیباف ورئیسی ادامه یافت.

در عوض » .اکنش مردم درمقابل روایت ایجابی پیشنهادی» امیدبخش و بر سه پیام

زیر استوار است:

پیام نخست - امنیت در تغییر: تغی به معنای هرج‌ومرج نیست؛ طرح آماده وجود دارد» حقوق پرداخت می‌شودء برق و آب می‌آید» کسی از خانه‌اش بیرون نمی‌شود.

پیام دوم - جای همه هست: ایران آینده» ایران هیچ گروهی علیه گروه دیگر نیست؛ کسانی که در نظام گذشته کار کرده‌اند اما دستشان به جنایت آلوده نیست» شهروندان

برابرند. پیام سوم -- کرامت و رفاه: هدف نهایی» نه پیروزی یک جناحء بلکه کشوری است که در آن کار کردن» فقر تولید نکند و شهروند بودن» تحقیر نداشته باشد.

مخاطبان این نوغ کنشگری ایجابی حداقل پنج گروه با پیام‌های متفاوت خواهند بود: در ارتباطات راهبردی از موضع اپوزیسیون باید این واقعیت مسلم را پذیرفت که یک پیام واحد برای همه آحاد جامعه کار نمی‌کند ولی در عوض آثار فعالیت های ایجایی حداقل این

نف را دارد که :

بدنه جامعه ناراضی اما مردد را به حرکت در می آورد: اکثریت جامعه همواره نگران پیامدهای تغییرات بنیادی در جامعه هستند که طبقه متوسط با ارزیایی سود وزیان هموار از بی ثبات بعد از انقلاب واهمه دارد. پیام کیدی اپوزیسیون باید این باشد: طرح آماده و تداوم خدمات با برنامه ریزی های انجام شده تضمین گردیده است. کارمندان و بدنه اداری دولت: ترس اصلی: از دست دادن شغل و حقوق. پیام کلیدی: تضمین صریح حفظ اشتغال و پرداخت حقوق برای کسانی که در جنایت نقش نداشته‌اند.

نیروهای مسلح در سطوح میانی و پایین: ترس اصلی: مسئولیت جمی و انتقام. پیام کلیدی: فردی بودن مسئولیت و وجود مسیر خروج آبرومندانه (فصل ۲۲). اقلیت‌های قوی و مذهی: ترس اصلی: جایگزینی یک اکثریت‌گرایی با اکثریت‌گرایی دیگر. پیام کلیدی: تعهد مکتوب به حقوق زبانی» فرهنگ و عدم‌تمرکز. جامعه بین‌المللی و همسایگان: نگرانی اصلی: ثبات منطقه‌ای و امنیت انرژی. پیام کلیدی: تعهد به عدم مداخله» پایبندی به تعهدات بین‌المللی و امنیت مسیرهای تجاری.

مدیریت انتظارات: مهم‌ترین و دشوارترین کار این نکته» شاید عملی‌ترین توصیه کل این فصل باشد. بزرگ‌ترین خطر دوره پس از گذارء انتظار معجزه است. واقعیت این است که در شش ماه نخست پس از هرگذان اوضاع اقتصادی معمولاً بدتر می‌شود» نه بهتر: اصلاح ارزی» حذف یارانه‌های پنهان» توقف خلق پول» و بی‌ثباق موقت زنجیره تأمین» همگی هزینه کوتاه‌مدت دارند. اگر مردم انتظار بهبود فوری داشته باشند و آن رخ ندهد» سرخوردگ سریع» مشروعیت نظم جدید را از میان می‌برد

و راه را برای بازگشت اقتدارگرایی -- این بار با شعار «نظم» -- باز می‌کند. این الگو در چند کشور تکرار شده است. راهکار اصلی در نشان دادن صداقت از روز نخست است. باید صریح گفته شود: «شش ماه سخت پیش رو داریم. این‌ها کارهایی است که انجام ی‌دهیم» این تاریخ‌ها است» واین‌ها شاخص‌هایی است که با آن می‌توانید ما را بسنجید.» انتشار نمودار عمومی شاخص‌ها (فصل ۰) از هفته نخستء ابزار عملی این صداقت است.

مقابله با اطلاعات نادرست

در دوره گذار» حجم اطلاعات نادرست به‌شدت افزایش ی‌یابد؛ هم از سوی بازیگرانی که از تغییر زیان می‌بینند و هم به‌صورت خودجوش در فضای پرالتهاب. چهار اقدام فوری راه حل مشأله است: سرعت بخشی به پاسخ (شایعه‌ای که در ساعات نخست پاسخ نگیرده حقیقت تلقی می‌شود)؛ یک منبع رسمی واحد و قابل اعتماد به‌جای چند سخنگوی ناهماهنگ؛ اعتراف سربع به خطا (نهادی که خطای خود را زودتر از منتقدانش اعلام کنده اعتبار ی‌سازد)؛ و پرهیز مطلق از انتشار اطلاعات تأپیدنشده» حتی وقتی به سود ماست. یک خبر نادربست که از سوی نیروهای تغییر منتشر شودء بیش از ده خبر نادربست رقیب» آسیب ی‌زند.

فصل ۲۱ -- نافرمانی مدنی» اعتصاب و اقتصاد مقاومت مدنی این فصل» دریاره ابزارهای فشار مد است: چه چیزی کار می‌کند.» چرا کار می‌کند» و چه شرایطی برای اثربخشی آن لازم است. پژوهش‌های تطبیقی گسترده درباره جنبش‌های مدنی قرن بیستم و بیست‌ویکم» به چند یافته پایدار رسیده‌اند که پایه استدلال این فصل‌اند.

نخست اینکه مشارکت گسترده» مهم‌تر از شدت کنش است: جنبشی که درصد

بسیار بالاتری از جنبشی دارد که گروه کوچک را در کنش‌های پرریسک بسیج می‌کند. دوم اینکه تنوع مشارکت‌کنندگان» تعیین کننده است: جنبثی که فقط جوانان شهری دارد» شکننده است؛ جنبشی که کارگر بازاری» کارمند» معلم» پرستار و بازنشسته دارد»

سوم اینکه ریزش وفاداری در نهادهای پشتیبان نظام» مسیر اصلی پیروزی است واین ریزش» بیشتر با جنبش‌های مسالمت‌آمیز رخ می‌دهد تا با جنیش‌های مسلح - چون سرکوب جمعیت غیرمسلح» برای سرکوبگر هزینه روانی و مشروعیتی بسیار بالاتری دارد. طیف ابزارها: از کم‌هزینه تا پرهزینه اشتباه رایچ» تمرکز بر یک ابزار (معمولاً تظاهرات خیابان) است. در حالی که تظاهرات» پرهزینه‌ترین و پرریسک‌ترین شکل کنش است و اتفاقاً همیشه موْثرترین نیست. طیف واقی

کنش‌های کم‌ریسک با مشارکت گسترده: خودداری از مصرف برخی کالاها و خدمات مشخص» کاهش هماهنگ مصرف» عدم پرداخت داوطلبانه برخی عوارض» نمادگذاری غیر ضرور (رنگ» نور» صدا درساعت معین)» غیبت هماهنگ از رویدادهای رسمی. ارزش این کنش‌ها در آن است که ربسک فردی پایینی دارند و بنابراین مشارکت گسترده ممکن می‌شود؛ و مشارکت گسترده» پیام روشنی درباره وزن اجتماعی جنبش می‌فرستد.

کنش‌های صنفی: کم‌کاری» اعتصاب نشسته»ء اعتصاب کوتاه‌مدت هماهنگ» و در سطح بالاتر» اعتصاب عمویی. این دسته» مژثرترین ابزار شناخته‌شده است» چون مستقیماً بر توان مالی و کارکردی نظام اثر ی‌گذارد. کنش‌های نهادی: استعفای هماهنگه» امتناع حرفه‌ای (مثلاً وکلایی که از پذیرش پرونده‌های خاص خودداری می‌کنند» یا پزشکانی که از تأیید گواهی نادرست سر باز ی‌زنند)» و شهادت عموی مقامات پیشین. کنش‌های ارتباطی: ثبت وانتشار,ه شکستن سکوت.» و مستندسازی - که در فصل ۱۶ به آن پرداخته شد.

شرط تعیین‌کننده: پشتوانه مالی اعتصاب

این نکته» بیش از هرانکته دیگری در این فصل» عملی و تعیین‌کننده است و در گفت‌وگوهای رایج نادیده گرفته می‌شود. اعتصاب طولانی» بدون صندوق پشتیبانی» ناممکن است. کارگری که حقوق ماهانه‌اش تنها یک‌سوم هزینه خانوارش را می‌پوشاند» نمی‌تواند دو هفته کار نکند مگر آنکه کسی هزینه آن دو هفته را بپردازد. تاریخ اعتصاب‌های موفق - از لهستان تا آفریقای جنویی - تاریخ صندوق‌های اعتصاب است. بنابراین یی از مشخص‌ترین کارهایی که همین امروز قابل انجام است» ساخت زیرساخت مالی پشتیبانی است: صندوق‌های صنفی» شبکه‌های همیاری محلی» سازوکارهای انتقال مالی مقاوم» و شفافیت کامل در جمع‌آوری و توزیع. این کار» نه ماهیت قهرآمیز دارد و نه نیازمند ساختار پنهان است؛ سازوکارهای همیاری در سنت اجتماعی ایران ریشه‌دار و آشناست.

قواعد اثربخش :

پنج قاعده» از تجربه جهانی و از تجربه خود ایران در سال‌های اخی قابل استخراج است. قاعده یک - مطالبه مشخص و قابل تحقق. کنشی که مطالبه روشن دارد («آزادی فلان بازداشتی»» «لغو فلان بخشنامه»» «پرداخت معوقات») هم بیشتر پیروز می‌شود و هم پیروزی‌اش قابل مشاهده است. زنجیره پیروزی‌های کوچک, اعتماد به نفس جمیی ی‌سازد.

قاعده دو - پرهیز از خشونت» حتی در برابر تحریک. این نه فقط یک اصل اخلاق» بلکه یک محاسبه راهبردی است. خشونت از سوی معترضان» دقیقاً همان چیزی است که سرکوب گسترده را توجیه می‌کند و طیف میانه جامعه را ی‌ترساند. قاعده سه - حفاظت از مشارکت‌کنندگان. جنبثی که هوای اعضایش رانداشته باشد» دفعه بعد کسی را ندارد. پشتیبانی حقوق» مالی و اجتماعی از بازداشت‌شدگان و اخراج‌شدگان» سرمایه گذاری در موج بعدی است. قاعده چهار -- ریتم به‌جای انفجار. موج‌های کوتاه و شدید»ء انرژی را می‌سوزانند. کنش‌های منظم» قابل پیش‌بینی و کم‌هزینه - مثلاً یک روز مشخص درماه - استقامت بیشتری دارند.

قاعده پنج -- پل زدن به نیروهای سرکوب. هر پیای که سریاز و پلیس را به‌عنوان دشمن ابدی معرفی کند» ریزش وفاداری را ناممکن می‌کند. پیام درست» همواره تفکیک میان فرماندهان تصمیم‌گیر و بدنه اجرایی است.

فصل ۲۲ - معمای بخش امنیی: مسیر خروج بدون معافیت این دشوارترین فصل کتاب است و صریح‌ترین. مسئله را باید بدون تعارف صورت‌بندی کرد: تا زمانی که بخش امنیتی برای خود مسیر خروجی نبیند» هیچ گذارکم‌هزینه‌ای ممکن نیست؟ و اگر مسیر خروج به معنای معافیت کامل باشد» هیچ گذار مشروی ممکن

چرا این مسئله محوری است

سه دلیل. نخست» همان‌طور که در فصل ۴ آمد» مرکز ثقل قدرت به این نهادها منتقل شده است؛ آنها امروز وتوی عملی بر هر تغییری دارند. دوم» شبکه اقتصادی گسترده‌ای که در چهار دهه شکل گرفته» منافع مادی بزرگ را به بقای وضع موجود گره زده است. سوم و مهم‌تر از همه» پرونده حقوق بشری: کسانی که ی‌دانند در صورت تخیر با محاکمه روبه‌رو می‌شوندء هیچ انگیزه‌ای برای همکاری ندارند و همه‌چیز را برای بقای خود به خطری‌اندازند. این پدیده در ادبیات گذار, «مسئله دیکتاتور گوشه‌گیر» نام دارد و علت اصلی طولانی شدن بسیاری از گذارهاست.

تفکیک لایه‌ها: کلید حل مسئله

خطای بنیادین در بیشتر گفت‌وگوهای رایج» برخورد با بخش امنیتی به‌عنوان یک بلوک

انگیزه‌های کاملاً متفاوت دارد:

لایه یکم -- بدنه سریاز و کارمند. اکثریت قاطع. عمدتاً وظیفه یا استخدام معیشقی. نه تصمیم‌گیر بوده‌اند و نه در جنایت نقش داشته‌اند. نگرانی اصلی آنها: شغل» حقوقء» بازنشستگی» و امنیت خانواده.

پزشی» لجستیک» آموزش. اکثریت آنها در سرکوب نقش مستقیم نداشته‌اند. نگرانی اصلی: آینده حرفه‌ای و آبروی شخصی.

لایه سوم -- فرماندهان و مدیران ارشد. کسانی که در زنجیره فرماندهی» مسئولیت دستور داشته‌اند. برخی مسئولیت حقوق دارند و برخی نه؛ تفکیک این دی کار دادگاه است نه کار

لایه چهارم -- دست‌اندرکاران مستقیم جنایت و فساد کلان. گروه محدودی که بعنوان آمران جنایت در شکنجه» قتلء اعدام غیرقانونی و اختلاس در مقیاس بزرگ نقش مستقیم داشته‌اند.

اصل حاکم: مسئولیت» فردی است. این جمله باید بارها و صریح تکرار شود. هیچ‌کس صرفاً به دلیل عضویت در یک سازمان» مجرم نیست. و هیچ‌کس صرفاً به دلیل عضویت در یک سازمان» از پیگرد مصون نیست. بسته پیشنهادی: چهار مولفه مولفه یک - تضمین‌های عموی و علنی برای لایه‌های یک و دو. این تضمین‌ها باید مکتوب» عموی و از سوی طیف گسترده‌ای از نیروهای گذار امضا شده باشند تا باورپذیر باشند: حفظ اشتغال یا انتقال به مشاغل معادل دربخش غیرنظای؛ پرداخت کامل حقوق و حفظ حقوق بازنشستگی و بیمه؛ عدم پیگرد به‌صرف عضویت؛ و برنامه بازآموزی و بازجذب حرفه‌ای. موْلفه دو -- مسیر پاسخگوی توافق شده از قبل برای لایه سه. طبفی ازگزینه‌ها میان مصونیت کامل و محاکمه کیفری وجود دارد که در تجربه جهانی آزموده شده است: کناره‌گیری از سمت با حفظ حقوق بازنشستگ؛ ممنوعیت از تصدی مناصب عمومی برای دوره‌ای مشخص؛ افشای کامل داوطلبانه در برابر کمیسیون حقیقت با تخفیف مجازات؛ و بازگرداندن دارایی‌های نامشروع در برابر توقف پیگرد مالی. این طیف باید از پیش» شفاف و قانونی تعریف شودء نه در چانه‌زنی موردی. مولفه سه -- عدم مصالحه در مورد لایه چهار. جنایات بزرگ - قتل» شکنجه» اعدام فراقضایی» ناپدیدسازی - قابل عفو سیاسی نیستند. این خط قرمز باید از روز نخست روشن باشدء چون ابهام در آن» هم قربانیان را ی‌رنجاند و هم به لایه‌های پایین‌تر پیام غلط می‌دهد که همه در یک قایق‌اند.

مولفه چهار -- چارچوب نهادی روشن برای آینده نیروهای مسلح. بخش امنیتی باید بداند در ایران آینده چه جایگاهی دارد: ارتش ملی حرفه‌ای زیر نظر قدرت غیرنظای منتخب» با بودجه شفاف و مأموریت دفاعی روشن. ابهام دریاره آینده» خودش عامل مقاومت است. جزئیات این چارچوب در فصل ۶۱ آمده است.

شرط باوربذیری

تضمین ی‌اعتبان بدتر از نبود تضمین است. سه سازوکار» باورپذیری را افزایش می‌دهند: قانونی شدن (تضمین‌ها در قالب قانون مصوبء نه بیانیه)؛ ضمانت بین‌المللی (حضور ناظران بین‌المللی در فرایند و ثبت تعهدات نزد نهادهای بین‌المللی)؛ و آزمون تدریجی (اجرای تضمین‌ها در موارد اولیه» به‌گونه‌ای که دیگران نتیجه را ببینند). اعتمادء با اعلام ساخته نمی‌شود؛ با عملکرد ساخته می‌شود.

این فصل» ناخوشایندترین بخش این کتاب است. کسی که عزیزش را از دست داده» حق دارد از پیشنهاد «مسیر خروج آبرومندانه» برای بخشی از دستگاه سرکوب برنجد. اما انتخاب واقی» میان عدالت کامل و عدالت ناقص نیست؛ میان عدالت ناقص و جنگ داخلی است. این سندء عدالت ناقص و مستند را بر ویرانی کامل ترجیح می‌دهد.ء و صادقانه اعتراف می‌کند که این یک انتخاب دردناک است» نه یک راه‌حل زبباء

فصل ۲۳ -- هفتاد و دو ساعت نخست پس از سرنگونی حکومت:

از این فصل به بعد» فرض یی‌کنیم نقطه شکست رخ داده است. آنچه دراین سه شبانه‌روز انجام یا انجام نشودء» مسیر سال‌های بعد را تعیین می‌کند. تجربه جهانی نشان می‌دهد که بیشتر فاجعه‌های پس از گذار -- غارت» تصفیه‌حساب شخصی» فروباشی خدمات» تجزیه فرماندهی - درهمین بازه کوتاه شکل ی‌گیرند. اصل حاکم: در ۷۲ ساعت نخست» هدف حکومت کردن نیست؛ هدف جلوگیری از فروباشی است. هر اقدامی که به تثبیت کمک نکندهء باید به تعویق بیفتد.

چهار خط زندگ

اقدام فوری

حفاظت فیزیی تصفیه‌خانه‌هاء ایستگاه‌های پمپاژ نیروگاه‌ها و پست‌های کلیدی؛ اولویت مطلق سوخت به این

صورت‌برداری فوری از موجودی انبارها و داروخانه‌ها؛ اعلام عموی وضعیت؛ تماس با نهادهای امدادی بین‌المللی

امنیت و زنجیره فرماندهی پیام روشن به همه سطوح نیروهای مسلح و پلیس: حقوق» بازنشستگی و امنیت ج شخصی تضمیر ۱ است؛ فرمان صریح منع استفاده از سلاح علیه غیرنظامیان داده و اسناد ملی حفاظت از ثبت احوال» آرشیو ملی» اسناد مالی» مراکز داده و اسناد مربوط به رویدادهای دی ۱۴۰۴

خط چهارم» بیش از همه نادیده گرفته می‌شود و بیش از همه اهمیت دارد. در روزهای آشوب» اسناد نابود می‌شوند اه تصادفی وگاه عامدانه. از دست رفتن ثبت احوال یعی

ناتوانی در پرداخت حقوق و یارانه؛ از دست رفتن اسناد مای یعنی ناتوانی درردیابی دارایی‌های غارت‌شده؛ از دست رفتن اسناد سرکوب یعنی ناتوانی در اجرای عدالت. حفاظت از این چهار دسته سندء باید در طرح‌های آمادی از پیش تعیین شده باشد.

هم‌زمان با خطوط زندگ

که از پیش تعیین شده باشد. تصمیم گیری دریاره ترکیب ستاد در ساعت صض ناممکن است؛ باید ماه‌ها پیش‌تر توافق شده باشد. این یک از خروجی‌های مشخص شبکه‌ای است که در فصل ۱۵ توصیف شد.

نخستین پیام ملی. محتوای این پیام باید از پیش نوشته شده باشد و پنج عنصر داشته باشد: اعلام تداوم کامل خدمات عموی و پرداخت حقوق؛ تضمین امنیت جانی و مالی همه شهروندان بدون استثنا؟ دعوت صریح به پرهیز از انتقام شخصی» با این جمله که «عدالت از راه دادگاه اجرا می‌شودهء نه در خیابان»؛ اعلام تقویم سیاسی الزام‌آور؛ و درخواست مشخص از مردم (بازگشت به سرکار» حفاظت از تأسیسات محله» خودداری از احتکار). بازگرداندن اینترنت. هم ابزار عملی هماهنگ امداد است و هم روشن‌ترین نشانه نمادین تغییر ماهیت حکمرانی. تأمین امنیت مراکز حساس. بانک مرکزی» نبروگاه‌هاء پالایشگاه‌هاء فرودگاه‌هاء بنادر» مراکز داده» بیمارستان‌های اصلی» انبارهای راهبردی کالا و داری و تأسیسات حاوی مواد خطرناک.

پنج خطای اشتباه که باید از آنها پرهیز شود

تجربه گذارهای ناموفق» فهرست روشیی از خطاهای تکراری به دست می‌دهد:

. انحلال یکباره نیروی انتظای و ارتش. پرهزینه‌ترین خطای شناخته‌شده در تاریخ گذارهای معاصر. نتیجه: خلاٌ امنیتق» صدها هزار مسلح بیکار» و شکل‌گیری گروه‌های مسلح. راه درست: حفظ ساختانر تغییر فرماندهی» پالایش تدریجی. تصفیه گسترده اداری. اخراج همه کسانی که در نظام پیشین کار می‌کردند» دولت را فلج می‌کند. راه درست: پالایش بر اساس پرونده فردی» نه بر اساس سابقه سازمانی.

3 وعده‌های اقتصادی غیرقابل تحقق. هر وعده‌ای که در روزهای نخست داده شود و محقق نشودء چند برابر خود اعتبار می‌سوزاند. 4 تعیی نکلیف شکل نظام در روزهای نخست. این کار» ائتلاف را در حساس‌ترین لحظه می‌شکند. باید صریح به فرایند همه‌پرسی موکول شود. 5. ی‌توجهی به استان‌ها. اگر پیام و ساختار انتقالی فقط در پایتخت شکل بگیردء در استان‌های مرزی خلاٌ قدرت پر خواهد شد - و نه لزوماً به دست نیروهای هم‌سو.

فصل ۲۴ - دولت انتقای: ساختارء اختیارات و محدودیت زمانی

دولت انتقالی» خطرناک‌ترین نهاد در هرگذار است. خطرناک» چون قدرت فوق‌العاده دارد و مشروعیت انتخاباتی ندارد. تاریخ پر است از دولت‌های انتقالی که موقتی بودن خود را فراموش کردند. بنابراین طراحی این نهادء باید بیش از آنکه بر افزایش کارآمدی منمرکز باشدء بر محدودسازی متمرکز باشد.

ساختار پیشنهادی: سه رکن

رکن یکم -- شورای عالی گذار. نهاد سیاست‌گذار, با ترکیی متوازن از نمایندگان جریان‌های

سیاسی» تشکل‌های صنفی و مدی» نمایندگان استان‌هاء» و چهره‌های حرفه‌ای مورد وثوق. اندازه پیشنهادی: میان بیست تا چهل نفر - به‌اندازه کافی بزرگ برای فراگیری» به‌اندازه کافی

کوچک برای تصمیم‌گیری. رئیس آن» چرخشی و بدون اختیار فردی است.

رکن دوم -- کابینه اجرایی فنی. وزیران و مدیران» عمدتاً از میان متخصصان و مدیران حرفه‌ای» نه چهره‌های سیاسی. مأموریت آنها اداره کشور است» نه اصلاح ساختاری. کابینه در برابر شورا پاسخگوست.

رکن سوم - هیئت نظارت مستقل. نهادی کوچک با اختیار حسابرسی» بازرسی و انتشار عموی گزارش دریاره عملکرد دو رکن دیگر. حضور ناظران بین‌المللی در این هیئت» اعتبار آن را افزایش می‌دهد.

پنج عامل محدودکننده :

عامل یک - تاریخ انقضای صریح. طول دوره انتقالی باید از روز نخست اعلام شود. پیشنهاد این سند: هجده تا بیست‌وچهار ماه تا برگزاری انتخابات مجلس موْسسان و همه‌پرسی قانون اساسی. تمدید این دوره» تنها با ری مجلس شهروندی و حداکثر یک بار, عامل دو - ممنوعیت نامزدی. اعضای شورا و کابینه انتقالی» درنخستین انتخابات نامزد نمی‌شوند. این قفلء تنها ضمانت واقی بی‌طرفی است.الینه وضعیت کشور در آن شرایط تعیین کننده هست واین موضوع می تواند با توافق مذاکره محور قابل تغییر باشد. عامل سه - محدودیت دامنه تصمیم. دولت انتقالی حق ندارد تصمیم‌های برگشت‌ناپذیر بگیرد: تغییر مرزهای اداری» واگذاری بزرگ دارای‌های عموی» انعقاد

قراردادهای بلندمدت» و تغییر ساختار نیروهای مسلح فراتر از آنچه در چارچوب مصوب

آمده.

عامل چهار - شفافیت کامل. انتشار عموی صورت‌جلسات» تصمیم‌هاء قراردادها و صورت‌های مالی» با حداکثر تأخیر یک هفته. استثنا فقط برای موضوعات امنییق مشخص

و با تأیید هیئت نظارت.

عامل پنج - تقویم الزام آور. انتشار تقویم سیاسی با تاریخ‌های مشخص در هفته نخست:

و گزارش عمومی ماهانه دریاره پیشرفت نسبت به آن تقویم.

تقویم پیشنهادی دوره انتقالی

تشکیل شورای عالی گذار؛ اعلام تقویم؛

ماه ۱ استقرار کابینه فنی؛ آغاز پرداخت اضطراری معیشت؛ آزادی زندانیان سیاسی

انتنشار «گزارش وضعیت کشور» (ممیزی ملی)؛ آغاز کار کمیسیون حقیقت

تشکیل مجلس شهروندی؛ آغاز فرایند تدوین پیش‌نویس قانون اساسی

ماه ۱۲ | انتخابات مجلس موسسان

همه‌پرسی قانون اساسی

انتخابات سراسری و تحویل قدرت به

انتخاب این تقویم» حاصل یک موازنه است. دوره کوتاه‌تر (مثلاً شش ماه) زمان کافی برای

تدوین قانون اساسی و بازسازی نظم را نمی‌دهد و انتخابات را به دست بهترین‌سازمان‌یافته ها

ی‌سپارد - همان خطای ۰.۱۳۵۸ دوره بلندتر (مثلاً چهارسال) خطر تثبیت ساختار موقت را به دنبال دارد. هجده تا بیست‌وچهار ماه» در تجربه تطبیقی» بازه‌ای است که بیشترین نرخ موفقیت را نشان داده است.

مسئله استان‌ها نکته‌ای که در بیشتر طرح‌ها غایب است: ساختار انتقالی نمی‌تواند فقط ملی باشد. در هر استان باید شورای انتقالی استانی با ترکیی مشابه تشکیل شود که مسئول تداوم خدمات» نظم محلی و ارتباط با مرکز است. تشکیل این شوراها باید هم‌زمان با ساختار ملی و نه پس از آن انجام شود. تأٌخیر در استان‌هاء دقیقاً همان خلاٌیی است که واگرایی از آن تغذیه می‌کند.

فصل ۲۵ - برنامه تثبیت اضطراری ۱۸۰ روزه اصل حاکم بر این فصل» صریح‌ترین جمله کل کتاب است: در نود روز نخست» دولت انتقالی عملاً یک سازمان امداد و تداوم خدمات استء» نه یک دولت اصلاح‌گر. هر

اصلاحات را شکست می‌دهد و هم تثبیت را. فاز یک - روز ۴ تا ۳۰: تنفس هدف این فا بازگرداندن حداقل کارکرد زندگ روزمره است. کریدور بشردوستانه. مذاکره فوری و مجزا برای عبور دارو غذا و تجهیزات درمانی» مستقل از وضعیت هر مذاکره سیاسی دیگر. این موضوع باید از سایر پرونده‌ها تفکیک شود تا گروگان چانه‌زنی نشود.

پرداخت اضطراری معیشت. استفاده از زیرساخت پرداخت الکترونیک موجود برای انتقال مستقیم نقدی به خانوارها. این کار به‌دلیل وجود پایگاه‌های داده جمعییق و شبکه بانی» در ایران عملاً ظرف چند روز شدنی است - و همین» یی از معدود مزیت‌های ساختاری ایران در دوره گذار است. شرط: انتشار عمومی فهرست معیارها و مبالغ. تثبیت نظام پرداخت. حفظ کارکرد بانک‌هاء جلوگیری از هجوم بان با تضمین صریح سپرده‌های خرد» و تأمین نقدین شعب. کمیته ثبات اقتصادی. کنترل بازار ارز تأمین کالاهای اساسی» و پایش قیمت اقلام حیاتی. مرکز اطلاع‌رسانی ملی. انتشار روزانه و صادقانه اطلاعات. اصل: مقابله با شایعه با داده»

بازگشایی مدارس به محض امکان. این اقدام» فراتر از ارزش آموزشی» قوی‌ترین نشانه بازگشت به زندگ عادی است و اثر روانی گسترده‌ای دارد. رسیدگ فوری به وضعیت بازداشت‌ها. ثبت کاملء اطلاع به خانواده‌هاء دسترسی به وکیل» و آزادی فوری زندانیان سیاسی. آغاز کار هیئت مستقل مستندسازی. برای رویدادهای دی ۱۴۰۴ و سال‌های پیش از آن.

فاز دو - ماه ۲ و ۳: اتخاذ برخی سیاستهای کنترنی هدف این فاز توقف مارپیچ توری و بازگرداندن افق زمانی به تصمیم‌های اقتصادی است. برنامه تثبیت پولی. توقف کامل و قانونی استقراض دولت از بانک مرکزی؟ اعلام یک برنامه کنترلی (بازرسی) اسمی معتبر؛ و بررسی گزینه‌های پشتیبانی بین‌المللی. جزئیات فنی این برنامه در فصل ۳۶ آمده است» اما نکته حیاتی اینجاست: اعتبار این برنامه کنترلی» از مشروعیت سیاسی مجریان برنامه می‌آید. به همین دلیل» این اقدام در ماه دوم قرا رگرفته» نه در هفته اول: باید نخست ثابت شود که ساختار انتقالی پابرجاست. ممیزی ملی و انتشار «گزارش وضعیت کشور». بدهی‌های آشکار و پنهان دولت» ذخایر واقی ارزی» تعهدات صندوق‌های بازنشستگ» وضعیت ترازنامه بانک‌هاء» وضعیت واقی زیرساخت. انتشار عموی این گزارش» دو کارکرد دارد: پایه اعتمادء و پایه واقع‌بینی انتظارات.

همه‌پرسی و انتخابات. آغاز اصلاح بخش امنیتی بر پایه چارچوب فصل ۲۲. کمیسیون ملی شفافیت و آغاز رسیدگ قانونی به فسادهای بزرگ» با تأکید بر بازگرداندن دارایی به‌جای صرفاً مجازات. تماس دیپلماتیک با همسایگان و نهادهای بین‌المللی؛ اعلام پایبندی به تعهدات بین‌المللی در چارچوب منافع ملی. در عین حال مکانیزی برای ایجاد یک کمیته با مسئولیت بازیینی قراردادهای اقتصادی که بطور ننگین علیه منافع کشور مثلا با چین یا روسیه منعقد شده اند در نظر گرفته شده است .

فاز سه -- ماه ۴ تا۶: پایه‌گذاری هدف این فاز گذاشتن سنگ بنای نهادهایی است که اصلاحات بعدی بر آنها استوار

استقلال قانونی مرکز آمار -- پیش از هر اصلاح دیگر. بدون داده مستقل» هیچ سیاستی

قانون حفاظت از داده‌های شخصی - پیش از هر سامانه متمرکز. اگر زیرساخت دیجیتال پیش از چارچوب حفاظتی ساخته شود» ابزار نظارت تولید می‌شودء نه ابزار خدمت. تأسیس دفتر مستقل بودجه و تصویب قاعده مالی. آغاز فرایند تأٌسیس صندوق ثروت ملی و طراحی سازوکار پرداخت شهروندی (فصل ۳۹). برنامه اضطراری آب. تهیه ترازنامه حوضه‌هاء آغاز کنتورگذاری چاه‌هاء و توقف طرح‌های انتقال بین‌حوضه‌ای جدید.

برنامه سریع برق. نصب گسترده خورشیدی توزیع‌شده و کاهش تلفات شبکه - دو اقدای که کوتاه‌ترین زمان تا نتیجه را دارند. آغاز فرایند انتخابات مجلس به‌عنوان مقدمه تدوین قانون اساسی (فصل ۲۹).

نکته پایانی این فصل: در سراسر این ۱۸۰ روز آنچه انجام نمی‌دهیم به‌اندازه آنچه انجام می‌دهیم اهمیت دارد. خصوصی‌سازی گسترده» اصلاح ساختار اداری» تغیر تقسیمات کشوری» و بازنگری در قراردادهای بلندمدت - همه باید به پس از استقرار

را حل نمی‌کند.

فصل ۲۶ - عدالت انتقالی» حقیقت و آشتی ملی عدالت انتقالی» آزمون مشروعیت هر نظم آینده است. اگر بد طراحی شود»ء دو خطر متقابل دارد: اگر بیش از حد سخت‌گیرانه باشدء به چرخه انتقام و مقاومت مسلحانه ی‌انجامد؟ اگر بیش از حد سهل‌گیرانه باشدء» به فراموشی تحمیلی و خشم انباشته ی‌انجامد که سال‌ها بعد منفجر می‌شود. تجربه جهانی» هر دو شکست رانشان داده است.

چهار ستون عدالت انتقانی

ادبیات بین‌المللی» چهار مولفه را به‌عنوان اجزای جدای‌ناپذیر عدالت انتقالی ی‌شناسد.

ستون یکم - حقیقت. حق جامعه و خانواده‌ها به دانستن اینکه چه شدء چه کسی دستور داد» و اجساد کجایند. سازوکار: کمیسیون ملی حقیقت با اختیار احضان دسترسی به اسناد

و برگزاری جلسات علنی. تجربه آفریقای جنویی»ء شیلی» آرژانتین و مراکش» الگوهای متفاوتی

ارائه می‌کند که باید بوی‌سازی شوند. نکته کلیدی از این تجربه‌ها: کمیسیونی که فقط گزارش بنویسد و پیامدی نداشته باشدء به «حقیقت بدون عدالت» تبدیل می‌شود و خشم را تشدید می‌کند.

ستون دوم -- پاسخگویی. پیگرد قضایی مسئولان جنایات بزرگ» در دادگاه‌های مستقل» با رعایت کامل دادرسی عادلانه -- از جمله برای متهمانی که خود دادرسی عادلانه را از دیگران دریغ کرده‌اند. این نکته» آزمون واقی تفاوت نظم جدید با نظم قدیم است. دادگاه‌های نمایشی» حتی علیه مجرمان واقی» نظم جدید را به نظم قدیم شبیه می‌کنند.

ستون سوم - جبران. جبران خسارت مادی و معنوی قربانیان و بازماندگان: پرداخت غرامت» اعاده حیثیت» بازگرداندن حقوق شغلی و تحصیلی» درمان» و یادمان عموی.

ستون چهارم -- تضمین عدم نکرار. اصلاح نهادهایی که جنایت را ممکن کردند: پالایش دستگاه قضایی و امنیتی» بازنویسی قوانین سرکوبگر» آموزش حقوق بشر, و ساخت سازوکارهای نظارتی. بدون این ستون» سه ستون دیگر تنها به گذشته ی‌پردازند.

طراحی برای ایران: پنج توصیه عملی

یک -- آغاز مستندسازی از امروز. پیش‌تر گفته شد و تکرار آن ضروری است: این تنها بخش عدالت انتقالی است که نمی‌توان به پس از گذار موکول کرد. دو -- تفکیک شفاف دامنه‌ها. از همان آغاز باید روشن شود چه چیزی مشمول پیگرد

کیفری است (جنایات علیه بشریت» قتل» شکنجه» ناپدیدسازی» اعدام فراقضایی» فساد

کلان)» چه چیزی مشمول پاسخگویی اداری است (ممنوعیت از مناصب عمومی)» و چه

چیزی مشمول هیچ کدام (عضویت ساده» همکاری اداری معمول). ابهام در این تفکیک. بزرگ‌ترین عامل مقاومت است. سه - اولویت بر جبران و حقیقت در سال نخست. ظرفیت قضایی در سال نخست محدود است. کوشش برای محاکمه هزاران نفر هم‌زمان» دستگاه قضایی نوبا را فلج می‌کند و کیفیت دادرسی را از بین می‌برد. توصیه: در سال نخست» تمرکز بر کمیسیون حقیقت» جبران» و پیگرد شمار محدودی از پرونده‌های نمادین با بالاترین کیفیت دادرسی. چهار - استفاده از ظرفیت پی‌المللی. حضور قضات و کارشناسان بی‌المللی در نقش مشاور یا ناظر -- و در برخی مدل‌هاء درترکیب دادگاه‌های مختلط - هم کیفیت را افزایش می‌دهد و هم اتهام سیاسی بودن را کاهش می‌دهد. پنج - آشتی ملی به‌عنوان فرایند اجتماعی» نه اعلامیه سیاسی. آشتی را نمی‌توان با بخشنامه ایجاد کرد. آنچه ممکن است» ساختن فضاهایی برای گفت‌وگو است: جلسات

قربانیان را -- از همه دوره‌ها -- به رسمیت بشناسند.

نباید وانمود کرد که با اجرای چند حکم مجازات مسأله عدالت جبرانی بطور کامل حل شده است. عدالت کامل» گذار را دشوارتر می‌کند؛ گذار آسان» عدالت را ناقص ی‌گذارد. آنچه می‌توان انجام دادء انتخاب آگاهانه نقطه‌ای دراین طیفء شفاف بودن دریاره این انتخابء» و صادق بودن با قربانیان دریاره آنچه ممکن است و آنچه نیست.به عبارت روشنتر » در فردای سرنگونی حکومت جمهوری اسلای » خواسته عموم اجرای کامل عدالت هست حتی اگر زمانش طولانی باشد ولی در مقابل » خواسته حکومت

نویا رسیدن به نقطه استقرار حاکمیت در تمام نظام سیاسی و رسیدن سریع به ثبات سیاسی از طریق آشتی ملی است. باید به این موضوع توجه جدی شود که در مسیر پیگیری عدالت جبرانی » فضای جامعه بی بهره از نظم حاکمیت ملی باشد.

فصل ۲۷ - مدیربت ریسک گذار و دفتر ثبت ریسک ملی آخرین فصل این بخش» به چیزی ی‌پردازد که در بیشتر اسناد راهبردی غایب است: فهرست صریح چیزهایی که ممکن است اشتباه پیش برونده و اینکه از پیش چه پاسخی برای هریک آماده کرده‌ایم. منطق کارساده است. در مدیریت پروژه‌های بزرگ» «ثبت ریسک» یک سند زنده است که هر ریسک را با چهار مشخصه ثبت می‌کند: احتمال وقوع» شدت اثر نشانه هشدار زودهنگام» و پاسخ آماده. پیشنهاد این نوشتار ایجاد چنین سندی در سطح ملی و به‌روزرسانی ماهانه آن است.

ده ریسک درجه‌یک دوره گذار

انقانه هشدار زودهنگام اپاسخ آماده

واگرایی سرزمینی در مناطق اشکل‌گیری ساختارهای | تشکیل زودهنگام شوراهای ز موازی محلی؛ توقف ارتباط | استانی؛ اعلام فوری تعهد به عدم‌تمرکز؛ حضور نمایندگان مناطق درساختار ملی

فرماندهی | صدور دستورهای متناقض؛ | تماس مستقیم و هم‌زمان با استقلال عملی یگان‌ها فرماندهان سطح میانی؛ تضمین علنی حقوق و

هجوم بانی و فروباشی نظام | افزایش نگهانی برداشت؛ پرداخت اختلال شبکه برداشت نقدی با اعلام

شعب طرح اضطراری آبرسانی کلان‌شهرها | ذخیره سدها اسیار؛ اولویت مطلق

نشانه هشدار زودهنگام اپاسخ آماده

سوخت و برق پمپاژ؛

خالی شدن قفسه‌های اقلام | کریدور بشردوستانه؛ حیاتق فهرست اولویت اقلام؛ توزیع متمرکز موقت حملات به اماکن و افراد|پیام ملی روشن؛ حضور مرتبط با نظام پیشین نیروی حافظ نظم بی‌طرف؛ دستگیری سریع عاملان صرف‌نظر از انگیزه

مصادره گذار توسط یک‌اامتناع از ایجاد تقویم | قفل‌های پنچ‌گانه فصل ۲۴؛ انتخابات؛؟ انحصار درانظارت مستقل و بین‌المللی انتصابات

تحرک نیروهای فرامرزی؛ | دیپلماسی پیشگیرانه از دوره تأمین مالی گروه‌های مسلح اپیشاگذار؛ تضمین امنیت انرژی به همسایگان سرخوردی عموی از کندی | افت مشارکت؛ رشد گفتمان مدیریت انتظارات از روز «قبلاً بهتر بود» نخست؛ داشبورد عموی؛ پیروزی‌های کوچک و قابل مشاهده

فرار سرمایه و مغزها در دوره | افزایش درخواست خروج؛ تضمین حقوق مالکیت؛ انتقال دارایی برنامه بازگشت نخبگان؛ ثبات قواعد

سه اصل حاکم بر مدیریت ریسک:

اصل یک - ریسک را باید نوشت. ریسی که درسند رسمی ثبت نشده باشد» در بحران فراموش می‌شود. ثبت کردن» خودش نیمی از مدیریت است. اصل دو - هر ریسک باید متولی داشته باشد. ریسک بدون مسئول مشخص» ریسک بی‌صاحب است. در ساختار انتقالی» هر یک از ده ریسک بالا باید به یک عضو مشخص

شورا سپرده شود.

اصل سه - نشانه‌های هشدار باید پایش شوند. بیشتر بحران‌هاء نشانه‌های زودهنگام دارند که در هیاهو گم می‌شوند. تعیین شاخص‌های پایش و بررسی هفتگی آنهاء تفاوت میان پاسخ زودهنگام و واکنش دیرهنگام است. جمع‌بندی بخش سوم. ایران در وضعیت پیشاگذار است و ممکن است سال‌ها در آن بماندء یا فردا از آن خارج شود. هیچ‌کس نمی‌داند. آنچه ی‌دانیم این است که کیفیت آنچه پس از آن رخ می‌دهده تابی است از میزان آمادگ امروز. پنج کاری که در هر سناریو ارزش دارند - ساخت طرح» مستندسازی» تربیت کادر» ساخت شبکه اعتمادء و حفظ ظرفیت ارتباطی -- همگی از امروز آغازپذیرند و هیچ‌یک منتظر اجازه نمی‌مانند. بخش‌های بعدی این سندء محتوای همان «طرح آماده» را ی‌سازند.

بخش چهارم -- معماری حکمرانی: چه دولتی؟

از این بخش به بعدء از پرسش «چگونه برسیم» به پرسش «به کجا برسیم» ی‌رویم. شش بخش پیش رو محتوای همان «طرح آماده»ای را می‌سازند که در بخش سوم بارها به آن اشاره شد.

بخش چهارم به بنیادی‌ترین لایه ی‌پردازد: ساختار دولت. دلیل تقدم این بخش بر اقتصاد و سایر حوزه‌هاء یک تشخیص است که در فصل ٩ آمد - بحران اقتصادی ایران» در ریشه» بحران حکمرانی است. اقتصادی که در آن مالکیت مبهم است» قرارداد ضمانت اجرا نداردء» تصمیم‌گیر پاسخگو نیست و قاعده فردا معلوم نیست» حتی با بهترین سیاست‌های پولی و مالی نیز رشد نمی‌کند. بنابراین اصلاح اقتصادی» بر اصلاح حکمرانی سوار است» نه درکنار آن.

هشت فصل این بخش» به ترتیب از کلان به خرد پیش یی‌روند: طراحی نظام سیاسی و قانون اسامی» فرایند فراگیر تدوین آن» ساخت دولت کارآمد» حاکمیت قانون و دستگاه قضایی» مبارزه ساختاری با فسادء زیرساخت دیجیتال» دولت در عصر هوش مصنوعی» و سرانجام توزیع قدرت میان مرکز و مناطق.

فصل ۲۸ -- نظام سیاسی و طراحی قانون اساسی پرسش راهبردی این فصل: چه ساختاری» قدرت را هم کارآمد وهم مهارشده می‌کند؟ پیش از هر چیز باید یک نکته را روشن کرد. این کتاب» دریاره انتخاب میان جمهوری و مشروطه سلطنی موضع نمی‌گیرد و این خودداری» عمدی و اصولی است. تعیین شکل نظام» کار ری مردم است» نه کار یک سند طراحی. اما آنچه یک سند طراحی می‌تواند و باید انجام دهدء این است که نشان دهد صرف‌نظر از شکل نظام» چه ویژگ‌هایی باید در ساختار وجود داشته باشد تا استبداد بازتولید نشود. تجربه نشان می‌دهد که هم جمهوری‌ها و هم نظام‌های پادشاهی مشروطه»ء می‌توانند دموکراتیک یا اقتدارگرا باشند؟ آنچه تفاوت را ی‌سازد» جزئیات معماری قدرت است» نه عنوان آن.

تشخیص: چه چیزی در طراحی کنونی خراب است چهار نقص ساختاری» فارغ از افراد» باز تولیدکننده استبدادند. نقص یکم» تمرکز اختیارات بدون پاسخگویی متناظر است: نهادهایی که تصمیم‌های سرنوشت‌ساز م‌گیرند اما در برابر هیچ نهاد منتخبی پاسخگو نیستند. نقص دوم» ابهام در مرزهای اختیار است: هنگامی که چند نهاد بر یک حوزه ادعای صلاحیت دارند» در عمل قدرتمندترین آنها تصمیم ی‌گیرد و هیچ‌کس مسئول نتیجه نیست. نقص سوم» وجود نهادهای موازی و غیرپاسخگو است که بودجه عموی مصرف می‌کنند اما در ترازنامه ملی دیده نمی‌شوند. نقص چهارم» فقدان سازوکار موْثر تغیبر مسالمت‌آمیز قدرت است؛ نظای که راه قانونی جابه‌جایی قدرت نداشته باشدء هر نارضایتی را به بحران بقا تبدیل یی‌کند.

پنج رکن طراحی درست نظام سیاسی جدید رکن یکم -- قرارداد اجتمامی جدید به‌عنوان مبنای مشروعیت. قانون اساسی آینده باید صریحاً اعلام کند که منشاً مشروعیت» رضایت شهروندان است و این رضایت» دوره‌ای و قابل بازپس‌گیری است. هر منبع دیگری برای مشروعیت - تاریخی» دینی» انقلای - می‌تواند در فرهنگ سیاسی جایگاه داشته باشد اما نمی‌تواند جانشین رأی شود. رکن دوم -- تفکیک واقی قوا. تفکیک قوا در متن» در قانون اساسی کنونی نیز کم‌وبیش وجود دارد؛ آنچه وجود ندارد» ضمانت اجراست. تفکیک واقی سه شرط دارد: استقلال مالی (هر قوه بودجه مستقل و مصوب داشته باشدء نه اینکه بودجه‌اش را قوه دیگر تعیین

کند)» استقلال در انتصاب (سازوکار انتخاب قضات و مدیران هرقوه» در اختیار قوه دیگر نباشد)» و سازوکار حل اختلاف (دادگاه قانون اساسی مستقل که اختلاف صلاحیت را داوری کند). رکن سوم -- نظام انتخاباتی رقابتی و بی‌طرف. نهاد برگزارکننده انتخابات باید کاملاً مستقل و غیرقابل نفوذ باشد. هرگونه نظارت استصوابی یا پیش گزینش نامزدها باید حذف شود؛ صلاحیت نامزدها تنها بر پایه معیارهای عینی و قابل اعتراض در دادگاه (سن» تابعیت» نداشتن محکومیت کیفری قطی) بررسی شود. حق اعتراض به رد صلاحیت» در دادگاه مستقا » تضمین شود. رکن چهارم -- احزاب برنامه‌محور. بدون احزاب واقیی» انتخابات به رقابت میان اشخاص تبدیل می‌شود و سیاست» شخصی و ناپایدار می‌ماند. قانون احزاب باید ثبت را آسان» تأٌمین

مالی را شفافء و انتشار برنامه را الزامی کند. حزی که برنامه اقتصادی و اجتماعی مکتوب و

قابل سنجش نداردء درانتخابات ثبت نشود.

رکن پنجم -- انتخاب آگاهانه نظام انتخاباتی. این یک تصمیم فنی با پیامدهای عمیق سیاسی است که معمولاً بی‌دقت گرفته می‌شود. نظام اکثریتی تک کرسی» دولت‌های باثبات‌تر اما نمایندگ ناقص‌تر تولید می‌کند و در جوامع دارای شکاف قومی» خطرناک است. نظام تناسی» نمایندگ دقیق‌تر اما ائتلاف‌های شکننده‌تر ی‌سازد. نظام ترکیی» در بسیاری از دموکرامی‌های جدید نتیجه بهتری داده است.

توصیه این سند: با توجه به تنوع قومی و منطقه‌ای ایران و ضرورت آنکه هیچ گروه بزر

خود را بدون نماینده نبیند» نظام ترکیی با موْلفه تناسبی قوی گزینه محتمل‌تری است -

اما این تصمیم باید در مجلس موْسسان و با کارشنامی گرفته شود.

فرایند تدوین قانون اساسی

تجربه جهانی یک درس روشن دارد: مشروعیت قانون اساسی» بیش از آنکه به محتوای آن وابسته باشد» به فرایند تدوین آن وابسته است. قانون اساسی خوبی که در فرایند بسته نوشته شود»ء دوام نمی آورد؛ قانون اساسی متوسطی که در فرایند فراگیر نوشته شود» پایدار می‌ماند.

فرایند پیشنهادی» شش مرحله دارد.

یک: تشکیل مجلس شهروندی به‌عنوان مرحله مشورقی (فصل ۲۹).

دو: انتشار عمومی پیش‌نویس اولیه و دوره نظرخواهی سراسری.

سه: انتخابات مجلس موسسان با نظام تناسبی و سهمیه تضمینی برای نمایندگ مناطق و

زنان. چهار: بحث علنی و پخش زنده مذاکرات.

پنچ: تصویب متن با نصاب بالا (دوسوم یاسه‌پنجم) تا اقلیت‌ها نتوانند نادیده گرفته شوند. شش: همه‌پرسی سراسری.

فصل ۲۹ - مجلس شهروندی و فرایند تدوین فراگیر این فصل» یی از افزوده‌های اصلی این ویراست است و به یک مسئله مشخص پاسخ می‌دهد: چگونه از تسخیر فرایند تدوین قانون اساسی توسط سازمان‌یافته‌ترین گروه - نه لزوماً نماینده‌ترین گروه -- جلوگیری کنیم؟ خطر واقی است. در انتخابات مجلس موْسسان که چند ماه پس از یک گذار برگزار شودء گروه‌هایی که از پیش شبکه» منابع و انضباط تشکیلاتی دارند» به‌شدت در مزیت‌اند؟ صرف‌نظر از آنکه چه سهمی از افکار عموی را نمایندگ می‌کنند. این دقیقاً همان اتفاق است که در ۱۳۵۸ رخ داد.

طرح: مجلس شهروندی

مجلس شهروندی» نهادی است متشکل از شهروندای که با قرعه‌کشی تصادفی طبقه‌بندی‌شده انتخاب می‌شوند - به گونه‌ای که ترکیب آن» آینه جمعیت کشور از نظر جنسیت» سن» استان» سطح تحصیلات و وضعیت اقتصادی باشد. اندازه پیشنهادی: صد تا صدوینجاه نفر.

این مجلس» طی چند ماه و در جلسات منظم» دریاره پرسش‌های بنیادین قانون اساسی مشورت می‌کند: شکل نظام» سطح عدم‌تمرکز, جایگاه دین» نظام انتخاباتی» حقوق بنیادین. در هر موضوع» کارشناسان با دیدگه‌های متفاوت برای اعضا ارائه می‌دهند» اعضا در گروه‌های کوچک بحث می‌کنندء و در پایان توصیه‌های خود را با ذکر میزان اجماع منتشر

خروجی مجلس شهروندی الزام آور نیست - این نکته مهم است» چون مشروعیت قانون گذاری از انتخابات می‌آید نه از قرعه. اما این خروجی سه کارکرد حیاتی دارد. نخست» نقشه واقی افکار عمومی را نشان می‌دهد: نه آنچه نظرسنجی‌های سطحی ی‌گوبند» بلکه آنچه شهروندان پس از شنیدن استدلال‌های مختلف فکری‌کنند. دوم» فشار اخلاق بر مجلس موْسسان ایجاد م‌کند تا از توصیه‌های آن فاصله زیادی نگیرد. سوم» فرهنگ گفت‌وگو ی‌سازد و به جامعه نشان می‌دهد که مردم عادی می‌توانند دریاره مسائل پیچیده به شکل مسئولانه تصمیم بگیرند.

تجربه جهانی و درس آن مدل‌های مشابه در ایرلند (دریاره اصلاح قانون اساسی در موضوعات بحث‌برانگیز اجتماعی)» ایسلند (پس از بحران مالی) و برخی استان‌های کانادا (درباره اصلاح نظام انتخاباتی) اجرا شده‌اند. درس مثبت: در ایرلندء این فرایند توانست موضوعاق راکه سال‌ها نظام سیاسی از آنها می‌گریخت» به نتیجه برساند. درس منفی: درایسلند» پیش‌نویس برآمده از فرایند مشارکتی» در نهایت توسط پارلمان کنارگذاشته شد - یعنی بدون تعهد سیاسی از پیش» این فرایند می‌تواند به تمرین بی‌حاصل تبدیل شود. بوی‌سازی برای ایران» سه نکته دارد. یک: ترکیب باید نمایندگ استان‌های مرزی و اقلیت‌های زیانی را به‌طور تضمین‌شده در بر بگیرد» وگرنه نتیجه به‌عنوان محصول مرکز تلقی می‌شود. دو: جلسات باید علنی و پخش زنده باشند تا اتهام مهندسی شدن مطرح نشود. سه: تعهد کتی نیروهای امضاکننده میثاق (فصل ۱۸) به بررسی جدی خروجی» باید از

فصل ۳۰ - دولت کارآمد و اصلاح نظام اداری هدف این فصل» ساختن دول است که بدنه کوچک‌تر, تخصصی تر و درعین حال توانمندتر باشد. این سهء درنگاه نخست متناقض به نظر ی‌رسند اما نیستند: بخش بزرگ از هزینه دولت کنونی» صرف کارهایی می‌شود که یا نباید انجام شوند یا با هزینه بسیار کمتری قابل انجام‌اند. تشخیص: بوروکراسی متورم بالایه‌های تصمیم‌گیری ی‌ثمر؛ نهادهای موازی با مأموریت‌های متداخل؛ استخدام بر پایه وابستگ به‌جای شایستگی؛ نظام حقوق و دستمزد ناعادلانه و غیرشفاف؛ و مهم‌تر از همه» نبود سنجش عملکرد - سازمانی که کارش سنجیده نمی‌شود» به‌ناچار به" بقای "خود ی‌پردازد نه به "مأموریتش برای کسب رضایت شهروندان" و3 هیر منافع ملی".

برنامه سه‌مرحله‌ای مرحله یک -- ممیزی (ماه ۲ تا .)٩ حسابرسی کامل: چند نفر واقعاً از خزانه حقوق ی‌گیرند و در چه دستگاه‌هایی؛ چند نهاد وجود دارد و مأموریت هر یک چیست و کدام مأموریت‌ها تکراری‌اند؛ ساختار واقی حقوق و مزایا در دستگاه‌های مختلف چگونه است. هیچ اصلاحی پیش از این ممیزی امکان‌پذیر نیست» چون نمی‌دانیم چه چیزی را اصلاح ی‌کنیم. مرحله دو -- بازطراحی (ماه ٩ ا۲۴). ادغام یا انحلال نهادهای موازی؛ بازتعریف مأموریت هر وزارتخانه با معیار «مسئله‌ای که باید حل شود»؛ کاهش لایه‌های سلسله‌مراتی؛ و انتقال خدماتی که بخش خصوصی یا نهادهای محلی بهتر انجام می‌دهند. اصل حاکم: کاهش تعداد نهادهاء نه کاهش کیفیت خدمات. مرحله سه - حرفه‌ای‌سازی (سال ۲ تا ۵). استقرار نظام خدمات کشوری مبتنی بر شایستگی: آزمون ورودی رقابتی و شفاف» مسیر ارتقای مبتنی بر عملکردء امنیت شغلی در برابر تغییرات سیاسی» و نظام حقوق و دستمزد یکپارچه و منتشرط برابر تغییرات سیاسی» و نظام حقوق و دستمزد یکپارچه و منتشرشده.

پنچ اصل ثابت یک - تفکیک سیاست‌گذاری از اجرا. وزارتخانه سیاست تعیین می‌کند؛ سازمان اجرای اجرای کند؛ نهاد مستقل ارزیای ی" است.

دو - هر مقام» یک مسئولیت روشن. پاسخ به این پرسش که «اگر این کار انجام نشود» چه کسی پاسخگوست» باید همیشه یک نام باشدء نه یک شورا. سه - شفافیت به‌عنوان پیش‌فرض. هر سند دولتی» مگر آنکه دلیل قانونی مشخصی

برای محرمان داشته باشده عموبی است. بار اثبات» بر عهده کسی است که می‌خواهد

سندی را محرمانه کند. چهار - سنجش بر پایه پیامدء نه فعالیت. شاخص موفقیت وزارت بهداشت» تعداد بیمارستان ساخته‌شده نیست؛ امید به زندگ و نرخ مرگ‌ومیر قابل پیشگیری است. پنج -- حق شهروند بر پاسخ. هر درخواست شهروند از دستگاه دول باید در مهلت قانونی مشخص پاسخ بگیرد و سکوت» به معنای نادیده گرفتن حقوق شهروندان تلقی شود وییامدهای شدید قانونی بر آن مترتب است.

فصل ۳۱ -- حاکمیت قانون» دستگاه قضابی و حقوق شهروندی پرسش این فصل: چگونه عدالت از ابزار قدرت به ضامن آزادی تبدیل می‌شود؟ دستگاه قضای» در نظام‌های اقتدارگراء معمولاً ضعیف‌ترین حلقه اصلاح است.» چون هم بیشترین آلودگ را دارد و هم بازسازی آن زمان‌برترین است. یک قاضی مستقل و حرفه‌ای» در ده سال ترییت می‌شود.ء نه در ده ماه. بنابراین اصلاح قضایی باید از روز نخست آغاز شود»ء هرچند نتیجه آن دیر ظاهر می‌شود.

اکثریت قضایی و حرفه‌ای» نه انتصاب سیاسی. امنیت شغلی قاضی: عزل تنها از طریق فرایند انضباطی شفاف وبا حق دفاع و تجدیدنظر. بودجه مستقل قوه قضاییه با تصویب مستقیم پارلمان.

دادرسی عادلانه. حق دسترسی به وکیل ازنخستین لحظه بازداشت» بدون استثنا و بدون فهرست وکلای تأییدشده. علخ بودن دادرسی به‌عنوان اصل. منع مطلق شکنجه و بی‌اعتباری هر اعترافی که در بازداشت و بدون حضور وکیل گرفته شده باشد. انحلال دادگاه‌های اختصاصی موازی و انتقال صلاحیت آنها به دادگاه‌های عموی.

کارآمدی. میانگین زمان رسیدگ» خود یک از اشکال ی‌عدالتی است. راهکارها: دادرسی الکترونیک» سازوکارهای حل اختلاف جایگزین (میانجی‌گری و داوری) برای دعاوی مدنی و تجاری» و جرم‌زدایی از رفتارهایی که نباید کیفری باشند -- که هم‌زمان بار دستگاه قضای را کاهش می‌دهد و هم آزادی را افزایش. اصلاح نظام کیفری. بازنگری بنیادین در مجازات‌ها با محوریت تناسب؟ حذف مجازات‌های خشن و غیرانسانی؛ بازنگری در جرم‌انگاری‌های مربوط به سبک زندگ» بیان و باور؛ و بازتعریف زندان از محل مجازات به محل بازپروری. آمار جهانی روشن است: کشورهایی که نرخ حبس بالاتری دارندء» لزوماً امن‌تر نیستند.

حقوق شهروندی به‌عنوان لایه غیرقابل نقض

مجموعه‌ای از حقوق باید در قانون اساسی» در فصلی جداگانه و با سازوکار حفاظت ویژه

• نصاب بالای اصلاح و صلاحیت دادگاه قانون اساسی - تثبیت شود: آزادی بیان و

مطبوعات؛ آزادی اجتماع و تشکل؛ آزادی باور و عدم اجبار در امور دینی؛ حق حریم

خصوصی و حفاظت داده؛ برابری در برابر قانون و منع تبعیض؛ حق دادرسی عادلاته؟ حق

دسترسی به اطلاعات عمومی؛ و حق برخورداری از محیط زیست سالم. پیوست دوم این کتاب» متن پیشنهادی منشور حقوق شهروندی را ارائه می‌کند.

فصل ۳۲ -- شفافیت و مبارزه ساختاری با فساد

است. ترکیب سه عامل» فساد تولید می‌کند: اختیار انحصاری» ابهام در قاعده» و نبود

سر کار باشد. بنابراین مبارزه با فسادء بیش از آنکه پروژه اخلاق یا قضایی باشد» پروژه طراحی است.

بسته هفت‌گانه ضدفساد یک - شفافیت مالکیت نهایی. ثبت و انتشار عمومی مالکیت واقی همه شرکت‌ها. بیشتر فسادهای بزرگ» از طربق شرکت‌های واسط با مالکیت پنهان انجام می‌شوند. این اقدام» فنی و کم‌هزینه است اما اثر آن بیشتر از ده‌ها پرونده قضایی است.

دو -- تدارکات عموی الکترونیک و باز. همه مناقصه‌هاء پیشنهادهاء برندگان و قراردادها در یک سامانه عموی و قابل جست‌وجو. استثنا فقط برای موارد امنییق مشخص و با تأیید نهاد ناظر.

سه - اعلام دارای مقامات. ثبت و انتشار عموی دارایی مقامات و خانواده درجه‌یک آنهاء پیش و پس از تصدی» با راستیآزمای مستقل. چهار - حسابرسی مستقل و انتشار گزارش. دیوان محاسبات با استقلال کامل» گزارش‌های منتشرشده و اختیار پیگیری. پنج -- حفاظت از افشاگران. قانون حمایت از کسانی که تخلف راگزارش می‌کنند: مصونیت شغلی» حفاظت هویت» و در موارد مالی» سهمی از دارایی بازگردانده‌شده. شش - بازگرداندن دارابی به‌جای صرفاً مجازات. تمرکز بر ردیابی و بازگرداندن دارایی‌های خارج‌شده» با استفاده از سازوکارهای بین‌المللی. این رویکرد» هم منابع مالی بازسازی را تأمین

هفت - کاهش نقاط تماس اختیاری. هر مجوزی که با تشخیص شخصی صادر شود» یک فرصت فساد است. راه‌حل: حذف مجوزهای غیرضروری.

اصول حاکم

مبارزه با فسادء در بسیاری از کشورها به ابزار حذف رقیب سیاسی تبدیل شده است. برای

پیشگیری از این انحراف» سه اصل ضروری است:

بی‌طرف نهاد مبارزه (نهاد ضدفساد باید مستقل از قوه مجریه و دارای هیئت نظارت چندجانبه باشد)؛

رعایت دادرسی عادلانه (فساد.» اتهام است تا اثبات شود)؛ ِ سی م شو تقدم پیشگیری بر مجازات (کشوری که فقط مجازات م‌کند و ساختار را اصلاح نمی‌کند» بی‌پایان مجازات خواهد کرد).

فصل ۳۳ - حکمرانی دیجیتال و زیرساخت عمومی دیجیتال پرسش عملیاق این فصل بسیار مشخص است: چگونه در هفته‌های نخست پس ازگذان به میلیون‌ها خانوار کمک معیشتی برسانیم» وقتی نظام اداری فرسوده و داده پراکنده است؟ پاسخ» در زیرساخت عموی دیجیتال است. مفهوم «زیرساخت عموی دیجیتال» در دهه گذشته به یی از موژثرترین ابزارهای حکمرانی تبدیل شده است. ایده ساده است: به‌جای آنکه هر سازمان دول سامانه جداگانه بسازد» سه لایه پایه به‌صورت مشترک و عمومی ساخته می‌شوند و همه خدمات بر روی آنها سوار می‌شوند. لایه یکم -- هویت دیجیتال یکتا. یک شناسه معتبر برای هر شهروند که در همه خدمات کار کند. ایران دراین زمینه مزیت دارد: نظام ثبت احوال نسبتاً کامل و شماره ملی فراگیر از پیش موجود است. لایه دوم -- درگاه پرداخت ملی. امکان انتقال مستقیم و قابل ردیای وجه از دولت به شهروند و بالعکس. اینجا نیز ایران مزبت دارد: شبکه پرداخت الکترونیک داخلی» یی از فراگیرترین شبکه‌های منطقه است. لایه سوم -- سامانه تبادل امن داده. امکان تبادل داده میان دستگه‌ها بر پایه رضایت شهروند و با ثبت هر دسترسی. این لایه است که مانع می‌شود شهروند مجبور شود همان مدرک را به ده دستگاه بدهد.

درس منفی که نباید نادیده گرفت تجربه کشورهایی که این مسیر را رفته‌اند» دو روی دارد. روی مثبت: توزیع سریع کمک‌های نقدی در بحران» کاهش چشمگیر فساد در یارانه‌هاء و صرفه‌جویی گسترده در زمان شهروندان. روی منفی» جدی است: در برخی کشورهاء افراد فاقد مدرک هورتی از خدمات پایه محروم شدند؟؛ و در برخی موارد» همان زیرساخت به ابزار نظارت گسترده تبدیل شد. بنابراین سه قیدء غیرقابل مذاکره‌اند و باید پیش از ساخت سامانه‌ها تصویب شوند: قانون حفاظت داده‌های شخصی با نهاد ناظر مستقل؛ اصل حداقل داده (هر سامانه فقط داده‌ای را جمع کند که برای مأموریتش ضروری است)؛ و مسیر جایگزین غبردیجیتال برای

۸ ۳ تال از خدمت پایه هر خدمت حیاتی» تا هیچ شهروندی به‌دلیل نداشتن دسترسی دیجیتال از محروم نشود.

فصل ۳۴ - دولت در عصر هوش مصنوعی ایران با کمبود شدید ظرفیت اداری و موج مهاجرت نیروی متخصص روبه‌روست. فناوری نمی‌تواند جانشین ظرفیت انسانی شود.ء اما می‌تواند شکاف راتا حدی پر کند. این فصل» سه

لایه یکم -- کاربردهای اداری فوری. این‌ها امروز عملی‌اند و بازده سریع دارند: ترجمه و خلاصه‌سازی اسناد» پاسخ‌گویی خودکار به پرسش‌های پرتکرار شهروندان» تحلیل الگوهای غیرعادی در داده‌های مالی برای کشف فسادء پردازش انبوه اسناد در ممیزی ملی» و پشتیبانی از تصمیم در حوزه‌هایی مانند مدیریت شبکه برق و پیش‌بیی تقاضای آب. لایه دوم - ظرفیت حاکمیتی. برنامه ملی شامل زیرساخت محاسبای» داده‌های عموی بازی تربیت نیرو و حمایت از زیست‌بوم داخلی. این لایه» میان‌مدت است و نباید انتظار نتیجه فوری از آن داشت. لایه سوم -- پاسخگوی الگوریتمی. این لایه» بیش از دو لایه دیگر اهمیت دارد و کمتر از آنها به آن پرداخته می‌شود. سه اصل باید در سطح قانون اساسی یا قانون عادی» نه در

آیین:

اول» حق دانستن: هرشهروندی که تصمیمی خودکار دریاره او گرفته شده (رد درخواست وام» محرومیت از یارانه» ارزیابی ریسک)» حق دارد بداند بر چه مبنایی. دوم» حق اعتراض و بازبینی انسانی: هر تصمیم خودکار موٌثر بر حقوق فردء باید قابل اعتراض و بازیینی توسط انسان باشد. سوم» ممنوعیت کاربردهای معس: نظارت زیستی انبوه در فضاهای عموی» امتیازدهی اجتماعی به شهروندان» و پیش‌بینی جرم بر پایه ویژگ‌های جمعیت» باید صریحاً

درس اصلی از تجربه جهانی: سرعت پذیرش فناوری در دولت» باید با سرعت ساخت سازوکارهای پاسخگوی هم‌گام باشد. اگر لایه سوم از لایه اول عقب بمانده آنچه ساخته‌ایم دولت هوشمند نیست؛ دستگاه نظارت هوشمند است.

فصل ۳۵ - عدم تمرکز نامتقارن و عدالت سرزمینی پرسش این فصل: چگونه تصمیم را به محل نزدیک کنیم بدون آنکه انسجام ملی را به خطر بیندازیم؟

تشخیص: تمرکزگرایی تاربخی ایران» دو پیامد داشته است. پیامد نخست» ناکارآمدی است : تصمیم دریاره الگوی کشت در سیستان» در تهران گرفته می‌شود و طبیعتاً نادرست است. پیامد دوم» شکاف توسعه‌ای است: استان‌های مرزی» در تقریباً همه شاخص‌های توسعه انسانی» از میانگین کشوری عقب‌ترند و این عقب‌ماندگ» احساس محرومیت نسی و در نتیجه واگرایی تولید می‌کند. اما پاسخ به تمرکزگرایی» فدرالیسم شتاب‌زده نیست. تجربه جهانی نشان می‌دهد که عدم‌تمرکز بدون ظرفیت اداری محلی» فساد محلی و ناکارآمدی تولید می‌کند؛ و عدم‌تمرکز با مرزیندی مبهم اختیارات» تنش دائمی ی‌سازد. آنچه پیشنهاد می‌شود» عدم تمرکز نامتقارن و مرحله‌ای است.

منطق «نامتقارن»

همه استان‌ها لازم نیست هم‌زمان و به یک اندازه اختیار بگیرند. اختیارات باید بر پایه ظرفیت اثبات‌شده واگذار شوند: استانی که نظام مالی شفاف» ظرفیت اداری و سازوکار پاسخگوی محلی خود را ساخته» اختیار بیشتری می‌گیرد. این روبکرد.ه هم انگیزه ظرفیت‌سازی ایجاد می‌کند و هم از واگذاری اختیار به ساختارهای ناتوان جلوگیری می‌کند.

چهار حوزه واگذاری حوزه یکم - خدمات محلی. آموزش ابتدایی» بهداشت پایه» حمل‌ونقل شهری» مدیریت پسماند» فضای سبز. این‌ها باید کاملاً محلی باشند. حوزه دوم - منابع طبیعی با حکمرانی حوضه‌محور. مدیریت آب باید بر پایه حوضه آبریز باشد نه مرز استانی» با مشارکت واقی ذی‌نفعان محلی (فصل ۴۷). حوزه سوم - توسعه اقتصادی منطقه‌ای. اختیار جذب سرمایه» ایجاد مناطق ویژه» و تعیین اولویت‌های زیرساختی محلی.

حوزه چهارم -- فرهنگ و زبان. آموزش زیان مادری درکنار فارسی» رسانه محلی» و حمایت از میراث فرهنگ منطقه. در برابر» چهار حوزه در انحصار مرکز ی‌ماند: دفاع و سیاست خارجی» پول و ارزء عدالت و

عدم‌تمرکز بدون استقلال مالی» تنها انتقال کاغذبازی است. سه سازوکار لازم است. یک: سهم مشخص و قانونی از درآمدهای ملی برای استان‌هاء با فرمول شفاف وغیرقابل چانه‌زنی

پاسخگوی محلی ایجاد می‌کند - شهروندی که به شهرداری مالیات می‌دهده از آن حساب »ای» با معیارهای عیی و شفافء تا استان‌های محروم در رقابت با استان‌های ثروتمند تنها نمانند.

نکته حیاتی برای دوره گذار: تعهد صریح و مکتوب به عدم‌تمرکزء باید پیش از گذار اعلام شودء نه پس از آن. یی از بزرگ‌ترین ریسک‌های دوره انتقالی» وگرای مناطق مرزی است؛ و موْثرترین پیشگیری» نه استقرار نیرو بلکه اطمینان‌بخشی زودهنگام و باورپذیر است.

بخش پنجم - معماری اقتصاد مدرن

این بخش» به پرسش «با چه اقتصادی؟» پاسخ می‌دهد. اما پیش از ورود» سه قید حاکم را باید یادآوری کرد» چون هرُه فصل این بخش زیر این قیدها نوشته شده‌اند. ابتدا این نه

فصل عبارتند از:

تثبیت پولی و پایان ابرتورم » نظام مالی» بودجه و نهاد مالی مستقل » اصلاح مالیاتی و قراردادمالی جدید » صندوق ثروت ملی و سود سهام شهروندی » بخش خصوصی, رقابت و کارآفرینی » اقتصاد دانش‌بنیان و نظام ملی نوآوری » بازگشت به اقتصاد جهانی ودیپلماسی اقتصادی و در نهایت کار اشتغال و نظام تأمین اجتماعی نوکه دراین بخش به ترتیب به آنها خواهم پرداخت.

و اما سه قید حاکم از این قرار هستند:

قید نخست - دو نسخه‌ای بودن. همان‌طور که در فصل ۶ آمد» هر برنامه اقتصادی باید در دو نسخه طراحی شود: نسخه انزوا و نسخه بازگشت به اقتصاد جهانی. این دی برنامه‌های متفاوت‌اند نه شدت‌های متفاوت یک برنامه. قید دوم -- تراز آبی. هیچ طرح صنعتی یا کشاورزی‌ای که نیاز آبی آن با تراز حوضه سازگار نباشد» دراین سند مجاز شمرده نمی‌شودء حتی گر از هر نظر دیگر سودآور باشد. توضیح

قید سوم -- توالی. ترتیب اجرای این نُه فصلء دلبخواهی نیست. تثبیت پولی پیش از آزادسازی؛ شبکه حمایت اجتماعی پیش از اصلاح قیمت‌ها؛ شفافیت مالکیت پیش از خصوصی‌سازی. نقض این توالی» رایچ‌ترین علت شکست اصلاحات اقتصادی در جهان است و فصل ۶۸ به آن اختصاص دارد.

فصل ۳۶ - تثبیت پولی و پایان ابرتورم

این نخستین و فوری‌ترین فصل اقتصادی است. تا زمانی که تورم مهار نشود.ء هیچ‌یک از هشت فصل دیگر معنا ندارد: نه سرمایه گذاری رخ می‌دهده» نه قرارداد بلندمدت بسته می‌شود»ء نه بودجه قابل برنامه‌ریزی است. تشخیص علی» ساده و بدون ابهام است: کسری بودجه مزمن که از راه خلق پول پوشش داده می‌شود» به‌علاوه انتظارات توری که خود را محقق می‌کنند» به‌علاوه فروباشی اعتماد به پول ملی. هیچ‌یک از این سه» با ابزار فنی تنها حل نمی‌شود.

چرا اقدامات تدریجی جواب نمی‌دهد؟ این نکته را باید تکرار کرد چون بر خلاف شهود متعارف است. در تورم متوسط» سیاست انقباضی تدریجی کار می‌کند» چون انتظارات هنوز بر فضای جامعه تعهد ایجاد می‌کنند. در آستانه ابرتورم» این انتظارات تعهد پذیری خود را از دست داده‌اند و هر اقدام تدریحی» به‌عنوان نشانه ناتوانی خوانده می‌شود. آنچه لازم است» یک گسست آشکار و باورپذیر است - نقطه‌ای که مردم بگویند «قاعده بازی عوض شد». بسته تثبیت: چهار جزء هم‌زمان اجزای این بسته باید هم‌زمان اجرا شوند. اجرای هر یک به‌تنهایی» ی‌اثر یا زیان‌بار است. جزء یکم -- قطع سلطه مالی. توقف کامل و قانونی استقراض دولت از بانک مرکزی» با ممنوعیت صریح در قانون و ضمانت کیفری. این تنها اقدای است که بدون آن هیچ چیز

جزء دوم -- استقلال بانک مرکزی. هدف قانونی واحد و روشن: ثبات قیمت‌ها. رئیس بانک مرکزی با دوره تصدی ثابت و طولانی‌تر از دوره دولت» و عزل او تنها با فرایند قانونی مشخص. انتشار عموی صورت‌جلسات و پیش‌بیی‌ها.

جزء سوم -- وجود یک تعهد روشن. انتخاب میان گزینه‌های موجود - هدف‌گذاری تورم» هدف‌گذاری نرخ ارزء یا سازوکارهای سخت‌تر مانند هیئت پولی - یک تصمیم فنی است که به شرایط لحظه اجرا و میزان دسترسی به ذخایر بستگی دارد. اما آنچه قطی است:

باید یک تعهد روشن» اعلام‌شده و قابل باور وجود داشته باشد. ابهام دریاره این نقطه انکاء» بدتر از انتخاب مراجع غیریهینه است. جزء چهارم - حفاظت اجتماعی هم‌زمان. تثبیت» در کوتاه‌مدت هزینه دارد: انقباض» بیکاری موقت» و کاهش قدرت خرید در فاصله تعدیل. اگر این هزینه پوشش داده نشود.ء مقاومت اجتماعی برنامه را متوقف می‌کند. پرداخت نقدی مستقیم و شفاف به خانوارهای

توصیف شدهء بخش جدایی:

است» نه مکما ‌ آن.

توالی حیاتی

ترتیب سه اقدام» حیاتی است و اشتباه در آن» پرهزینه‌ترین اشتباه اقتصادی دوره گذار خواهد بود: نخست شبکه حمایتی مستقر شود؛ سپس نقطه اتکاء اعلام و سلطه مالی قطع شود؛ آنگاه آزادسازی تدریجی قیمت‌های کلیدی آغاز شود. اجرای معکوس این ترتیب

• آزادسازی پیش از حمایت -- الگوی شناخته‌شده تولید بحران اجتماعی است.

فصل ۳۷ - نظام مانی» بودجه و نهاد مالی مستقل پرسش: چگونه انضباط مالی را از اراده سیاسی مستقل کنیم؟ تشخیص: بودجه‌های خارج از نظارت» تعهدات پنهان» بدهی‌های ثبت‌نشده به پیمانکاران و صندوق‌هاء و بودجه‌ریزی بر پایه چانه‌زنی به‌جای اولویت. نتیجه» بودجه‌ای است که نه

اقدامات

بودجه‌ریزی مبتنی بر برنامه و نتیجه. هر ردیف بودجه باید به یک هدف قابل سنجش متصل باشد و گزارش عملکرد آن منتشر شود. ردیف‌های که نتیجه‌شان سنجیده نمی‌شود.» در دور بعد حذف شوند. یکپارچه‌سازی خزانه. همه دربافت‌ها و پرداخت‌های دولت در یک حساب واحد. حساب‌های پراکنده دستگه‌هاء منشاً اصلی بی‌شفاف و فساد است. شناسایی و ثبت تعهدات پنهان. بدهی به پیمانکاران» کسری صندوق‌های بازنشستگ» تضمین‌های دولتی به بانک‌هاء و تعهدات ارزی. تا زمانی که اندازه واقمی این تعهدات معلوم نباشد» هر برآورد بدهی دولت بی‌معناست. دفتر مستقل بودجه. نهادی فنی و غیرسیاسی که برآورد مستقل از درآمدهاء هزینه‌ها و اثر مالی لوایح ارائه می‌کند و گزارش‌هایش را منتشر می‌کند. تجربه کشورهایی که پس از بحران مالی این نهاد را ساختند» نشان می‌دهد که وجود یک برآورد مستقل» به‌تنهایی رفتار سیاست‌گذار را تغییر می‌دهد. قاعده مالی ساده و قابل فهم عموی. سقف کسری ساختاری» سقف بدهی» و قاعده هزینه کرد درآمدهای منابع طبیی. شرط اثریخشی: قاعده باید به‌قدری ساده باشد که شهروند عادی بتواند نقض آن را تشخیص دهد. قواعد مالی پیچیده» همیشه دور زده می‌شوند.

اصلاح نظام بانی نظام بان ایران» یک از سه گلوگاه اصلی اقتصاد است. مسائل کلیدی: دارایی‌های موهوم در

ترازنامه‌هاء اضافه‌برداشت مزمن از بانک مرکزی» بنگاه‌داری بانک:

مسیر اصلاح» چهارگام دارد: گام یک» ارزیایی کیفیت دارای‌ها توسط حسابرس مستقل و انتشار نتیجه؛ گام دوء تفکیک بانک‌ها به سه دسته سالمء قابل احیا و غیرقابل احیا؛ گام سه» بازسازی یا انحلال منظم دسته سوم با حفاظت کامل از سپرده‌های خرد؛ گام چهارء ممنوعیت بنگه‌داری و الزام به واگذاری دارای‌های غیریانی در بازه زمای مشخص. این فرایند» سیاسی و پرهزینه است اما به‌تعویق انداختن آن» هزینه را هر سال افزایش می‌دهد.

فصل ۳۸ -- اصلاح مالیاتی و قرارداد مای جدید

این ریشه‌ای‌ترین فصل اقتصادی این نوشتار است و ادعایی دارد که ارزش تأکید دارد: رابطه مالی میان دولت و ملت در ایران معکوس استء و تا این رابطه عوض نشود»ء پاسخگوی

منطق استدلال چنین است. درکشوری که دولت درآمد خودرا از فروش منابع طبیی تأٌمین می‌کندء دولت به شهروند نیازی ندارد؟ شهروند به دولت نیاز دارد. رابطه» رابطه توزیع رانت است نه رابطه خدمت در برابر مالیات. در چنین ساختاری» شهروند در موضع تقاضاکننده است نه در موضع پرداخت کننده‌ای که حساب ی‌کشد. تاریخ پارلمانتاریسم در جهان» تاریخ همین یک جمله است: «مالیات بدون نمایندگ» نه.» ملتی که مالیات نمی‌دهد» ابزار فشار ساختاری بر دولت ندارد. بنابراین گزاره تحول: از دولت رانت خوار به دولت مالیات‌محور و در نتیجه پاسخگو.

اقداماتی که در این رابطه می‌توان انجام داد:

گسترش پایه مالیاتی» نه افزایش نرخ. مشکل نظام مالیاتی ایران» نرخ پایین نیست؛ پایه باریک و فرار مالیاتی گسترده است. اولویت: شناسایی فعالیت‌های خارج از شمول» حذف معافیت‌های ناموجه (به‌ویژه معافیت نهادهای اقتصادی بزرگ)» و مالیات بر مجموع درآمد

مالیات بر عایدی سرمایه و دارای‌های غیرمولد. خانه‌های خالی» زمین‌های احتکارشده» و سود سوداگری در بازارهای دارایی. این مالیات» هم‌زمان سه کار می‌کند: درآمد ایجاد می‌کند» سرمایه را به تولید هدایت می‌کند» و نابرابری را کاهش می‌دهد. سامانه یکپارچه و شفاف. دسترسی مرجع مالیاتی به داده‌های مالی با چارچوب قانونی حفاظت داده؛ پیش اظهارنامه خودکار برای مشمولان ساده؛ و انتشار سالانه آمار تفصیلی درآمدهای مالیاتی به‌تفکیک منبع.

پیوند مر مالیات و خدمت. این نکته» روان‌شناختی اما تعیین‌کننده است. شهروند باید ببیند مالیاتش کجا رفت. انتشار عموی و قابل جست‌وجوی هزینه‌کرد در سطح محلی» و

عدالت در اجرا. هیچ نهاد» بنیاد» شرکت یا شخصی از شمول مالیات مستثنی نیست. استثنا در مالیات» بیش از هر چیز دیگری اعتماد را نابود می‌کند.

فصل ۳۹ - صندوق ثروت ملی و سود سهام شهروندی پرسش: چگونه منابع طبیی را از منبع فساد به منبع اعتماد تبدیل کنیم؟ تشخیص: درآمد منابع طبیی در ایران سه کارکرد مخرب داشته است. یکم» تأمین بودجه جاری و در نتیجه پیوند مستقیم معیشت مردم به قیمت نفت. دوم» منبع رانت و ابزار قدرت سیاسی. سومء جانشین بهره‌وری - کشوری که درآمد نفت داردء انگیزه کمتری برای افزایش بهره‌وری دارد.

راهکار چیست ؟ اجرای این طرح سه مرحله ای پیشنهاد می‌شود:

گام یکم -- تأسیس صندوق ثروت ملی با اساسنامه قانونی سخت. همه درآمدهای حاصل از فروش منابع طبیمی» مستقیماً و بدون واسطه به این صندوق واریز می‌شود» نه به بودجه. هیئت امنای مستقل» حسابرسی بین‌المللی» و انتشار عمومی ماهانه پرتفوی و بازده. گام دوم - قاعده برداشت محدود و غیرقابل دستکاری سیاسی. فقط بازده واقی صندوق - و نه اصل آن - قابل مصرف است» با سقفی مشخص از تولید ناخالص داخلی. تغییر این قاعده» نیازمند نصاب بالای پارلمانی و همه‌پرسی باشد. گام سوم -- تقسیم بازده میان دو مصرف. بخشی به سرمایه‌گذاری در زیرساخت و سرمایه انسانی همه شهروندان به‌عنوان سود سهام شهروندی.

چرا سود سهام شهروندی برای ایران بنیادی است

این پیشنهاد» ممکن است در نگاه نخست پوبولیستی (عوام پسند) به نظر برسد. اما استدلال آن ساختاری است و چهار پایه دارد. یکم -- تغییر مالکیت ذهنی منابع. وقتی هرشهروند سالانه سهم خود از نفت را به‌صورت واریز مستقیم ی‌بیند» منابع طبیی از «مال دولت» به «مال من» تبدیل می‌شود. پیامد: شهروند از هر هزینه کرد غیرشفاف منابع» شخصاً حساب می‌کشد» چون از سهم خودش کم می‌شود.

دوم -- از میان بردن ابزار رانت. پرداخت برابر به همه» بزرگ‌ترین ابزار توزیع تبعیض آمیز رانت را از میان می‌برد.

سوم - کارآمدترین شکل حمایت اجتماعی. پرداخت نقدی مستقیم» در پژوهش‌های تجربی» از پارانه کالایی هم کم‌هزینه‌تر و هم اثربخش‌تر بوده است» چون نذشت و فساد کمتری دارد و انتخاب را به خود خانوار ی‌سپارد. چهارم -- پشتیبان سیاسی اصلاحات دشوار. اصلاح قیمت انرژی» دشوارترین اصلاح اقتصادی ایران است. اگر هم‌زمان با آن» هر شهروند واریز نقدی مشخصی دریافت کندء معادله سیاسی تغییر می‌کند: تنها شهروند متضرر در این سیاستهای اصلاح قیمت انرژی مصرف‌کننده پرمصرف آن است نه خانوار متوسط.

ریسک‌ها و پاسخ ریسک توری: پرداخت نقدی گسترده» در شرایط عرضه محدودء می‌تواند تورم‌زا باشد. پاسخ: پرداخت باید از بازده صندوق باشد نه از خلق پول» و اندازه آن با ظرفیت عرضه

ریسک وابستگ: اینکه پرداخت شهروندی به انتظار دائمی تبدیل شود و انگیزه کار راکاهش دهد. پاسخ: شواهد تجریی از برنامه‌های مشابه» اثر منفی معناداری بر مشارکت در بازار کار نشان نداده‌اند؛ اما اندازه پرداخت باید مکمل درآمد باشدء نه جانشین آن. ریسک دستکاری سیاسی: اینکه دولت‌ها پیش از انتخابات پرداخت را افزایش دهند. پاسخ: فرمول پرداخت باید قانونی» خودکار و غیرقابل تغییر در سال انتخابات باشد. درس منفی از تجربه جهانی: کشورهایی که صندوق ثروت ملی ساختند اما قاعده برداشت سخت نگذاشتند» در نخستین بحران بودجه‌ای صندوق را خالی کردند. قاعده» مهم‌تر از صندوق است.

فصل ۴۰ -- بخش خصوصی» رقابت و کارآفرینی پرسش: موتور رشد کیست و چه چیزی امروز مانع آن است؟ تشخیص دقیق» پیش‌نیاز هر سیاستی است: اقتصاد ایران سه بخش داردء نه دو. بخش دولتی» بخش خصوصی واقعی» و بخش شبه‌دولتی (اصطلاحاً خصولتی) - نهادها و شرکت‌هایی که ظاهر خصوصی دارند اما به رانت» معافیت و دسترسی سیاسی متصل‌اند.

مشکل اصلی» اندازه بخش دولی نیست؛ حضور بخش سوم است» که در بازار با بخش

خصوصی واقی رقابت می‌کند اما در قواعد با آن برابر نیست. تا زمانی که این نابرابری برجاست» هرسیاست حمایتی از بخش خصوصی» عملاً به بخش سوم ی‌رسد.

اقدامات و راهکارهای اجرایی زیر برای حل این مشکل:

تعیین نکلیف بخش شبه‌دولتی. شناسایی و انتشار عموی فهرست این نهادها؛ حذف همه معافیت‌های مالیاتیء ارزی و گمرک؛ الزام به حسابرسی و انتشار صورت‌های مالی؛ و واگذاری تدریجی و شفاف با سازوکاری که مانع انتقال به مالکان مرتبط شود. قانون رقابت با ضمانت اجرا. شورای رقابت مستقل با اختیار جریمه موش رسیدگ به انحصار و رفتار ضدرقابتی» و بازیینی ادغام‌های بزرگ. حذف مجوزهای غیرضروری. بازیینی همه مجوزها با یک معیار: اگر حذف این مجوزء خطر مشخصی برای سلامت» امنیت یا محیط زیست ایجاد نمی‌کند» حذف شود. مجوزهای باق‌مانده باید مهلت پاسخ قانونی و سکوت به‌معنای پذیرش داشته باشند. تضمین حقوق مالکیت و اجرای قرارداد. ثبت شفاف مالکیت» دادگاه‌های تجاری تخصصی با زمان رسیدگ معین» و اجرای سریع آرا. هیچ عامل واحدی به‌اندازه ناتوانی در اجرای قرارداد» سرمایه گذاری را متوقف نمی‌کند. دسترسی به تأمین مالی. بازار سرمایه شفاف» سازوکارهای تأُمین مالی خرد و متوسطء و پایان تسهیلات تکلیفی که منابع بانی رابه سمت غیریهینه هدایت می‌کند.

زیست‌بوم نوآوری ایران در دو دهه گذشته» زیست‌بوم استارتای نسبتاً پوبابیی ساخته است که حتی در شرایط تحریم رشد کرده - این خود نشانه ظرفیت است. الزامات تقویت آن: دسترسی به

درگاه‌های پرداخت و خدمات شرکت های بین‌المللی (که به رفع تحریم گره خورده)» قانون شفاف حمایت از مالکیت فکری» سازوکار حقوق برای سرمایه‌گذاری خطرپذیر» و مهم‌تر از همه» توقف مسدودسازی پلتفرم‌ها که مستقیماً بازار داخلی این شرکت‌ها را از بین می‌برد.

فصل ۴۱ - صنعت» بهره‌وری و انقلاب صنعتی چهارم پرسش: ایران در زنجیره ارزش جهانی» کجا می‌تواند بایستد؟ گزاره تحول: از صنعت مونتاژمحورء انرژی‌بر و مت بر حمایت دائمی» به صنعت بهره‌ورمحور با مزیت واقی.

سه اصل راهبردی

اصل یکم -- انتخاب اولویت بر پایه مزیت واقعی» نه آرزو. ایران نمی‌تواند و نباید در همه

حوزه‌ها صنعت داشته باشد. معیار انتخاب: مزیت نسی واقیی (دسترسی به خوراک» موقعیت جغرافیایی» سرمایه انسانی موجود)» و سازگاری با قید آب و انرژی. حوزه‌های محتمل: پتروشیمی با تأکید بر محصولات با ارزش افزوده بالاتر» فولاد و فلزات با شرط بازنگری در مصرف آب» صنایع دارویی و تجهیزات پزشی» صنایع غذایی فرآوری‌شده» فناوری اطلاعات و خدمات مهندسی» و صنایع مرتبط با انرژی خورشیدی. اصل دوم - بهره‌وری به‌جای حمایت دائمی. هر حمایت صنعتی باید سه شرط داشته باشد: زمان‌مند باشد (با تاریخ پایان مشخص)» مشروط باشد (به دستیابی به اهداف قابل سنجش صادراتی یا بهره‌وری)» و شفاف باشد (اندازه و دریافت کننده منتشر شود). حمایت بی‌پایان» صنعت ناکارآمد تولید می‌کند و به رانت تبدیل می‌شود. اصل سوم -- صنعت .۴,۰ به‌عنوان جهش» نه تجمل. خودکارسازی» نصب حسگر روی ماشینهای صنعتی» اتخاذ تدابیر پیشگیرانه» و مدیریت هوشمند انرژی. برای صنعتی که با کمبود برق و آب روبه‌روست» بهینه‌سازی مصرف با فناوری» نه یک انتخاب لوکس بلکه شرط بقاست.

(توضیح: صنعت ۴,۰ نه یک تجملء بلکه یک جهش ضروری است. منظور از صنعت ۴,۰ مجموعه‌ای از فناوری‌هاست که کارخانه را از یک مجموعه ماشین جدا از هم» به یک

سیستم متصل و هوشمند تبدیل می‌کند. چهارمولفه اصلی آن اینهاست:

خودکارسازی. ماشین‌ها بخشی از کارهایی را که امروز به دست انسان انجام می‌شود. خودشان انجام می‌دهند. نتیجه‌اش دقت بیشتر» ضایعات کمتر و تولید یکدست‌تر است.

اینترنت اشیای صنعتی. روی دستگاه‌ها حسگر نصب می‌شود و این حسگرها لحظه‌به لحظه گزارش می‌دهند که هر دستگاه در چه وضیی است» چقدر برق می‌کشد و چقدر تولید می‌کند. مدیر کارخانه دیگر براساس حدس تصمیم نمی گیرد» بر اساس عدد تصمیم می‌گیرد. نگهداری پیش‌بین. روش قدیمی این است که دستگاه خراب شود و بعد تعمیر شود. در روش پیش‌بین» حسگرها نشانه‌های اولیه خرایی را -- مثل لرزش یا گرمای غیرعادی -- تشخیص می‌دهند و پیش از توقف خط تولید هشدار می‌دهند. یعنی تعمیر برنامه‌ریزی شده جای توقف ناگهانی و پرهزینه را می‌گیرد. مدیریت هوشمند انرژی. سیستم مشخص می‌کند برق و آب کجا هدر ی‌رود و مصرف را در ساعات کم‌باری تنظیم می‌کند. چیزی که اندازه‌گیری نشودء مدیریت هم نمی‌شود. و اینجا نکته اصلی روشن می‌شود. در صنعتی که با کمبود برق و آب روبه‌روست» این فناوری‌ها یک انتخاب لوکس نیستند؛ شرط بقا هستند. وقتی منابع محدود است» دو راه بیشتر وجود ندارد: یا تولید را کم کنیدء یا با همان مقدار برق و آب» بیشتر تولید کنید. راه دوم فقط با فناوری ممکن است. کارخانه‌ای که مصرفش را بهینه نکند» در نوبت خاموشی و قطی آب زودتر از بقیه از خط خارج می‌شود.)

در اینجا لازم است اشاره شود ء» نکته‌ای که در سیاست صنعتی ایران معمولاً نادیده گرفته می‌شود: بخش بزرگ از «مزیت صنعتی» ایران در واقع مزیت نبوده» بلکه یارانه پنهان انرژی بوده است. صنعتی که با انرژی زیر قیمت جهانی سودآور است و با قیمت واقی زبان‌ده» مزیت ندارد. اصلاح قیمت انرژی» بخش مهمی از صنعت کشور را بازتعریف خواهد کرد؛ این واقعیت باید از پیش پذیرفته و مدیریت شوده» نه انکار,

فصل ۴۲ - اقتصاد دانش‌بنیان و نظام ملی نوآوری

پرسش: چگونه علم به ثروت تبدیل می‌شود؟ ایران» در شمار مقالات علمی و تعداد دانش آموختگان فنیء جایگاه قابل توجهی دارد؛ اما در

اصلی این فصل است وعلت آن» نه کمبود دانش بلکه گسست حلقه‌های زنجیره است.

اجزای نظام ملی نوآوری

حلقه یکم - پژوهش مسئله‌محور. تخصیص بودجه پژوهشی بر پایه مسائل ملی

اولویت‌دار (آب» انرژی» سلامت» امنیت غذایی) به‌جای معیارهای صرفاً انتشاراق. سازوکار:

صندوق‌های پژوهشی رقابتی با داوری تخصصی وانتشار عمومی نتایج. حلقه دوم -- انتقال فناوری. دفاتر انتقال فناوری در دانشگاه‌هاء قواعد شفاف مالکیت فکری برای پژوهش‌های دولی» و امکان مشارکت پژوهشگر در سود تجاری‌سازی.

حلقه سوم - تأّمین مالی نوآوری. صندوق‌های سرمایه گذاری خطریذیر با مشارکت دولت و بخش خصوصی,» ضمانت‌نامه برای وام‌های نوآورانه» و معافیت مالیاتی هزینه پژوهش و توسعه شرکت‌ها.

حلقه چهارم -- بازار. بزرگ‌ترین حلقه غایب. نیازهای دولی می‌توانند نخستین مشتری محصول نوآورانه باشند؟ سهمیه‌ای از خرید دولتی برای محصولات دانش‌بنیان» موْثرترین

حلقه پنجم -- سرمایه انسانی. بازنگری در آموزش مهندمی و علوم پایه» برنامه‌های تبادل

با دانشگاه‌های معتب و از همه مهم‌تر»ء برنامه بازگشت نخبگان که در فصل ۵۴ آمده است.

فصل ۴۳ -- بازگشت به اقتصاد جهانی و دیبلماسی اقتصادی همان‌طور که در فصل ۶ آمد»ء این فصل در وضعیت کنونی از یک فصل توسعه‌ای به یک فصل بقا اربَقا یافته است. اقلام حیاتی - داری تجهیزات پزشی» قطعات یدی صنعتی» برخی اقلام غذای - به دسترسی به بازار جهانی گره خورده‌اند.

انجام اقدامات به ترتیب اولویت

اولویت یک -- کریدور بشردوستانه. پیش از هر چیز و مستقل از هر مذاکره سیاسی: تضمین عبور داری غذا و تجهیزات درمانی. این موضوع باید از سایر پرونده‌ها تفکیک شود. اولوبت دو -- عادی‌سازی مالی. بازگشت به نظام پرداخت بین‌المللی» رفع محدودیت‌های بانی» و دسترسی به منایع ارزی مسدودشده. پیش‌شرط فنی این کار انطباق با استانداردهای بین‌المللی مبارزه با پول‌شویی و تأٌمین مالی تروریسم است (عضویت در ۲۸۲۴ است )- که خود یک اصلاح داخلی مفید است» نه فقط یک الزام خارجی. اولویت سه -- رفع تحریم و بازگشایی مسیرهای تجاری. فرایندی که به حل پرونده‌های سیاسی و امنییق گره خورده و در بخش هشتم به آن پرداخته شده است. اولویت چهار -- پیوستن به نظام تجارت جهانی. عضویت در سازمان تجارت جهانی» فراتر از دسترسی به بازاره یک لنگر اصلاحات نهادی است: الزام به شفافیت» قاعده‌مندی و عدم تبعیض. اولویت پنج -- جذب سرمایه خارجی. قانون سرمایه‌گذاری با تضمین حقوق مالکیت»

پاسخ نمی‌دهد؛ به قابل پیش‌بینی بودن پاسخ می‌دهد.

اولویت شش -- دیپلماسی اقتصادی. بازتعریف مأموریت سفارت‌ها با محوریت تجارت و سرمایه‌گذاری؛ رساله‌های تجاری در بازارهای هدف؛ و بهره‌گیری سازمان‌یافته از شبکه ایرانیان جهان به‌عنوان پل تجاری. تغییر در چینش نیروهای دیپلماتیک ایران در سفارتخانه های با ترکیب 60 درصد کارشناسان اقتصادی » انرژی » مهندسی الکترونیک در ارتقای

فصل ۴۴ -- کار» اشتغال و نظام تأمین اجتماعی نو

و آنچه در زندگی روزمره مردم رخ می‌دهد. تشخیص: نرخ بالای بیکاری جوانان و دانش‌آموختگان؛ غیررسمی بودن بخش بزرگ از اشتغال و در نتیجه محرومیت از بیمه و حمایت؛ قراردادهای موقت و ناامنی شغلی گسترده؛ و شکاف جدی مشارکت زنان در بازار کار که یک از بزرگ‌ترین ظرفیت‌های استفاده‌نشده اقتصاد ایران است.

چهار محور

محور یکم -- رسمی‌سازی اشتغال. کاهش هزینه رسمی شدن (سهم بیمه کارفرما برای مشاغل خرد»ء سادگ ثبت)» و پیوند دسترسی به خدمات با ثبت رسمی. اشتغال غیررسمی» هم کارگر را بی‌حمایت می‌گذارد و هم پایه مالیاق و بیمه‌ای را می‌فرساید. محور دوم -- انعطاف با امنیت. الگوبی که در چند کشور اروبایی آزموده شده: انعطاف در استخدام و اخراج برای کارفرماء در برابر حمایت قوی از فرد بیکار -- بیمه بیکاری موّثرء خدمات کاریای فعال» و بازآموزی. نکته کلیدی: حمایت باید از فرد باشد نه از شغل. تضمین

شغل مادام العمر» بازار کار را منجمد و ورود جوانان را ناممکن می‌کند.

محور سوم -- بازنگری در نظام آموزش فغی و حرفه‌ای. شکاف میان مهارت آموخته‌شده و مهارت مورد نیاز بازار» یک از دلایل اصلی بیکاری دانشآموختگان است. راهکار: مشارکت واقی بنگاه‌ها در طراحی برنامه آموزشی» نظام کارآموزی دوگانه» و سازوکار به‌روزرسانی مستمر.

محور چهارم - مشارکت اقتصادی زنان. این محورء بیش از یک مسئله عدالت» یک فرصت اقتصادی درجه‌یک است. الزامات: حذف محدودیت‌های قانون اشتغال» خدمات مراقبت از کودک با قیمت مناسب» مرخصی والدین برای هر دو والد» و رفع تبعیض دستمزد. برآوردهای بین‌المللی نشان می‌دهد افزایش مشارکت زنان در بازار کار ایران» یک از بزرگ‌ترین منابع رشد بالقوه کشور است.

نظام تأمین اجتماعی

نظام کنونی» با کسری ساختاری صندوق‌ها روبه‌روست که در فصل ۵۶ به‌تفصیل بررسی شده است. اصول بازطراحی: تفکیک صریح میان بیمه (که بر پایه مشارکت است) و حمایت (که بر پایه نیاز است و از بودجه عموی تأمین می‌شود)؛ یکپارچه‌سازی صندوق‌های پراکنده؛ استقلال مدیریت صندوق‌ها از دولت با هیئت امنای سه‌جانبه؛ و شفافیت کامل ترازنامه و سرمایه گذاری‌ها.

بخش ششم - سرزمین: آب» انرژی» اقلیم و حمل‌ونقل این بخش» به امکانات حیاتی کشور ی‌پردازد. تفاوت آن با بخش‌های دیگر در این است که موضوع آن» انتخاب نیست بلکه امکان است. یک نظام سیاسی را می‌توان تغییر داد؛ یک سیاست اقتصادی را می‌توان اصلاح کرد؛ اما آبی که در سفره های آبی نیست را نمی‌توان توزیع کرد و اگر این منابع بدلیل وضعیت اقلیمی و زمین شناسی فرونشست کرده را نمی‌توان بازگرداند.

به همین دلیل» آب دراین کتاب سه فصل جداگانه دارد و در جایگاه «قید حاکم» نشسته

است. سپس انرژی» کشاورزی» اقلیم» حمل‌ونقل و آمایش سرزمین می‌آید -- که هدگی با

قید آب و انرژی سنجیده می‌شوند.

فصل ۴۵ - آب به‌مثابه قید حاکم بر توسعه گزاره تحول این فصل» از همه گزاره‌های این کتاب صریح‌تر است: از آب به‌مثابه یک بخش اقتصادی» به آب به‌مثابه قید حاکم برکل برنامه ملی. معنای عملی این جابه‌جایی چنین است. در رویکرد متعارف» وزارت نیرو مسئول آب است و سایر دستگاه‌ها برنامه خود را ی‌نودسند و از وزارت نیرو تأأمین آب می‌خواهند. در رویکرد پیشنهادی» تراز آب هر حوضه» سقف مجاز فعالیت اقتصادی آن حوضه را تعیین می‌کند و هر طرح صنعتی» کشاورزی یا شهری باید نشان دهد که در آن سقف ی‌گنجد. این یعنی آب از یک نهاده به یک محدودیت طراحی ارتقا می‌یابد.

۰

سه واقعیت» وضعیت را توصیف می‌کنند و هرسه باید هم‌زمان دیده شوند. واقعیت یکم - کسری ساختاری تراز. برداشت سالانه از منابع آب تجدیدپذیر سال‌هاست از حد پایداری فراتر رفته است. کسری,» از ذخایر زیرزمینی تأمین می‌شود؛ یعنی از سرمایهء نه از درآمد. هیچ اقتصادی نمی‌تواند بی‌پایان سرمایه بخورد. واقعیت دوم - پیامدهای برگشت ناپذیر. فرونشست زمین در دشت‌های مرکزی واطراف کلان‌شهرهاء» شور شدن آبخوان‌ها»ء خشک شدن تالاب‌ها و افزایش کانون‌های گردوغبار. نکته حیاتی: فرونشست» ظرفیت ذخیره‌سازی سفره های آبی را برای همیشه از میان می‌برد. حتی اگر بارش فراوان بازگردد» آن سفره آبی فرونشست کرده آن را نمی‌پذیرد. واقعیت سوم - الگوی مصرف نامتناسب. سهم بسیار بزرگ از آب کشور در کشاورزی مصرف می‌شود.» با بهره‌وری پاین و درالگوی کشت که با اقلیم خشک سازگار نیست. بخشی از این آب» صرف تولید محصولاتی می‌شود که ارزش اقتصادی آنها از ارزش آب مصرفی

پنج اصل حاکم

اصل یک - حساب رسی پیش از سیاست‌گذاری. هیچ سیاست آبی معتبری بدون ترازنامه دقیق حوضه‌ای ممکن نیست. اولویت نخست: تهیه ترازنامه آب برای هر حوضه با روش‌شناسمی شفاف و منتشرشده.

اصل دو - تقدم آب شرب بر همه مصارف. در هر شرایط و بدون استثنا. این اصل باید قانونی و غیرقابل تفسیر باشد. اصل سه -- توقف انتقال بین‌حوضه‌ای جدید. طرح‌های انتقال آب» مسئله را حل نمی‌کنند؛ بلکه با انتقال ممکن است در حوضه جغرافیایی دیگرمتناسب با وضعیت خاک

وشرایط اقلیمی آن جغرافیا مبداً بحران جدید شود. راهکار : توقف طرح‌های جدید و

بازنگری در طرح‌های نیمه‌تمام تا اتخاذ تصمیم گیریهای راهبردی.. اصل چهار -- مدیریت تقاضا پیش از افزایش عرضه. هر ریالی که درکاهش تلفات و افزایش بهره‌وری هزینه شودء چند برابر هزینه تأمین منابع جدید بازده دارد. اصل پنج -- هیچ توسعه‌ای بدون سنجش آبی. هر طرح با نیاز آبی معنادار باید مجوز آبی جداگانه بگیرد که در ترازنامه حوضه ثبت شود.

فصل ۴۶ -- امنیت آب آشامیدنی: شهری و روستابی

که آب شرب دیگر یک زیرمجموعه مدیریت آب نیست؛ یک مسئله امنیت ملی و ثبات اجتماعی است. کمبود آب شرب دریک کلان‌شهرء ظرف چند روز به بحران اجتماعی تبدیل می‌شود -- سریع‌تر از هر بحران اقتصادی دیگری. تشخیص چهارلایه

لایه یکم -- منبع. بخشی از کلان‌شهرها به منابی وابسته‌اند که خود در وضعیت کسری‌اند: سدهایی با ذخیره پایین» یا سفره های آبی با افت مستمر. وابستگ تک‌منبی» شکنندگ تولید می‌کند.

لایه دوم -- انتقال و توزیع. خسارات در شبکه توزیع در بسیاری از شهرهای ایران بسیار بالاتر از استانداردهای بین‌المللی است. این یعنی بخش قابل توجهی از آبی که با هزینه گران تأمین و تصفیه می‌شود»ء پیش از رسیدن به مصرف کننده از دست ی‌رود. کاهش خسارت تا حد ممکن, ارزان‌ترین روش در کوتاه مدت است. لایه سوم - کیفیت. شوری فزاینده در مناطق ساحلی و کوبری» آلودگی میکروی در شبکه‌های فرسوده» و نیترات ناشی از نفوذ کود و فاضلاب. کیفیت آب» مسئله بهداشت عموییی است و اثر آن در آمار بیماری‌های گوارشی وکیوی ظاهری‌شود. لایه چهارم - روستاها و مناطق محروم. بخشی از جمعیت روستایی» دسترسی پایدار به آب سالم لوله کشی ندارد و در بخشی از سال با آبرسانی سیار تأمین می‌شود. این وضعیت» یک از عوامل اصلی مهاجرت روستایی است و هزینه آن - به شکل حاشیه‌نشینی شهری

• چند برابر هزینه تأمین آب روستای است.

برنامه اجرایی: سه افق افق فوری (۱۸۰ روز نخست). پایش وضعیت ذخایر همه شهرهای بالای صد هزارنفر و انتشار عموی آن؛ تأمین اولویت‌دار برق و سوخت ایستگاه‌های پمپاژ و تصفیه‌خانه‌ها؛ آماده‌سازی طرح آبرسانی اضطراری سیار برای شهرهای در معرض خطر؛ نصب کنتور هوشمند بر چاه‌های مجاز و شناسایی چاه‌های غیرمجاز؛ و اعلام برنامه شفاف جیره‌بندی

در صورت نیاز -- با تأکید بر اینکه جیره‌بندی اعلام‌شده وعادلانه» بی‌نهایت کم‌هزینه‌تر از قطع ناگهانی و بی‌اعلام است. افق میان‌مدت (سال ۱ تا ۵). برنامه ملی کاهش تلفات شبکه با هدف کمی مشخص برای هر شرکت آب و فاضلاب و انتشار عمومی عملکرد؛ بازسازی شبکه‌های فرسوده با اولویت شهرهای که بالاترین تلفات را دارند؛ تکمیل شبکه فاضلاب شهری - که هم‌زمان از آلودگی آبخوان جلوگیری می‌کند و هم منبع پساب قابل استفاده مجدد ی‌سازد؛ استقرار سامانه تبدیل پساب به کود برای مصارف صنعتی و فضای سب به‌گونه‌ای که آب شرب صرف این مصارف نشود؛ و طرح ملی آب روستایی با هدف دسترسی پایدار همه روستاهای دارای جمعیت پایدار. افق بلندمدت (سال ۵ به بعد). تنوع‌بخشی منابع هرکلان‌شهر تا هیچ شهری تک‌منبی نباشد؛ نمک‌زدایی در نوار ساحلی جنوب با انرژی خورشیدی - که برای شهرهای ساحلی مقرون‌به‌صرفه است اما برای انتقال به فلات مرکزی از نظر انرژی پرهزینه و باید با احتیاط ارزیابی شود؛ و بازتعریف رابطه قیمت و مصرف.

آب شرب درایران زیر قیمت تمام‌شده عرضه می‌شود و این» هم‌زمان دومشکل تولید می‌کند: مصرف یی‌رویه» و ناتوانی شرکت‌های آب از سرمایه‌گذاری در نگهداری از شبکه. اما اصلاح

راه‌حل پیشنهادی» تعرفه پله‌ای تصاعدی با پله اول رایگان یا نزدیک به رایگان است: مقدار مشخصی آب برای هر نفر (مصرف بایه بهداشی) با قیمت حداقلی یا رایگان عرضه شود.ء و پله‌های بالاتر با قیمت‌های به‌شدت تصاعدی. این طراحی» هم حق دسترسی به آب را

خانوارهای کم‌درآمد معمولاً مصرف کمتری دارند. نکته‌ای برای دوره انتقالی: بحران آب شرب» محتمل‌ترین بحرای است که یک دولت انتقالی در نخستین تابستان با آن روبه‌رو می‌شود. آمادگ برای آن -- با طرح‌های از پیش نوشته‌شده در سطح هر شهر - یی از مشخص‌ترین کارهایی است که در وضعیت پیشاگذار قابل انجام است و در فصل ۱۶ به آن اشاره شد.

فصل ۴۷ -- ترازنامه آبی و حکمرانی حوضه‌محور این فصل» به «چگونگ» مدیریت آب ی‌پردازد: چه ساختاری باید تصمیم بگیرد؟ مسئله ساختاری روشن است: آب در حوضه آبریز جربان داردء اما تصمیم دراستان گرفته می‌شود. مرزهای اداری و مرزهای طبیی بر هم منطبق نیستند و نتیجه» رقابت استان‌ها بر سر یک منبع مشترک و تصمیم‌های ناسازگار است. هر استان ی‌کوشد سهم بیشتری برداشت کند و برنده این رقابت» استانی است که نفوذ سیاسی بیشتری داردء نه استانی که کارآمدتر مصرف می‌کند.

طرح: سه لایه حکمرانی لایه یکم - شورای ملی آب. تعیین سیاست کلان» تخصیص میان حوضه‌ها در موارد ناگزیر و داوری اختلاف. ترکیب: نمایندگان دولت» نمایندگان حوضه‌هاء و کارشناسان

لایه دوم - سازمان حوضه آبریز. واحد اصلی مدیریت» با مرزهای طبییی و نه اداری. مأموریت: تهیه و انتشار ترازنامه» تخصیص میان مصارف» صدور و پایش مجوز برداشت» و اجرای برنامه بازیایی. لایه سوم -- تشکل‌های آب‌بران محلی. مشارکت واقی بهره‌برداران در تخصیص و پایش. تجربه جهانی و تجربه سنتی خود ایران -- نظام‌های مدیریت قنات و مقی‌ها -- نشان می‌دهد که مدیریت محلی مشارکتی» بسیار موثرتر از پایش دولتی از بالاست. کشاورزی که در تعیین سهمیه مشارکت داشته» به آن پایبند ی‌ماند؛ کشاورزی که سهمیه بر او تحمیل شده» آن را دور ی‌زند.

حق آب و بازار محلی آب یی از بحث‌برانگیزترین پیشنهادهای این فصل: تعریف حقوق روشن حق آب به‌عنوان حق

منطق: وقتی حق آب قابل فروش باشد» کشاورزی که آب را در محصول کم‌ارزش مصرف می‌کند» انگیزه پیدا می‌کند سهم خود را به مصرف پرارزش‌تر بفروشد و درآمد بهتری کسب

کند. نتیجه» انتقال آب به مصارف با بازده بالاتر» بدون اجبار و بدون از دست رفتن ای معیسشس..

ریسک این پیشنهاد نیز جدی است: در نبود نظارت» بازار آب می‌تواند به تجمیع حق آب در دست بازیگران قوی و محرومیت خرده‌مالکان بیانجامد. بنابراین چهار قید ضروری است: سقف تجمیع حق آب؟ ممنوعیت خروج آب از حوضه؛ تضمین سهم زیست‌محیطی حوضه پیش از هرمعامله؛ و پایش مستقل با کنتور هوشمند. الگوی کشت و معیشت روستای تغییر الگوی کشت» فبی نیست؛ اجتماعی است. نمی‌توان از کشاورز خواست محصول کم‌آب‌بر بکارد اگر درآمد او کاهش یابد. بسته پیشنهادی: پرداخت مستقیم برای صرفه‌جوی (یعنی خرید آب صرفه‌جویی‌شده از کشاورز)؛ حمایت فنی و مالی برای گذار به آبیاری کم‌مصرف با شرط پایش واقی مصرف؛ توسعه گلخانه با بازچرخانی آب؛ و ایجاد فرصت‌های شغلی غیرکشاورزی در روستا -- از گردشگری تا صنایع کوچک تبدیلی. هشدار مهم از تجربه جهانی: افزایش راندمان آبیاری» به‌خودی‌خود مصرف را کاهش نمی‌دهد. در بسیاری موارد» کشاورز با آبیاری کارآمدتر» سطح زیرکشت را افزایش داده و مصرف کل ثابت مانده یا افزایش یافته است. راندمان بالاتر باید همراه با سقف برداشت پایش‌شده اجرا شود» وگرنه پول عمومی صرف تشدید بحران می‌شود.

فصل ۴۸ -- انرژی: تثبیت کوتاه‌مدت و جهش خورشیدی تشخیص: ایران کمبود منابع انرژی ندارد؛ ناترازی ساختاری دارد. سه علت: قیمت‌گذاری زیر هزینه که مصرف را تشویق و سرمایه‌گذاری را غیراقتصادی کرده؛ فرسودگ شبکه انتقال و توزیع با تلفات بالا؛ و تخیر انباشته درسرمایه‌گذاری تولید. افق فوری: تثبیت

سه اقدام» کوتاه‌ترین زمان تا نتیجه را دارند:

کاهش خسارت شبکه. ارزان‌ترین منبع «تولید» برق» برق است که در شبکه تلف نمی‌شود. سرمایه گذاری در ترانسفورماتورن خطوط و اندازهگیری هوشمنده» بازده سریع دارد. مدیریت بار صنعتی. توافق با صنایع بزرگ برای جابه‌جایی ساعات مصرف به ساعات کم‌بار» با سازوکار تشویقی به‌جای قطع اجباری. قطع بی‌برنامه برق صنعت» هزینه‌ای بسیار بیشتر از صرفه‌جویی تولید می‌کند. بهینه‌سازی مصرف در فرایند ساختمان سازی مدرن. بخش قابل توجهی از مصرف انرژی ایران در ساختمان‌های بدون عایق تلف می‌شود. برنامه عایق‌بندی با تأمین مالی از صرفه‌جویی» در بسیاری از کشورها موفق بوده است.

افق میان‌مدت: جهش خورشیدی

ایران» یک از بالاترین سطوح تابش خورشیدی جهان را دارد و این» بزرگ‌ترین دارایی انرژی استفاده‌نشده کشور است. هزینه جهانی تجهیزات خورشیدی در دهه گذشته به‌شدت کاهش یافته و امروز در بسیاری از کاریردهاء ارزان‌ترین منبع تولید برق است. راهبرد پیشنهادی» تولید انرژی خورشیدی به‌عنوان اولویت است» نه فقط نبروگاه‌های بزرگ. دلایل: نصب سریع‌تر (ماه‌ها به‌جای سال‌ها)؛ کاهش بارشبکه انتقال؛ تولید درمحل مصرف و بنابراین کاهش هزبنه ها وامکانات مازاد (که برای تولید برق استفاده می‌شود)؛ و امکان مشارکت خانوار و بنگاه با سرمایه خرد.

الزامات: قانون شفاف خرید تضمینی برق از تولیدکننده خرد با تعرفه پایدار؛ سازوکار تأمین مالی خرد (وام تجهیزات با بازپرداخت از صرفه جویی)؛ استانداردسازی و صدور سریع مجوز اتصال به شبکه؛ و تولید داخلی بخشی از زنجیره تجهیزات به‌عنوان یک فرصت صنعتی.

نکته‌ای دریاره آب: نیروگاه‌های خورشیدی فتوولتائیک» بر خلاف نیروگاه‌های حرارتی» مصرف آب ناچیزی دارند. درکشوری با قید آبی» این خود یک مزبت راهبردی است.( نیروگاه خورشیدی فتوولتائیک (۳۷) سامانه‌ای است که تابش خورشید را مستقیماً به انرژزی الکتربی تبدیل می‌کند. این کار با استفاده از سلول‌های فتوولتائنیک انجام می‌شود.).

مسئله قیمت انرژی

اصلاح قیمت انرژی» دشوارترین اصلاح اقتصادی ایران است و تجربه چند دهه نشان داده که اجرای ناگهانی آن» بحران اجتماعی تولید می‌کند. پیشنهاد این کتاب» پیوند صریح این اصلاح با سود سهام شهروندی (فصل ۳۹) است: قیمت به سمت واقی حرکت کند و هم‌زمان» درآمد حاصل به‌صورت پرداخت نقدی برابر به همه شهروندان بازگردد. در این

اصلاح را وارونه می‌کند.

فصل ۴۹ - کشاورزی و امنیت غذایی پرسش: چگونه با آب کمتر» غذای بیشتر و معیشت بهتر تولید کنیم؟ نخست باید یک مفهوم را بازتعریف کرد. خودکفایی غذایی» هدف درستی نیست؛ امنیت غذابی هدف درستی است. تفاوت بنیادی است: خودکفایی یعنی تولید داخلی همه اقلام» صرف‌نظر از هزینه آبی و اقتصادی. امنیت غذایی یعنی تضمین دسترسی پایدار مردم به غذای کافی و مقرون‌به‌صرفه» از هرترکیی از تولید داخلی» ذخیره‌سازی و واردات متنوع. برای کشوری با قید آبی شدیدء تولید محصولات آب‌بر با ارزش پایین -- به نام خودکفایی

• عملاً صدور آب مجازی است: آب کمیاب صرف تولید محصولی می‌شود که با هزینه‌ای

کمتر قابل وارد کردن بود. این محاسبه باید صریح انجام و منتشر شود.

چهار محور محور یکم -- بازآرایی الگوی کشت بر پایه بهره‌وری آب. معیار: ارزش اقتصادی تولیدشده به‌ازای هر مترمکعب آب. حرکت به سمت محصولات کم‌آب‌بر با ارزش بالا (زعفران» پسته با مدیریت آب» گیاهان دارویی» محصولات گلخانه‌ای) و کاهش تدریجی کشت‌های آب‌بر کم‌ارزش در مناطق کم‌آب. محور دوم - امنیت غذای به‌معنای تنوع منابع. ذخایر راهبردی کافی برای اقلام اصلی؛ تنوع مبادی واردات تا وابستگی به یک کشور ایجاد نشود؛ و مسیرهای جایگزین حمل. در نسخه «تنگه بسته» (فصل ۶)» این محور اولویت مطلق دارد.

محور سوم -- کاهش ضایعات. ضایعات محصولات کشاورزی در ایران بسیار بالاست و کاهش آن» ارزان‌ترین راه افزایش عرضه غذا و صرفه‌جوی آب است. سرمایه گذاری در سردخانه» بسته‌بندی» حمل‌ونقل یخچالی و صنایع تبدیلی» بازده مضاعف دارد: هم غذا و هم آب.

آن به مقیاس قرن نیاز دارد. اقدامات: توقف چرای مفرط» احیای پوشش گیاهی» کشاورزی حفاظی,» و توقف تغیبر کاریری اراضی کشاورزی حاصلخیز به ساخت‌وساز.

فصل ۵۰ - اقلیم» هوا و تاب‌آوری زیست محیطی ایران در یی از مناطقی قرار دارد که بیشترین آسیب‌پذیری اقلیمی را نشان می‌دهد: افزایش دمای میانگین بالاتر از میانگین جهانی» کاهش و بی‌نظمی بارش» افزایش رویدادهای حاد (خشکسای» سیل ناگهانی» موج گرما)» و گسترش کانون‌های گردوغبار.

چهار محور اقدام

محور یکم - کیفیت هوا در کلان‌شهرها. آلودگ هواء از نظر تعداد سال‌های عمر

ازدست‌رفته» یک از بزرگ‌ترین مسائل بهداشت عمویی ایران است. بسته اقدام:

استانداردسازی کیفیت سوخت » کنترل میزان تولید خودرو با پایش واقی؛ نوسازی ناوگان فرسوده -- با تأکید بر اینکه اتوبوس وکامیون فرسوده» سهمی نامتناسب در آلودگ دارند؛ توسعه حمل‌ونقل عموی برق (فصل ۵۱)؛ از رده خارج کردن ابزار نقلیه وصنحتی آلاینده؛ و انتشار عموی و لحظه‌ای داده کیفیت هوا از ایستگاه‌های مستقل. محور دوم -- کانون‌های گردوغبار. بخشی از این کانون‌ها داخلی است (تالاب‌های خشک‌شده) و بخشی فرامرزی. اقدام داخلی: احیای تالاب‌ها با تخصیص حقابه زیست‌محیطی و تثبیت خاک. اقدام خارجی: دیپلماسی زیست‌محیطی منطقه‌ای که در فصل ۶۴ آمده است - این یکی از معدود حوزه‌هایی است که همکاری با همسایگان» منفعت متقابل روشن دارد و می‌تواند نقطه آغاز اعتمادسازی باشد. محور سوم - تاب‌آوری در برابر رویدادهای حاد. ایران کشوری با تاریخ زلزله» سیل و خشکسالی است اما نظام مدیریت بحران آن واکنشی است نه پیشگیرانه. الزامات: تهیه نقشه‌های از مناطق پر خطر به‌روز شده و الزام‌آور در صدور پروانه ساخت؛ مقاوم‌سازی مدارس و بیمارستان‌ها به‌عنوان اولویت مطلق؛ سامانه هشدار زودهنگام؛ و ذخایر امدادی توزیع‌شده در مناطق پرخطر,

محور چهارم -- تعهدات اقلیمی به‌عنوان فرصت. بازگشت ایران به همکاری‌های اقلیمی بین‌المللی» فراتر از ارزش زیست‌محیطیء دسترسی به منابع مالی اقلیمی» فناوری و بازارکرین را ممکن می‌کند. برای کشوری که به سرمایه و فناوری نیاز دارد» این مسیر یک از کم‌هزینه‌ترین درهای بازگشت به همکاری بین‌المللی است.

فصل ۵۱ - معماری نوین حمل‌ونقل و لجستیک ملی حمل‌ونقل» در بحث‌های توسعه ایران معمولاً به‌عنوان یک بخش زیرساخی دیده می‌شود. این فصل استدلال می‌کند که برای ایران» حمل‌ونقل هم‌زمان چهار چیز است: یک گلوگاه اقتصادی» یک مسئله زیست‌محیطی» یک مسئله ایمنی عموی» ویک فرصت راهبردی درجه‌یک.

۰ تشخیص

سهم نامتناسب جاده. بخش عمده جابه‌جایی بار در ایران با کامیون انجام می‌شوده در حالی که راه‌آهن سهم اندی دارد. پیامد این ترکیب: مصرف سوخت چند برابر» آلودی بیشتر, هزبنه لجستیک بالات و تلفات جاده‌ای که ایران را در آمارهای جهانی در جایگاه نامناسی قرار می‌دهد. فرسودگ ناوگان. ناوگان کامیون» اتوبوس و ریلی» عمدتاً فرسوده است. نوسازی آن» هم‌زمان

مصرف سوخت» آلودگ و تلفات راکاهش می‌دهد.

ضعف حمل‌ونقل عمومی شهری. توسعه مترو درکلان‌شهرها کند بوده و شبکه اتوبوس» ناکافی و فرسوده است. نتیجه: وابستگی به خودرو شخصی» ترافیک» و آلودگ. استفاده‌نشدن از موقعیت ترانزیتی. ایران بر تلاق دو کریدور بزرگ قرار دارد -- شمال- جنوب (از خلیج فارس به آسیای مرکزی و روسیه و اروبا) و شرق-غرب. اما سهم واقی ایران از ترانزیت منطقه‌ای» بسیار کمتر از ظرفیت جغرافیایی آن است. علت: کمبود

برنامه: پنج محور محور یکم - جابه‌جایی بار از جاده به ریل. هدف کمی مشخص برای سهم ریل از حمل بار در ده سال. الزامات: تکمیل خطوط اصلی و دوخطه کردن مسیرهای پرتراکم؛ برق‌سازی مسیرهای اصلی که هم‌زمان وابستگ به سوخت را کاهش می‌دهد؛ ساخت پایانه‌های چندوجهی که انتقال بار میان ریل» جاده و بندر را ممکن می‌کنند؛ و اصلاح تعرفه به‌گونه‌ای که هزینه واقی جاده (فرسایش» آلودگ» تلفات) در قیمت آن منعکس شود.

محور دوم -- بندر و دریا. توسعه ظرفیت بنادر جنوبی و اتصال ریلی آنها به شبکه ملی؛ نوسازی ناوگان تجاری؛ و ارتقای بنادر شمالی برای تجارت با حوضه خزر. در نسخه «تنگه بسته»» اهمیت بنادر شمالی و مسیرهای زمینی چند برابر می‌شود. محور سوم - حمل‌ونقل عمومی شهری. تغییر اولویت از توسعه بزرگراه شهری به توسعه حمل‌ونقل انبوه. تجربه جهانی روشن است: افزودن خط بزرگراه» ترافیک را کاهش نمی‌دهد بلکه تقاضای سفر با خودرو را افزایش می‌دهد. اولویت‌ها به ترتیب بازده: خطوط اتوبوس تندرو (بسیار سریع‌تر و ارزان‌تر از مترو)» برق‌سازی ناوگان اتوبوس» تکمیل خطوط مترو در کلان‌شهرهاء و بازگرداندن فضای شهری به عابر پیاده و دوچرخه. محور چهارم - ایمنی جاده. تلفات جاده‌ای در ایران» از نظر مقیاس» در حد یک بحران بهداشت عمومی است و بخش بزرگ از آن قابل پیشگیری است. بسته: اصلاح نقاط پرتصادف که فهرست آنها معلوم است؛ الزام استانداردهای ایمنی خودرو در تولید داخلی؛ پایش خودکار سرعت و تخلف؛ اصلاح نظام معاینه فنی؛ و ساماندهی ساعات کار رانندگان حمل بار.

محور پنجم - کریدور و ترانزیت. این محورء هم‌زمان اقتصادی و راهبردی است. اقدامات: تکمیل حلقه‌های مفقوده ریلی در مسیرهای کریدوری؛ گمرک الکترونیک با زمان ترخیص استاندارد؛ پنجره واحد تجاری؛ توافق‌های ترانزیتی با همسایگان؛ و پیوستن به کنوانسیون‌های بین‌المللی حمل‌ونقل. اما شرط تعیین‌کننده» بیرون از این فهرست است: ترانزیت به اعتماد وابسته است. هیچ شرکت حمل بین‌المللی» مسیری را انتخاب نمی‌کند که ریسک سیاسی و بیمه‌ای بالابی داشته باشد. بنابراین بزرگ‌ترین سرمایه‌گذاری در ترانزیت ایران» سرمایه گذاری در عادی‌سازی روابط خارجی است» نه در ریل و جاده.

حمل‌ونقل و انرژی نکته پایانی: بخش حمل‌ونقل» یک از بزرگ‌ترین مصرف‌کنندگان سوخت در ایران است و بازطراحی آن» بخشی از حل مسئله انرژی است. برق‌سازی حمل‌ونقل عموی وربلی» در کشوری با ظرفیت عظیم خورشیدی» معنای راهبردی دارد: تبدیل تابش خورشید به حرکت» به‌جای سوزاندن سوختی که می‌توانست صادر شود.

فصل ۵۲ -- بازآرای سرزمینی» شهر و مسکن این فصل» به فصل غایب اسناد توسعه‌ای ایران م‌پردازد: توزیع جمعیت و فعالیت بر پهنه سرزمین.

مسئله را می‌توان چنین صورت‌بندی کرد: توزیع جمعیت ایران با توزیع منابع آب آن هم‌خوان نیست. بخش بزرگ از جمعیت و فعالیت اقتصادی در فلات مرکزی و مناطق کم‌آب متمرکز شده است» در حالی که منابع آب در حوضه‌های شمالی و جنوب غربی بیشتر است. این ناهم‌خوانی» حاصل تصمیم‌های چند دهه‌ای است که در آنها آب به‌عنوان قید دیده نشد.

پرسش دشوار این است: با این ناهم‌خوانی چه ی‌کنیم؟ سه پاسخ متعارف وجود دارد و هر سه ناکاف‌اند. پاسخ نخست, انتقال آب به جمعیت است - که در فصل ۴۵ رد شد. پاسخ دومء نادیده گرفتن مسئله است - که به بحران آب شرب ی‌انجامد. پاسخ سومء جابه‌جایی اجباری جمعیت است - که هم غیراخلاق است و هم عملاً ناممکن. پاسخ پیشنهادی این کتاب» هدایت تدریجی و انگیزه‌محور رشد آینده است. یعنی: جمعیت موجود جابه‌جا نمی‌شودء اما رشد جدید -- سرمایه‌گذاری صنعتی» توسعه شهری» مشوق‌های مالیای» زیرساخت جدید - به سمت مناطقی هدایت می‌شود که ظرفیت آبی و اقلیمی دارند. این کارء افق چند دهه‌ای دارد اما تنها مسیر پایدار است.بعنوان مثال ؛ ایجاد خط تولید اتومبیل در برخی مناطق کم جمعیت و ایجاد انگیزه های اشتغال ودرآمد بالا برای نسل جوان که علاقمند به پیشرفت سریع در زندگ شان هستند واعطای تسهیلات زندگی واقامت ارزان برای زوجهای جوان شاغل دراین مناطق از برنامه های خوب می تواند باشد.

شهر و مسکن بازتعریف سیاست مسکن. مسئله مسکن درایران» صرفاً کمبود واحد نیست؛ سوداگری» خانه‌های خالی و ی‌تناسی میان درآمد و قیمت است. راهکارهای پیشنهادی: اعمال مالیات موْثر بر خانه خالی و عایدی سرمایه ملی (فصل ۳۸)؛ توسعه مسکن استیجاری بلندمدت که در ایران عملاً وجود ندارد؟ مسکن حمایتی با مکان‌یایی درست - نه در حاشیه‌های بدون خدمات و حمل‌ونقل که خود مسئله جدید تولید می‌کند؛ و بازآفرینی بافت‌های فرسوده به‌جای گسترش افقی شهر.

تراکم هوشمند به‌جای گسترش افقی. گسترش افقی شهرهاء هم‌زمان زمین کشاورزی را ی‌بلعد» هزینه زیرساخت را بالا می‌برد و وابستگ به خودرو را افزایش می‌دهد. جهت‌گیری درست: تراکم بالاتر درمسیرهای حمل‌ونقل عمومی» همراه با کیفیت فضای عمومی. تاب‌آوری شهری. الزام رعایت نقشه‌های خطر زلزله و سیل در صدور پروانه؛ توقف ساخت‌وساز در حریم رودخانه و مسیل - که علت مستقیم بخش بزرگ از خسارت سیل‌های اخیر بوده است؛ و فضای سبز و آبگذر شهری متناسب با اقلیم خشک» نه چمن‌کاری پرمصرف.

بخش هفتم -- انسان و جامعه

در سه بخش پیشین,» به ساختار دولت» اقتصاد و سرزمین پرداخته شد. این بخش» به آن چیزی ی‌پردازد که هدف نهایی همه آنهاست: انسان. استدلال محوری این بخش» در فصل ۸ آمد و اینجا عملیاتی می‌شود: توسعه» افزایش ظرفیت جامعه برای حل مسائل خود است. این ظرفیت» در آموزش ساخته می‌شودء در

کشوری که سرمایه انسانی خود را از دست بدهد - چه با کیفیت پایین آموزش» چه با مهاجرت» چه با محروم کردن نیمی از جمعیت از مشارکت - هیچ مقدار سرمایه فیزیی جبران آن را نمی‌کند.

فصل ۵۳ - آموزش عمومی و انقلاب یادگیری آموزش» بلندمدت‌ترین سرمایه‌گذاری و درعین حال بنیادی‌ترین آن است. اصلاحی که امروز در کلاس اول آغاز شود»ء نتیجه‌اش هجده سال بعد در بازار کار دیده می‌شود. این افق طولانی» دلیل آن است که آموزش همیشه قربانی اولویت‌های فوری می‌شود - و دقیقاً به همین دلیل باید در سند راهبردی» جایگاه محافظت‌شده داشته باشد.

تشخیص نارسایی ها چهار مسئله» وضعیت آموزش عمویی ایران را توصیف می‌کنند. یکم» شکاف کیفیت: تفاوت میان مدرسه در مرکز شهر بزرگ و مدرسه در روستای مرزی» چنان است که عملاً دو نظام آموزثی متفاوت وجود دارد. دوم» محتوای ناهم‌خوان: برنامه درسی» بر حفظ کردن و آزمون متمرکز است نه بر مهارت حل مسئله» تفکر انتقادی و کار گروهی. سومء وضعیت معلم: حقوق ناکافی» آموزش ضمن خدمت ضعیفء و پایین بودن جایگاه اجتماعی

• که هم‌زمان کیفیت ورودی حرفه معلمی راکاهش می‌دهد. چهارم» بازماندگ از تحصیل

که در سال‌های اخبر با فشار اقتصادی افزایش یافته است.

چهار محور اصلاح

محور یکم -- معلم در مرکز. هیچ نظام آموزشی ازکیفیت معلمانش فراتر نمی‌رود. این جمله» خلاصه پژوهش‌های تطبیقی چند دهه است. راهکارهای موْئر : بازنگری اساسی در نظام جبران خدمت معلمان؛ ارتقای معیارهای گزینش و تربیت معلم؛ نظام آموزش ضمن خدمت مبتنی بر عمل کلامی؛ و مسیر ارتقای شغلی که معلم خوب را درکلاس نگه دارد به‌جای آنکه او را به سمت مدیریت منتقل کند.

محور دوم -- بازنویسی برنامه درسی. حرکت از حفظ به فهم. تأکید بر سواد پایه (خواندن» ریاضی)» سواد دیجیتال» سواد مالی» سواد رسانه‌ای» و مهارت‌های اجتمای. حذف محتوای ایدئولوژیک و جایگزینی آن با آموزش شهروندی که درآن دانشآموز حقوق و مسئولیت‌های خود را ی‌آموزد. پیشنهاد می شود دروس آموزشی بگونه ای محتوا سازی شوند که هیچ درس مرتبط با موضوعات دینی تا پایان دبیرستان تدریس نشود ودروس مرتبط با الهیات وعلوم دینی آنهم بصورت اختیاری در دانشگاهها (مفاهیم کلی ادیان) نظام مندی شود.

محور سوم - عدالت آموزشی. تخصیص منابع بر پایه نیا نه بر پایه جمعیت: مدارس درمنطقه محروم باید سهم بیشتری دریافت کند نه کمتر. مشوق ویژه برای خدمت معلمان باکیفیت در مناطق محروم. تغذیه مدرسه‌ای که هم‌زمان بازماندگ از تحصیل و سوءتغذیه را کاهش می‌دهد. و آموزش دوزیانه در مناطقی که زیان مادری غیرفارسی است - که بر خلاف تصور رایجء یادگیری فارسی را تسهیل می‌کند نه دشوار.

محور چهارم - سنجش مستقل. ارزیای ملی مستقل از یادگیری» با انتشار عمومی نتایج به تفکیک منطقه. بدون سنجش مستقل» هیچ‌کس نمی‌داند اصلاحات کار می‌کنند یا نه. مشارکت در آزمون‌های بین‌المللی سنجش یادگیری» ابزار مقایسه بیرونی فراهم می‌کند.

فصل ۵۴ - دانشگاه» پژوهش و بازگشت نخبگان دانشگاه در ایران» دو مسئله متفاوت دارد که نباید با هم خلط شوند: مسئله کیفیت و مسئله خروج.

مسئله کیفیت گسترش کمی آموزش عالی در دو دهه گذشته» بدون گسترش متناظر منابع و کیفیت رخ داده است. نتیجه» انبوهی از دانشآموخته با مدری که ارزش بازار کار ندارد وارد جامعه ی شوند. اصلاحات لازم مورد نیاز است: استقلال دانشگاهی (انتخاب رئیس و هیئت علمی از درون دانشگاه» آزادی علمی» و پایان مداخله در محتوای درسی و گزینش)؛ تفکیک مأموریت (نه همه دانشگه‌ها باید پژوهشی باشند؛ دانشگاه‌های آموزش‌محور و ففی» مأموریت متفاوت و معتبری دارند)؛ نظام اعتبارسنجی مستقل با اختیار لغو مجوز مسسات بی کیفیت؛ و پیوند با صنعت از راه پژوهش سفارشی» کارآموزی و مشارکت در طراحی برنامه درسی.

مسئله خروج و برنامه بازگشت مهاجرت نیروی متخصص» یک از بزرگ‌ترین انتقال‌های سرمایه از ایران است - سرمایه‌ای که کشور هزینه تربیت آن را پرداخته و کشور دیگری بازده آن را می‌برد. اما این مسئله را نباید اخلاق کرد. کسی که مهاجرت می‌کند» پاسخ عقلانی به شرایط می‌دهد؛ راه‌حل» تغییر شرایط است نه سرزنش افراد.

پژوهش‌های تطبیقی دریاره کشورهایی که موفق به معکوس کردن جریان مهاجرت شده‌اند»

چهار عامل را نشان می‌دهد و ترتیب آنها اهمیت دارد:

عامل یکم -- آزادی و امنیت. پیش از هر مشوق مالی. متخصصی که نگران امنیت خود و خانواده‌اش باشدء با هیچ حقوق برنمی‌گردد. این عامل» در همه پژوهش‌ها رتبه نخست را دارد.

عامل دوم - چ چشم‌انداز حرفه‌ای. امکان انجام کار در سطح جهانی: دسترسی به تجهیزات» بودجه پژوهشی» همکاری بین‌المللی» و انتشار آزاد. عامل سوم -- کیفیت زندگ. آموزش فرزندان» سلامت» هوای پاک» حمل‌ونقل.

عامل چهارم -- جبران مالی رقابتی. مهم» اما دررتبه چهارم. تجربه نشان می‌دهد که مشوق مالی بدون سه عامل پیشین» فقط بازگشت موقت تولید می‌کند.

بنابراین برنامه بازگشت نخبگان» در واقع برنامه‌ای جداگانه نیست؛ محصول جانی

موفقیت کل این سند اجرایی است. آنچه می‌توان به‌طور مشخص طراحی کرد: بازگشت

تدریجی و مرحله‌ای -- همکاری از راه دور مأموریت‌های کوتاه‌مدت» کرسی‌های مشترک»

و مشارکت در پروژه‌های ملی -- که پل ارتباطی م‌سازد پیش از آنکه شرایط بازگشت کامل

فراهم شود.

فصل ۵۵ - سلامتء رفاه و کیفیت زندگی نظام سلامت ایران» نقاط قوت واقی داردکه نباید در فهرست مشکلات گم شوند: شبکه بهداشت اولیه و خانه‌های بهداشت روستایی» یی از موفق‌ترین تجربه‌های جهانی در بهداشت عموی بوده و درکاهش مرگ‌ومیر مادران و کودکان نقش تعیین‌کننده داشته است. هر اصلاحی باید بر این دارایی بنا شودء نه اینکه آن را نادیده بگیرد. مسائل اصلی: پرداخت از جیب بیمار که همچنان سهم بالای دارد و خانوارها را درمعرض نابرابری جغرافیابی مهاجرت کادر درمان که در سال‌های اخیر شتاب گرفته؛ کمبود دارو و تجهیزات ناشی از محدودیت‌های ارزی و تجاری؛ و تمرکز بر درمان به‌جای پیشگیری.

محور یکم -- پوشش همگانی بیمه با حفاظت مالی. هر ایرانی بمحض تولد بطور اتوماتیک باید تحت پوشش بیمه دول باشد. هدف: هیچ خانواری به‌دلیل هزینه درمان به فقر نیفتد. ابزار: بسته پایه خدمات تعریف‌شده و تضمین‌شده برای همه؛ کاهش تدریجی سهم پرداخت از جیب شهروند با تعیین هدف کمی سالانه؛ و یکپارچه‌سازی صندوق‌های بیمه پراکنده.

محور دوم - تقویت پیشگیری و مراقبت اولیه. سیاستهای نظام سلامت وبهداشت در ایران باید از وضعیت درمانی به پیشگیری تغییر بکند. بازگرداندن اولویت به شبکه بهداشت؛ برنامه‌های غربالگری بیماری‌های غیرواگیر؛ و مقابله با عوامل خطر اصلی - دخانیات» آلودگ هواء کم‌تحری و تغذیه ناسالم. هزینه کردن هر ریال در امر پیشگیری» چند برابر در درمان صرفه‌جویی می‌کند. محور سوم - امنیت دارویی. فهرست اقلام حیاتی با ذخیره راهبردی؛ تقویت تولید داخلی داروهای پرمصرف؛ تنوع مبادی واردات؛ و در دوره گذار, کریدور بشردوستانه (فصل ۴۳). این محور در نسخه انزواء اولویت مطلق دارد.

محور چهارم -- کادر درمان. جبران خدمت رقابتی؛ شرایط کاری قابل تحمل؛ امنیت شغلی و روانی؛ و مسیر ارتقای حرفه‌ای. کمبود پرستار در بسیاری از بیمارستان‌های ایران گلوگاه

اصلی است و راه‌حل آن» بیش از ساخت بیمارستان جدید» حفظ و تربیت نیروی موجود است.

محور پنجم - سلامت روان. حوزه‌ای که به‌طور مزمن کم‌توجه بوده و درسال‌های اخیرء به‌دلیل فشار اقتصادی» رویدادهای اجتماعی و سیاسی و سوگ جمی,ء اهمیت آن افزایش یافته است. الزامات: ادغام خدمات سلامت روان در مراقبت اولیه؛ ترییت نیروی کافی در بخش سلامت روان با اعطای دستمزدهای تشویقی از سوی دولت برای کادر تحت آموزش و توزیع آنها در مراکز آموزشی تحصیلی در تمام مقاطع *نهادهای دولتی » مراکز عموی و غیره؛ پوشش بیمه‌ای؛ ارائه خدمات مشاوره رایگان به خانواده های بویژه والدین در زمینه مدیریت روابط سالم در جامعه و تربیت فرزندان .و در دوره پس از گذار برنامه ملی حمایت روانی برای بازماندگان و آسیب‌دیدگان -- که بخشی ازعدالت انتقالی (فصل ۲۶) نیز هست.

فصل ۵۶ - جمعیت» سالمندی و پایداری صندوق‌ها این فصل» به یک بحران آرام و قطی ی‌پردازد: تغییر ساختار سنی جمعیت ایران. واقعیت جمعیتق» ساده و غبرقابل انکار است. نرخ باروری ایران» سال‌هاست زیر سطح جانشینی است. جمعیت جوان امروزه جمعیت سالمند فردا خواهد بود. ایران» در فاصله‌ای کوتاه‌تر از آنچه کشورهای توسعه‌یافته تجربه کردندء به جامعه‌ای سالمند تبدیل می‌شود

• با این تفاوت مهم که آنها پیش از سالمند شدن» ثروتمند شدند و ایران در خطر آن

است که پیش از ثروتمند شدن» سالمند شود.

سه پیامد پیامد یکم -- بحران صندوق‌های بازنشستگ. صندوق‌های بازنشستگی ایران» بر پایه نظام «پرداخت جاری» بنا شده‌اند: حق بیمه شاغلان امروزن مستمری بازنشستگان امروز را می‌پردازد. این نظام تا زمانی کار کند که نسبت شاغل به بازنشسته بالا باشد. با کاهش این نسبت» صندوق‌ها به کسری ی‌رسند و کسری آنها از بودجه عموی جبران می‌شود - که یی از منایع اصلی کسری بودجه و در نتیجه تورم است. این یعنی بحران جمعیتی» مستقیماً به بحران تورم متصل است. پیامد دوم -- فشار بر نظام سلامت. هزینه سلامت سالمند» چند برابر هزینه سلامت جوان است. سالمندی جمعیت» بدون برنامه» نظام سلامت را از پا دری‌آورد.

پیامد سوم -- کاهش نیروی کار. با کاهش سهم جمعیت در سن کار رشد اقتصادی بدون افزایش بهره‌وری ناممکن می‌شود.

چه می‌توان کرد

سه دسته پاسخ وجود دارد و باید صادق بود دریاره اینکه هر یک چه می‌تواند و چه نمی‌تواند. دسته یکم - سیاست‌های تشویق باروری. تجربه جهانی نشان می‌دهد که سیاست‌های اجباری یا محدودکننده (محدود کردن دسترسی به خدمات تنظیم خانواده) نه‌تنها اثر ندارند

والدین برای هر دو والد»ه خدمات مراقبت از کودک با قیمت مناسب» مسکن قابل استطاعت» و امنیت شغلی. یعنی سیاست جمعیتی موْئر» در واقع سیاست رفاهی و

اقتصادی است. اما باید صادق بود: حتی موفق‌ترین این سیاست‌هاء تغییر بزرگ در روند

ایجاد نکرده‌اند.

دسته دوم -- افزایش نرخ مشارکت. این مژثرترین اهرم در دسترس ایران است. نرخ مشارکت اقتصادی زنان در ایران» بسیار پایین‌تر از ظرفیت است؛ افزایش آن» به‌تنهایی

می‌تواند بخش بزرگ از کاهش نیروی کار را جبران کند. همچنین» اشتغال سالمندان سالم که

مایل به ادامه کارند.

دسته سوم - اصلاح پارامتریک صندوق‌ها. ناگزیر و دشوار: افزایش تدریجی سن بازنشستگ متناسب با افزایش امید به زندگ؛ اصلاح فرمول محاسبه مستمری؛ یکپارچه‌سازی صندوق‌های پراکنده با شرایط بسیار متفاوت. این اصلاحات» سیاسی و ناخوشایندند اما به تعویق انداختن آنها فقط هزینه را افزایش می‌دهد. اصل حاکم: اصلاح

باید تدریجی» اعلام‌شده از پیش» و با حفظ حقوق مکتسبه بازنشستگان فعلی باشد.

فصل ۵۷ -- زنان» جوانان و خانواده این فصل» هم‌زمان یک مسئله عدالت و یک مسئله اقتصادی درجه‌یک است. اگر تنها یک عدد بخواهیم از این فصل نگه داریمء این است: شکاف مشارکت اقتصادی زنان در ایران» یک از بزرگ‌ترین منابع رشد استفاده‌نشده کشور است. کشوری که نیمی از سرمایه انسانی تحصیل کرده خود را از چرخه اقتصاد کنار می‌گذارد» نمی‌تواند از رقبای خود جلو بزند.

زنان

برابری حقوق. بازنگری در قوانینی که میان زن و مرد تفاوت حقوق قائل‌اند» در حوزه‌های خانواده» ارث» شهادت» تابعیت و اشتغال. اصل راهنما: هیچ تفاوت حقوق بر پایه جنسیت» قابل پذیرش نیست و هرگونه توجیه در تداوم برتری حقوق مرد نسبت به زن »

آزادی انتخاب. حق زنان بر بدن» پوشش و سبک زندگ خود. این موضوع» فراتر از یک

مطالبه فرهنگ» به کرامت انسانی -- تنها اصل مطلق این کتاب (فصل ۱۱) -- گره خورده است.

مشارکت اقتصادی. رفع محدودیت‌های قانونی اشتغال؛ خدمات مراقبت ا زکودک؛ رفع تبعیض دستمزد با الزام شفافیت حقوق؛ دسترسی برابر به تأمین مالی برای کارآفرینان زن؛ و مقابله جدی با آزار در محیط کار با سازوکار شکایت موّثر و برخورد قاطع ضابطین اجرایی دولتی. مشارکت سیاسی. حضور در همه سطوح تصمیم‌گیری. در دوره انتقای» تضمین سهم نمایندگی زنان در ساختارهای انتقالی و مجلس موسسان» نه یک امتیاز بلکه شرط

مقابله با خشونت. قانون جامع منع خشونت خانگ با سازوکار حمایت فوری از سوی دولت » تأٌمین اماکن و پناهگاههای امن برای مراقبت سالم از قربانیان با امکانات رفاهی استاندارد » و پیگرد موْثر.

جوانان

نسل جوان ایران» بزرگ‌ترین سرمایه و بزرگ‌ترین منبع نارضایی است. سه مطالبه محوری این نسل» در همه پیمایش‌ها تکرار می‌شود: کار (فرصت شغلی متناسب با تحصیلات)» آزادی (سبک زندگ» بیان» ارتباط با جهان)» و افق (احساس اینکه آینده‌ای دراین کشور دارند).

پاسخ‌های سیاستی: برنامه اشتغال جوانان با تمرکز بر مهارت مورد نیاز واقی بازار؟ حمایت از کارآفرینی جوان با تأمین مالی و ساده‌سازی مقررات؛ دسترسی به مسکن استیجاری قابل استطاعت؛ فضاهای فرهنگ» ورزشی و اجتماعی آزاد؛ و مشارکت واقی در تصمیم‌گیری» از شورای دانش‌آموزی تا شوراهای شهر.

خانواده

سیاست خانواده در این کتاب» بر یک اصل استوار است: حمایت از خانوادهء» نه تحمیل شکل خاصی از آن. آنچه خانواده‌ها امروز نیاز دارند» نه توصیه اخلاق بلکه امکانات است : جمهوری اسلای فقط وظیفه فرزندآوری از سوی خانواده را به رسمت می شناسد و امر تعلیم و تربیت اولاد را در عمل از والدین وحتی آموزش وپرورش سلب کرده وبه بنیادهای فرهنگ رانت خوار محول کرده است. بنابراین » موضوع تربیت فرزندان باید در یک سیاست روشن وشفاف ابتدا به خانواده ها برگردد ونظام آموزش وپرورش بعنوان مکمل فرهنگ سازی صحیح تربیت فرزندان جامعه عمل کند. در کنار آن » اقداماتی چون: تهیه مسکن قابل استطاعت» مراقبت از کودک» مرخصی والدین» درآمد کافی» و خدمات حمایق برای خانوارهای آسیب‌پذیر -- از جمله خانوارهای تک‌سرپرست که بخش بزرگ از آنها سرپرست زن دارند» باید در اولیت سیاستگذاریها قرار گیرد.

فصل ۵۸ - فرهنگ» میراث و قدرت نرم فرهنگ» در سیاست‌گذاری ایران معمولاً یا به‌عنوان ابزار تبلیغ دیده شده یا به‌عنوان حوزه‌ای فرعی و لوکس. این فصل» هر دو نگاه را رد می‌کند. سه گزاره گزاره یکم - فرهنگ» حوزه دولت نیست؟؛ حوزه جامعه است. نقش دولت» حمایت و تأمین زیرساخت استء نه تولید محتوا و تعیین محتوای مجاز. سازوکار پیشنهادی: صندوق‌های حمایت از هنر با داوری حرفه‌ای و مستقل از دولت - الگویی که در بسیاری از کشورها آزموده شده است. گزاره دوم - سانسورء هم‌زمان غیراخلاق و ی‌اثر است. غیراخلاق» چون آزادی بیان را

دسترسی را متوقف کند. نتیجه عملی سانسور درایران» انتقال بازار محتوای فارسی به خارج از کشور و تضعیف صنعت فرهنگی داخلی بوده است. لغو سانسور علاوه بر ارزش آزادی»

گزاره سوم -- میراث فرهنگ» دارایی اقتصادی است. ایران یک از غن‌ترین میراث‌های

فرهنگ و تاریخی جهان را دارد و سهم آن از گردشگری جهانی» کسری ناچیز از ظرفیتش

است. علت اصلی» نه کمبود جاذبه بلکه رسک سیاسی» دشواری سفرء و ضعف زیرساخت است.

محورهای اقدام حفاظت از مبراث. بسیاری از آثار تاریخی ایران در معرض تخربب‌اند بر اثر بی‌توجهی» فرونشست زمین» ساخت‌وساز غیرمجاز و کمبود بودجه مرمت. اولویت: فهرست‌برداری و ارزیاییی وضعیت؛ مرمت اضطراری آثار در معرض خطر؛ و حفاظت قانونی موْثر در برابر تغیبر کاریری. گردشگری به‌عنوان صنعت. الزامات: تسهیل روادید؛ زیرساخت اقامتی و حمل‌ونقل؛ آموزش نیروی خدماتی؛ استانداردسازی؛ و بالاتر از همه» عادی‌سازی روابط خارجی و رفع

قدرت نرم. ادبیات» سینماء موسیقی» معماری و آشپزی ایرانی» دارای‌هایی هستند که در جهان شناخته‌شده و محبوب‌اند. حمایت از حضور بین‌المللی این حوزه‌ها -- از راه ترجمه» جشنواره» و مبادله فرهنگ - کم‌هزینه‌ترین سرمایه‌گذاری در تصویر ملی است. تنوع فرهنگ. حمایت از زیان‌هاء موسیقی» صنایع دستی و جشن‌های محلی همه اقوام» به‌عنوان بخشی از میراث ملی مشترک. پیشنهاد می شود یک برنامه مدون برای بازشنامی تاریخ کهن تمام مناطق ایران و حتی روستاهای ایران بصورت بانک اطلاعات دیجیتال که برای سایر ملل قابل دسترسی باشد تهیه و ضمن معرق تاریخ کهن مناطق مختلف ایران و جاذبه های فرهنگ » تاریخی وحتی علمی این مناطق » بر ضرورت سرمایه گذاری دولت جهت تأمین امکانات برای جذب توریست های خارجی ودرآمد زابی به نفع مردم آن منطقه اقدام کند. این سیاست در راستای معرف تمام مناطق زیبای ایران به لحاظ تنوع فرهنگ ها » گویش هاء» آداب و رسوم محلی جذابیت ایجاد کند .این بخش به فصل ۱۰ و به مسئله انسجام ملی در دوره گذار مستقیماً مرتبط است.

فصل ۵٩ - جامعه مدنی» رسانه آزاد و سرمایه اجتماعی آخرین فصل این بخش» به زیرساخت نامر دموکرامی ی‌پردازد: شبکه‌ای از نهادهای غیردولتی و غیرتجاری که میان فرد و دولت می‌ایستند. اهمیت این لایه» در دوره گذار دوچندان است. تجربه جهانی نشان می‌دهد که کشورهای که با جامعه مدنی قوی وارد گذار شده‌اند» هم گذار کم‌هزینه‌تری داشته‌اند و هم دموکراسی

بر قدرت» ارائه خدمات در خلاٌ دولجی» و تربیت شهروندانی که مهارت کار جمی دارند.

چهار محور

محور یکم -- آزادی تشکل. ثبت انجمن و سازمان مردم‌نهاد باید اعلامی باشد نه اجازه‌ای: ثبت با اعلام مشخصات» و رد آن فقط با حکم دادگاه. امروز فرایند مجوزء خود مهم‌ترین ابزار کنترل جامعه مدنی است.

محور دوم -- تأمین مالی شفاف و مجاز. سازمان‌های مدنی باید بتوانند به‌طور قانونی کمک مالی داخلی و بین‌المللی دریافت کنند» مشروط به شفافیت کامل منابع. قوانینی که دریافت کمک خارجی را جرم‌انگاری می‌کنند» در عمل جامعه مدنی را خفه می‌کنند.

محور سوم -- رسانه آزاد و پایدار. آزادی مطبوعات» شرط لازم است اما کافی نیست؛ رسانه باید بتواند به لحاظ اقتصادی دوام بیاورد. الزامات: لغو مجوز پیشینی برای انتشار؛ حذف جرم‌انگاری‌های مبهم مانند «نشر اکاذیب» که ابزار سرکوب خبرنگارند؛ قانون دسترسی آزاد به اطلاعات؛ حفاظت از منابع خبرنگاران؛ رسانه عمومی مستقل از دولت با هیئت امنای چندجانبه -- به‌جای صداوسیمای دولتی؛ و توقف مسدودسازی پلتفرم‌ها. محور چهارم -- بازسازی سرمایه اجتماعی. این محور از همه دشوارتر است چون با بخشنامه ساخته نمی‌شود. اما شرایط آن قابل فراهم کردن است: شفافیت (اعتماد بر داده بنا می‌شود)» پاسخگویی (مقای که پاسخ می‌دهده اعتماد ی‌سازد)» عدالت رویه‌ای (احساس اینکه با همه یکسان رفتار می‌شود)» و فضاهای مشارکت (شورای محلهء بودجه‌ریزی مشارکتی» و نهادهای محلی که در آنها شهروند تجربه اثرگذاری داشته باشد).

نکته پایانی بخش هفتم: در بخش سوم گفته شد که شبکه‌های افقی همیاری» سرمایه اصلی بازسازی‌اند. این بخش نشان داد چرا. دولت‌ها می‌آیند و ی‌روند؛ آنچه یک جامعه را درگذار حفظ می‌کندهء توان آن برای سازمان دادن به خود است.

بخش هشتم - قدرت ملی: امنیت و سیاست خارجی این بخش» به بازتعریف قدرت ملی ی‌پردازد. گزاره محوری آن» در فصل ۸ آمد و اینجا عملیاتی می‌شود: در قرن بیست‌ویکم» توسعه شکل مدرن امنیت ملی است. کشوری که اقتصادش فرو ی‌ریزد» جمعیت متخصصش مهاجرت می‌کند» آبش تمام می‌شود و مردمش به نظام سیاسی خود بی‌اعتمادندء حتی با پیشرفته‌ترین تسلیحات نیز ناامن است. در برابر کشوری با اقتصاد قوی» جامعه منسجم و روابط خارجی سازنده» حتی با توان نظای متعارف نیز امن است. این بازتعریف» پیامدهای عملی روشنی دارد که در شش فصل این بخش دنبال می‌شوند.

فصل ۶۰ - دکترین امنیت ملی جامع دکترین امنیتی چهار دهه گذشته ایران» بر چند فرض بنا شده بود: عمق راهبردی از راه شبکه نیروهای همسو در منطقه؛ بازدارندگ از راه توان موشکی و برنامه هسته‌ای؛ و تلقی از تنش با قدرت‌های بزرگ به‌عنوان وضعیت دائمی و قابل مدیریت.

آیا ایران امن‌تر شده است؟ آیا رفاه مردم افزایش یافته؟ آیا موقعیت منطقه‌ای ایران تقویت شده؟ رویدادهای دو سال گذشته _ جنگ» از دست رفتن بخش بزرگ از رهبری» بسته شدن مسیر تجاری حیاتی» و بازآرایی امنیتی همسایگان علیه ایران -- پاسخ را روشن می‌کند. دکترینی که به این نتیجه رسیده» صرف‌نظر از نیت طراحانش» شکست خورده است.

دکترین جایگزین: امنیت جامع اصل یکم - امنیت» چندلایه است. امنیت نظای» تنها یی از شش لایه است. لایه‌های دیگر: امنیت اقتصادی (توان تأمین معیشت و مقاومت در برابر شوک)» امنیت منابع (آب» غذاء انرژی)» امنیت انسانی (سلامت» آموزش» حقوق)» امنیت زیست‌محیطی» و امنیت شناختی (توان جامعه در برابر دستکاری اطلاعاتی). تخصیص منابع باید میان این شش لایه متوازن باشدء نه متمرکز بر یک. اصل دوم -- تهدید داخلی» بزرگ‌تر از تهدید خارجی است. بزرگ‌ترین تهدیدهای امنیت ملی ایران امروزء از بیرون نمی‌آیند: بحران آب» فروپاشی اقتصادی» مهاجرت سرمایه انسانی» بحران محیط زیست و خشکسالی و گسست میان دولت و ملت. هیچ ارتشی این‌ها را حل

اصل سوم - امنیت با همسایگان» نه علیه آنها. امنیت پایدار در منطقه‌ای که همه به هم مشکوک‌اند» ممکن نیست. مسیر جایگزین» ساخت سازوکارهای اعتمادساز و منافع متقابل است.

اصل چهارم -- کنترل غیرنظای بر نیروهای مسلح. غیرقابل مذاکره. بودجه دفاعی مصوب و شفاف پارلمان» فرماندهی کل زیر نظر قدرت منتخب» و منع فعالیت اقتصادی نیروهای مسلح.

اصل پنجم - شفافیت به‌عنوان ابزار امنیت. بودجه پنهان و نهاد غیرپاسخگو امنیت تولید نمی‌کند؛ فساد و ناکارآمدی تولید می‌کند. شفافیت دفاعی» هم به کارآمدی کمک

فصل ۶۱ - نیروهای مسلح و اصلاح ساختاری بخش امنیی فصل ۲۲ به مسئله بخش امنیی در دوره گذار پرداخت. این فصل» به معماری پس از گذار ی‌پردازد: ایران آینده» چه ساختار دفاعی و امنیتی باید داشته باشد؟

پاسخ روشن به این پرسش» خود ابزار گذار است. یکی از دلایل مقاومت بخش امنیقی,» ابهام دریاره جایگاه آینده آن است. اگر روشن باشد که در ایران آینده» نیروهای مسلح حرفه‌ای» محترم» دارای بودجه مکفی و مأموریت روشن‌اند» بخشی از این مقاومت کاهش ی‌یاید.

شش رکن معماری آینده رکن یکم - ارتش واحد ملی. وجود چند سازمان نظامی موازی با ساختار فرماندهی جداگانه» هم‌زمان پرهزینه» ناکارآمد و خطرناک است. مسیر پیشنهادی: ادغام تدریجی و برنامه‌ریزی‌شده دریک ساختار واحد با فرماندهی یکپارچه» با حفظ حقوق و جایگاه پرسنل هر دو مجموعه. این فرایند باید چندساله و با مدیریت دقیق باشد؛ ادغام شتاب‌زده»

رکن دوم - کنترل غیرنظای نهادینه. وزیر دفاع غیرنظای؛ تصویب بودجه دفاعی در پارلمان با جزئیات؛ کمیسیون نظارت پارلمانی با دسترسی به اطلاعات طبقه‌بندی‌شده؟ و انتصاب فرماندهان ارشد با تأیید پارلمان. رکن سوم -- خروج کامل از اقتصاد. نیروهای مسلح نباید بنگاه اقتصادی داشته باشند. سازوکار: انتقال شرکت‌های اقتصادی به بخش عموی یا خصوصی از راه فرایند شفاف؛ و در برابر» تأأمین بودجه کافی و شفاف برای نیروهای مسلح. این معاوضه» منصفانه و ضروری است: نظای که برای تأمین معاش خود ناچار به بنگاه‌داری باشد» هم فاسد می‌شود و هم

رکن چهارم -- حرفه‌ای‌سازی و بازتعریف مأموریت. مأموریت روشن و مکتوب: دفاع از تمامیت ارضی و حاکمیت. نه دخالت در سیاست داخلی» نه سرکوب اعتراض شهروندان» نه عملیات فرامرزی بدون تصویب نهاد منتخب. آموزش حقوق بشر و حقوق مخاصمات مسلحانه به‌عنوان بخش الزامی آموزش نظامی. رکن پنجم -- بازنگری در نظام وظیفه. بحث دریاره گذار به ارتش کاملاً حرفه‌ای یا حفظ نظام وظیفه اصلاح‌شده» باید بر پایه ارزیابی هزینه-فایده انجام شودهء نه بر پایه سنت. اما

در هر صورت» شرایط خدمت باید انسانی» ایمن و همراه با آموزش مهارت قابل استفاده در زندگ مدنی باشد. رکن ششم -- تفکیک پلیس از ارتش. حفظ نظم داخلیء وظیفه پلیس غیرنظای و پاسخگو به مقام مدنی است» نه وظیفه نیروی نظامی. اصلاح پلیس: آموزش مبتنی بر حقوق شهروندی» سازوکار مستقل رسیدگ به شکایت از پلیس» شفافیت در استفاده از زور و پایان دادن به نیروهای شبه‌رسمی و لباس‌شخصی.

اصلاح نهادهای اطلاعاتی نهادهای اطلاعاتی» حساس‌ترین بخش این اصلاح‌اند. اصول: مأموریت محدود و قانونی (امنیت ملی به معنای مضیق» نه نظارت برمخالفان سیاسی)؛ نظارت پارلمانی با کمیسیون دارای دسترسی طبقه‌بندی‌شده؛ مجوز قضایی برای هر شنود و نظارت بر شهروندان؛ ممنوعیت بازداشتگاه اختصاصی و انتقال همه بازداشتگاه‌ها به سازمان زندان‌های تحت نظارت قوه قضاییه؛ و بازرس مستقل با اختیار رسیدگ به شکایات.

فصل ۶۲ -- امنیت ساییری» فضای اطلاعاتی و امنیت زیستی سه حوزه نوظهور که در دکترین‌های سنتی جایی ندارند اما امروز از تهدیدهای درجه‌یک‌اند. امنیت سایبری. زیرساخت‌های حیاتی ایران -- شبکه برق» آب» بانی» حمل‌ونقل» بیمارستان‌ها -- روزیه‌روز بیشتر به سامانه‌های دیجیتال وابسته می‌شوند و در نتیجه آسیب‌پذیرتر. الزامات: مرکز ملی امنیت سایبری با مأموریت دفاعی و مستقل از نهادهای امنیتی داخلی؛ استانداردهای الزام آور برای اپراتورهای زیرساخت حیاتی؛ سازوکا رگزارش‌دهی حوادث؛ و تربیت نیروی متخصص. نکته حیاتی و اصولی: امنیت سایبری نباید بهانه کنترل اینترنت شود. این دو مأموریت‌های متضادند و باید در نهادهای جداگانه با مأموریت‌های صریح تفکیک شوند. تجربه نشان داده که تجمیع آنهاء» همیشه به غلبه کارکرد کنترل بر کارکرد دفاع ی‌انجامد. فضای اطلاعاتی. جامعه‌ای که نتواند اطلاعات درست را از نادربست تشخیص دهدهء در برابر دستکاری بی‌دفاع است. پاسخ درست» سانسور نیست - سانسونر خودش اعتماد را از بین می‌برد و بازار اطلاعات نادرست را گرم می‌کند. پاسخ درست» سه‌گانه است: سواد رسانه‌ای در آموزش عموی؛ رسانه عمومی مستقل و معتبر که مرجع قابل ات باشد؛ و شفافیت دولتی که شایعه را بی‌موضوع کند. امنیت بهداشتی و زیستی. تجربه همه‌گیری اخیر جهان» نشان دادکه تهدید زیستی می‌تواند سریع‌تر و گسترده‌تر از هر تهدید نظای عمل کند. الزامات: شبکه پایش بیماری‌های نوبدید؛ ظرفیت آزمایشگاهی و تولید واکسن؛ ذخایر راهبردی تجهیزات؛ برنامه از پیش نوشته‌شده پاسخ به همه‌گیری؛ و همکاری بین‌المللی در تبادل داده -- که در انزوا ناممکن است واین خود یی از هزینه‌های امنیی انزواست.

فصل ۶۳ - دکترین سیاست خارجی پرسش: ایران در جهان چه ی‌خواهد و چگونه به آن می‌رسد؟

پنج اصل

اصل یکم -- منافع ملی به‌جای ایدئولوژی. معیار هر تصمیم سیاست خارجی: آیا امنیت» رفاه و جایگاه ایران را افزایش می‌دهد؟ این معیار» ساده به نظر می‌رسد اما اجرای آن مستلزم کنارگذاشتن تعهدات ایدئولوژیک پرهزینه است.

اصل دوم -- عادی‌سازی به‌جای تقابل. بازگشت به روابط عادی دیپلماتیک و اقتصادی با همه کشورهاء بر پایه احترام متقابل و عدم مداخله دوجانبه. این به معنای تسلیم نیست؛ به معنای انتخاب ابزار موّثرتر برای پیگیری منافع است. اصل سوم -- توازن به‌جای وابستگ. ایران نباید به هیچ قدرت بزرگ وابسته شود. تجربه سال‌های اخیرنشان داد که وابستگ یک‌سوبه به یک محورء قدرت چانه‌زن را از بین می‌برد. سیاست درست: روابط متوازن با شرق و غرب و همسایگان» به‌گونه‌ای که هیچ‌یک نتواند ایران را در موقعیت اجبار قرار دهد. اصل چهارم - دیپلماسی اقتصادی به‌عنوان محور. بازتعریف مأموریت دستگاه دیپلماسی: سفارت‌خانه‌هاء پیش از هر چیز دفاتر توسعه تجارت و جذب سرمایه‌اند. اصل پنجم - بازگشت به نظام بین‌المللی. پایبندی به تعهدات» عضویت فعال در نهادهای بین‌المللی» و پذیرش سازوکارهای نظارتی. برای کشوری که سال‌ها منزوی بوده» پذیرش داوطلبانه شفافیت» سریع‌ترین راه بازسازی اعتماد است.

دو پرونده تعین کننده پرونده هسته‌ای. این پرونده» بیش از هر عامل دیگری» جایگاه بین‌المللی و اقتصاد ایران را تعیین کرده است. مسیر پیشنهادی: بازگشت به چارچوب نظارتی جامع و پذیرش بالاترین سطح شفافیت و بازرسی» در برابر رفع کامل محدودیت‌ها و بازگشت به اقتصاد جهانی. استدلال: برنامه‌ای که چهار دهه هزینه اقتصادی» امنیی و انسانی سنگین تحمیل کرده و به جنگ انجامیده» از هر منظر هزینه-فایده» معامله بدی بوده است. حق استفاده

صلح‌آمیز از فناوری هسته‌ای» در چارچوب نظارت کامل» محفوظ است و کشورهای بسیاری از آن بهره می‌برند بی‌آنکه هزینه‌ای بپردازند. پرونده نیروهای نیابتی و منطقه‌ای. پایان دادن به حمایت از گروه‌های مسلح غیردولی در کشورهای دیگر. استدلال: این سیاست» عمق راهبردی وعده‌داده‌شده را ایجاد نکرد؛ در عوض» ایران را به تهدید منطقه‌ای تبدیل کرد» همسایگان را به اثتلاف علیه آن سوق دادء و هزینه‌ای معادل چند برنامه توسعه ملی جذب کرد. پایان این سیاست» باید تدریجی» اعلام‌شده و همراه با سازوکار راستی‌آزمایی باشد تا باورپذیر شود.

فصل ۶۴ - تنگه هرمزء همسایگان و امنیت منطقه‌ای تنگه هرمزء هم‌زمان بزرگ‌ترین دارایی راهبردی و بزرگ‌ترین ابزار راهبردی ایران است. دارایی» چون موقعیت جغرافیایی ایران آن را به بازیگر ناگزیر انرژی جهانی تبدیل می‌کند. ابزار» چون همین موقعیت» ایران را در کانون توجه و نگرانی قدرت‌های جهانی قرار می‌دهد.تنگه هرمز نبض حیات اقتصادی و ژئوبلتیک ایران محسوب می شود و در ترسیم سیاستهای آینده ایران باید عامل همگرایی ایران با جهان باشد نه ابزار تهدید. بازتعریف نقش پیشنهادی: از تهدیدکننده به تضمین‌کننده. ایرانی که امنیت عبور در تنگه را تضمین کند - واین تضمین را در قالب توافق چندجانبه با همسایگان و مصرف‌کنندگان رسمی کند -- ازاین موقعیت» اعتبار و منفعت اقتصادی به دست ی‌آورد. یرای که تنگه را به ابزار تهدید تبدیل کند» همه جهان را در برابر خود قرار می‌دهد و در نهایت خود بیشترین زیان را می‌بیند» چون اقتصادش بیش از دیگران به همین مسیر وابسته است.

معماری امنیت منطقه‌ای هیچ کشوری در خلیج فارس نمی‌تواند به‌تنهایی امن باشد. مسیر پیشنهادی» ساخت تدریحی یک سازوکار امنیت جمی منطقه‌ای استء با الگوبرداری از تجربه‌های موفق سایر مناطق. این کار در یک گام ممکن نیست؛ سه مرحله دارد.

برای پیشگیری از حادثه؛ اعلام قبلی رزمایش‌ها؛ سازوکار مشترک جست‌وجو و نجات دریای؛ و همکاری در حوزه‌های که منفعت متقابل روشن دارند - گردوغیان آلودی دریایی» و بهداشت.

مرحله دوم - گفت‌وگوی امنیی نهادینه. مجمع منظم گفت‌وگو با حضور همه کشورهای حاشیه خلیج فارس» دریاره مسائل مشخص و بدون پیش‌شرط حل اختلافات

مرحله سوم - سازوکار امنیت جمعی. توافق دریاره عدم تعرض» حل مسالمت آمیز اختلافات» محدودیت‌های تسلیحاتی متقابل» و تضمین آزادی دربانوردی.

روابط باهمسایگان: اولویت‌های مشخص

همسایگان خلیج فارس. بزرگ‌ترین شرکای بالقوه اقتصادی و بزرگ‌ترین منبع نگرانی امنیی.

مسیر: عادی‌سازی کامل» سرمایه گذاری متقابل» و توافق امنیی. عراق. عمیق‌ترین پیوند اقتصادی» فرهنگ و مذهی. بازتعریف رابطه از نفوذ سیاسی به شراکت اقتصادی متوازن - که در بلندمدت هم پایدارتر است و هم برای هر دو طرف سودمندتر, ترکیه. رقیب و شریک هم‌زمان. حوزه‌های همکاری: تجارت» ترانزیت» انرژی. حوزه‌های اختلاف: نفوذ منطقه‌ای و آب رودخانه‌های مشترک.

افغانستان و پاکستان. مسائل مشترک: آب هیرمند» مهاجرت» امنیت مرزی» قاچاق. نیازمند سازوکار دوجانبه پایدار به‌جای مدیریت بحران موردی.

آسیای مرکزی و قفقاز. بزرگ‌ترین فرصت ترانزیتی ایران و کم‌توجه‌ترین در حوزه سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران. اتصال به این منطقه» برای نسخه «تنگه بسته» حیاق است.

دیپلماسی آب. ایران با تقربباً همه همسایگان خودء رودخانه یا حوضه آبی مشترک دارد و در بیشتر مواردء توافق موْثر و به‌روزی وجود ندارد. این حوزه» هم منبع تنش آینده است و هم فرصت همکاری. تشکیل دفتر تخصصی "دیپلماسی مدیریت آب"» یی از پیشنهادهای

فصل ۶۵ -- ژئواکونومی» کریدورها و شبکه جهان ایرانیان

آخرین فصل این بخش» به تبدیل جغرافیا به دارای اقتصادی ی‌پردازد.

موقعیت کریدوری

ایران بر تلاقی دو کریدور بزرگ جهانی قرار دارد. کریدور شمال-جنوب» اقیانوس هند و خلیج فارس را از راه ایران به آسیای مرکزی» روسیه و اروبای شمالی متصل می‌کند و مسیر

آن از ایران» به‌مراتب کوتاه‌تر از مسیرهای دربایی جایگزین است. کریدور شرق-غرب» چین

و آسیای شرق را به ترکیه و اروبا می‌رساند. اما همان‌طور که در فصل ۵۱ گفته شدء سهم واقی ایران از ترانزیت منطقه‌ای بسیار کمتر

از ظرفیت جغرافیایی آن است - وعلت اصلی» نه کمبود ریل و جاده» بلکه ریسک است.

شرکت‌های حمل و بیمه» مسیر پرریسک را انتخاب نمی‌کنند حتی اگر کوتاه‌تر باشد. این

نکته» سیاست خارجی و توسعه اقتصادی را مستقیماً به هم گره ی‌زند: هر ربالی که در

عادی‌سازی روابط سرمایه‌گذاری شود»ء بازده ترانزدتی چند برابر سرمایه‌گذاری در زیرساخت دارد.

نکته دوم و هشداردهنده: مسیرهای جایگزینی که ایران را دور می‌زنند» در سال‌های اخیر در

حال توسعه‌اند. هرچه تخیر بیشتر شودء بازگشت به بازار ترانزیت دشوارتر خواهد شدء چون زیرساخت و قرارداد رقبا تثبیت می‌شود.

انرژی به‌عنوان ابزار ژئواکونومیک

ایران» یک از بزرگ‌ترین ذخایرگاز جهان را دارد که عمدتاً بلااستفاده مانده است. گزینه‌های بهره‌برداری: صادرات از راه خط لوله به همسایگان؛ صادرات گاز مایع که نیازمند سرمایه گذاری و فناوری خارجی است؛ تبدیل به محصولات پتروشیمی با ارزش افزوده؛ و صادرات برق - که با ترکیب گاز و ظرفیت خورشیدی» می‌تواند ایران را به قطب تولید برق منطقه تبدیل کند. گزینه اخی, از نظر ارزش افزوده و مصرف آب» مناسب‌ترین است. هاب انرژی منطقه‌ای. ایران می‌تواند نقش سواپ و ترانزیت انرژی میان آسیای مرکزی» قفقاز و خلیج فارس را ایفا کند -- نقشی که هم درآمد ایجاد می‌کند و هم وابستگی متقابل و درنتیجه امنیت.

شبکه جهانی ایرانیان

فصل ۱۷ به نقش دیاسپورا در دوره گذار پرداخت. اینجاء به نقش بلندمدت آن در توسعه ی‌پردازیم.

تجربه کشورهایی که از دیاسپورای خود بهره برده‌اند» سه کانال را نشان می‌دهد. کانال یکم

• سرمایه: انتقال پس‌انداز و سرمایه‌گذاری مستقیم» مشروط به تضمین حقوق مالکیت

و امنیت قضایی. کانال دوم - دانش: انتقال فناوری و شیوه‌های مدیریتی» از راه همکاری‌های حرفه‌ای که نیازمند بازگشت دائم نیست. کانال سوم -- شبکه: ایرانیان شاغل در شرکت‌ها و دانشگاه‌های جهان» پل طبیی تجارت و همکاری علمی‌اند. الزامات فعال‌سازی این سه کانال: حقوق شهروندی کامل برای ایرانیان مقیم خارج» از جمله حق رأّی؛ تسهیل رفت‌وآمد و سرمایه‌گذاری؛ رفع نگرانی‌های امنیتی و قضایی؛ و سازوکارهای رسمی مشارکت در پروژه‌های ملی. اما شرط اصلی» همان است که در فصل ۵۴ آمد: اعتماد. هیچ سازوکاری جانشین اطمینان از امنیت و ثبات قواعد نمی‌شود.

بخش نهم -- نظام اجرا و دوام هشت بخش پیشین» تشخیص» مبانی» مسیرگذار و محتوای طرح را ارائه کردند. این بخش» به پرسشی ی‌پردازد که سرنوشت همه آنها را تعیین می‌کند: چگونه این طرح‌ها واقعاً اجرا می‌شوند و چگونه دستاوردها در برابر بازگشت محافظت می‌شوند؟ اهمیت این بخش را نباید دست کم گرفت. تاریخ توسعه» پر از اسناد راهبردی درخشانی است که هرگز اجرا نشدند. علت شکست» معمولاً نه خطای محتوایی بلکه نبود سه چیز بوده است: نهادی که مسئول اجرا باشد» پولی که اجرا را تأمین کندء و سازوکاری که پیشرفت را بسنجد و مسیر را تصحیح کند. هفت فصل این بخش» به همین سه می‌پردازند و در پایان» به مسئله دوام.

فصل ۶۶ -- معماری نهادی اجرای پروژه ملی

مسئله ساده است و در همه اسناد راهبردی ایران تکرار شده: سندی که متولی مشخص نداردء اجرا نمی‌شود. وقی مسئولیت اجرای یک برنامه میان چند دستگاه پخش شود.ء هیچ کس مسئول نتیجه نیست و همه به دیگری ارجاع می‌دهند. با تغیبر نظام سیاسی ایران باید تحول اساسی در مکانیسم تصمیم سازی کلان صورت بگیرد که وجود پنج نهاد کلیدی

پنج نهاد کلیدی نهاد یکم -- شورای راهبری تحول ملی. بالاترین سطح تصمیم‌گیری» با ریاست بالاترین مقام اجرایی منتخب و عضویت وزیران کلیدی و نمایندگان نهادهای مستقل. مأموریت: تصویب اولویت‌هاء حل تعارض میان دستگه‌هاء و پاسخگویی نهایی. جلسات منظم و مصوبات منتشرشده.

نهاد دوم - دفتر مدیریت پروژه ملی. ستون فقرات اجرا. ساختاری کوچک (چند ده نفر متخصص» نه یک سازمان بزرگ) با سه مأموریت: تبدیل فصول این سند به پروژه‌های مشخص با متولی» بودجه» زمان‌بندی و شاخص؛ پایش هفتگ پیشرفت؛ و شناسایی و رفع

حال گذار) نشان می‌دهد که وجود یک واحد کوچک با اختیار پیگیری مستقیم» اثر بیشتری از افزودن یک وزارتخانه دارد. نهاد سوم -- اندیشکده ملی آینده ایران. نهاد پژوهشی مستقل که سناریوها را به‌روز می‌کند.» سیاست‌ها را ارزیای می‌کند.» و به شورای راهبری مشاوره می‌دهد. باید مستقل از قوه مجربه و دارای بودجه تضمین. نهاد چهارم - نهادهای مستقل نظارتی. مرکز آمار مستقل» دفتر مستقل بودجه» دیوان

و الزام به انتشار عموی. نهاد پنجم - سازوکار مشارکت. شوراهای مشورتی بخشی با حضور تشکل‌های صنفی» بخش خصوصی و جامعه مدینی. کارکرد: هم بهبود کیفیت سیاست» هم ایجاد پشتوانه اجتماعی برای اجرا.

سه قاعده حاکم قاعده یک -- یک پروژه» یک متولی» یک تاریخٌ. هر پروژه باید یک نام مسئول داشته

قاعده دو -- پایش هفتگ» گزارش ماهانه» بازنگری فصلی. ریتم منظم» مهم‌تر از جزئیات روش است. قاعده سه - انتشار عمومی پیشرفت. ایجاد واحد اطلاعات ملی (فصل ۷۰) که درآن هر شهروند بتواند ببیند کدام پروژه درکجای مسیر است. شفافیت پیشرفت» موْثرترین فشار

فصل ۶۷ -- کارخانه سیاست‌گذاری: از پژوهش تا نتیجه این فصل» به یک نقص ساختاری ی‌پردازد که در ایران مزمن است: گسست میان پژوهش و تصمیم. پژوهش‌های فراوانی انجام می‌شود که به تصمیم نمی‌رسند» و تصمیم‌های فراوانی گرفته می‌شود که بر پژوهش استوار نیستند.

زنجیره شش‌مرحله‌ای

پیشنهاد این فصل» نهادینه کردن یک زنجیره استاندارد برای هر سیاست مهم:

مرحله یک - تعریف دقیق مسئله. بیشتر سیاست‌های شکست خورده» پاسخ درست به مسئله نادرست بوده‌اند. مسئله باید با داده تعریف شودهء نه با فرض.

مرحله دو ت- بررسی گزینه‌ها. دست کم سه گزینهء» از جمله گزینه «هیچ کاری نکردن»» با برآورد هزینه و پیامد هر یک.

مرحله سه - ارزیابی اثر پیش از تصویب. برآورد اثر مالی» اثر توزیی (چه کسی سود و چه

کسی زیان ی‌بیند)» و اثر زیست‌محیطی و آبی. این ارزیابی باید توسط نهادی جز پیشنهاددهنده انجام شود. مرحله چهار - مشورت عمویی. انتشار پیش‌نوبس و دریافت نظر ذی‌نفعان» با انتشار

خلاصه نظرات دریافتی و پاسخ به آنها.

مرحله پنج - اجرای آزمایشی. هرجا ممکن است» سیاست ابتدا در مقیاس محدود اجرا و ارزیایی شود. این کار» هزینه خطا را به‌شدت کاهش می‌دهد.

مرحله شش - ارزیابی پس از اجرا و تصحیح. با تاریخ مشخص و انتشار عمومی نتیجه»

فرهنگ پذیرش خطا

مرحله ششم» بدون یک تغییر فرهنگ ممکن نیست. در نظای که اعتراف به خطا هزینه سیاسی سنگین دارد» هیچ‌کس ارزیایی صادقانه منتشر نمی‌کند و در نتیجه هیچ سیاستی اصلاح نمی‌شود. سیاست‌های شکست‌خورده» سال‌ها ادامه ی‌یابند چون توقف آنها یعی

راه حل نهادی: تفکیک ارزیایی از قضاوت. نهاد ارزیاب باید مستقل باشد و گزارش آن» سند یادگیری تلقی شود نه کیفرخواست. و اصل ساده‌ای که باید در فرهنگ اداری جا بیفتد: توقف یک سیاست ناکارآمد» موفقیت است نه شکست.

فصل ۶۸ - توالی اصلاحات و اقتصاد سیاسی

این فصل» شاید کاریردی‌ترین فصل بخش نهم باشد. استدلال آن ساده و مهم است: ترتیب اجرای اصلاحات» به‌اندازه محتوای آنها اهمیت دارد. دو اصلاح درست» اگر به ترتیب نادرست اجرا شوندء نتیجه‌ای بدتر از عدم اجرا می‌دهند.

هفت قاعده طلایی توالی قاعده یکم -- شبکه حمایتی» پیش از اصلاح قیمت. هر اصلاح قیمتی (انرژی» آب» نان) باید پس از استقرار سازوکار جبرانی داشته باشد. نقض این قاعده» رایج‌ترین منشاً اعتراض اجتماعی در برابر اصلاحات است.

قاعده دوم -- تثبیت» پیش از آزادسازی. آزادسازی بازار در شرایط تورم بالاء تنها به جهش

قاعده سوم -- شفافیت مالکیت» پیش از خصوصی‌سازی. خصوصی‌سازی پیش از روشن

شدن مالکیت نهایی و بستن راه انتقال به مرتبطان» به انتقال داراییی عمومی به شبکه‌های قدرت ی‌انجامد. تجربه چند کشور در حال گذان هشداردهنده است. قاعده چهارم - نظام آماری مستقل» پیش از هدف‌گذاری کمی. بدون داده معتسر هدف‌گذاری بی‌معناست و ارزیایی ناممکن.

قاعده پنجم -- قانون حفاظت داده» پیش از سامانه متمرکز. وگرنه ابزار نظارت ساخته می‌شوده» نه ابزار خدمت.

قاعده ششم -- ظرفیت محلی» پیش از واگذاری اختیار. عدم‌تمرکز به نهاد ناتوان» فساد محلی تولید می‌کند.

قاعده هفتم -- نظم و امنیت پایه» پیش از انتخابات سراسری. انتخاباتی که در شرایط ناامنی و بی‌نظمی برگزار شود» هم مشارکت پایینی دارد و هم نتیجه‌اش مورد پذیرش قرار نمی گیرد.

فصل 69 -- حکمرانی پیش‌نگر و حق نسل‌های آینده

این فصل» به یک نقص ساختاری در همه نظام‌های سیاسی ی‌پردازد: افق کوتاه تصمیم‌گیری. سیاست‌مداری که هر چهار سال انتخاب می‌شود» انگیزه طبیی برای

اس آب» خاک» جمعیت» صندوق‌های بازنشستگی» اقلیم افق چند دهه‌ای دارند. نتیجه این نامتقارنی: هزینه امروز به فردا منتقل می‌شودء و نسلی که هنوز رأی نمی‌دهد.ء بهای تصمیم‌های امروز را ی‌پردازد. بحران آب ایران» دقیقاً محصول همین سازوکار است.

چهار سازوکار پیشنهادی سازوکار یکم -- نهاد نمایندگ نسل‌های آینده. نهادی مستقل با اختیار بررسی لوایح مهم از منظر اثر بلندمدت و انتشار نظر عموی. الگوهای مشابه در چند کشور اجرا شده و اگرچه اختیار وتو ندارند» اثر آنها بر گفتمان سیاست‌گذاری معنادار بوده است. سازوکار دوم - ارزیابی اجباری اثر بین‌نسلی. هر لایحه با اثر مالی یا زیست‌محیطی بلندمدت» باید گزارش اثر بر افق سی‌ساله داشته باشد. سازوکار سوم - قواعد سخت منابع. تثبیت قاعده برداشت از صندوق ثروت ملی» تراز آبی» و سقف بدهی در قانون اساسی یا قانون با نصاب بالای اصلاح - به‌گونه‌ای که دولت‌ها نتوانند برای منافع کوتاه‌مدت آنها را دور بزنند. سازوکار چهارم -- آینده‌پژوهی نهادینه. به‌روزرسانی منظم سناریوها و انتشار عمومی آنها توسط اندیشکده ملی.

سخن پایانی. بزرگ‌ترین درس تاریخ معاصر ایران این است که تشخیص» مهم‌تر از نسخه است» و آمادگ» مهم‌تر از پیش‌بینی. بخش بزرگ از شکست‌های صد سال گذشته» نه از نبود آرمان بلکه از نبود طرح برخاسته است. این نوشتار» کوشثی برای پر کردن همان جای خالی است: نه ادعای دانستن آینده» بلکه کوشش برای آماده بودن در برابر آن. اگر روزی فرصتی فراهم شودء پرسش این نخواهد بود که چه کسی بلندتر فریاد زده است؛ پرسش این خواهد بود که چه کسی طرح آماده دارد.

پیوست‌ها

هفت پیوست این کتاب» سه کارکرد دارند. برخی - مانند دو منشور نخست - متونی هستند که می‌توانند مستقل از این کتاب منتشر و امضا شوند. برخی - مانند نقشه راه - ابزار مدیریی‌اند که فصل‌های این نوشتار را به یک تقویم ویک ترتیب اجرایی تبدیل می‌کنند. و برخی - مانند واژه‌نامه -- ابزار پایش و زیان مشترک‌اند.

پیوست یکم -- منشور ایران نو

این منشورء فشرده‌ترین بیان آنچه این کتاب برای آن نوشته شده است. متن آن عامدانه کوتاه است تا بتواند به‌تنهایی منتشر شود. ما ایرانیان» بر پایه پیوستگی تمدنی چندهزارساله خود و با نگاه به آینده» بر این اصول

توافق می‌کنیم:

یکم. ایران» خانه مشترک همه کسانی است که در آن زندگ می‌کنند. عضویت درملت ایران» بر پایه شهروندی است» نه بر پایه تبار» زیان» باور یا جنسیت. دوم. منبع مشروعیت هر قدرتی در ایران» رضایت آزادانه شهروندان است که تنها از راه

سوم. کرامت انسان» خط قرمز غیرقابل عبور است. هیچ هدفی - نه امنیت» نه توسعه: نه وحدت - نقض آن را توجیه نمی‌کند. چهارم. آزادی بیان» اجتماع» مطبوعات» باور و سیک زندگ؛ اصل است. محدودیت» استثنایی است که باید قانونی» ضروری» متناسب و زمان‌مند باشد. پنجم. زنان و مردان در برابر قانون و در همه حوزه‌های زندگ عمومی» برابرند. ششم. تنوع قومی» زیانی و فرهنگ ایران» سرمایه ملی است. حق آموزش به زیان مادری و حق توسعه متوازن مناطق» به رسمیت شناخته می‌شود. هفتم. دولت نسبت به همه ادیان و باورها بی‌طرف است و آزادی دینداران و غیردینداران

هشتم. هیچ نهاد» سازمان یا شخصی از شمول قانون مستثنی نیست. هراختیار متناظری از پاسخگوی دارد. نهم. منابع طبیی ایران -- به‌ویژه آب - امانت نسل‌های آینده است. هیچ نسلی حق

دهم. ایران» همسایه‌ای امن» شریی قابل اعتماد و عضوی مسئول در جامعه جهانی خواهد بودء» و از سرزمین خود برای تهدید دیگران استفاده نخواهد کرد.

پیوست دوم -- منشور حقوق شهروندی فهرست زیر» حداقلی است که باید در قانون اساسی تصریح و در قوانین عادی با ضمانت اجرا تضمین شود. در برابر هر حق» باید مرجع رسیدقی به شکایت و شکل جبران مشخص باشد؛ حقی که این دو را نداشته باشد»ء اعلامیه است نه حق.

حقوق مد و سیاسی

حق حیات؛ ممنوعیت مطلق شکنجه» رفتار موهن و ناپدیدسازی اجباری. ممنوعیت بازداشت خودسرانه؛ حق اطلاع فوری از اتهام؛ حق دسترسی به وکیل از نخستین لحظه بازداشت. حق دادرسی عادلانه و علنی در دادگاه مستقل و صالح؛ اصل برائت؛ حق تجدیدنظر. آزادی بیان» مطبوعات» تشکل» اجتماع مسالمت‌آمیز و اعتصاب. آزادی باور و عمل دینی» و آزادی نداشتن باور دینی. حق مشارکت سیاسی: رای دادن» نامزد شدن و تصدی مناصب عموی. حریم خصوصی: مصونیت مکاتبات» ارتباطات و داده‌های شخصی؛ ممنوعیت شنود بدون حکم قضایی موردی. آزادی رفت‌وآمد در داخل کشور و حق خروج و بازگشت.

حقوق اقتصادی» اجتماعی و فرهنگی

حق آموزش رایگان و باکیفیت در سطح عموی. حق دسترسی به خدمات پایه سلامت. حق برخورداری از حداقل معیشت و شبکه حمایت اجتماعی. حق کار انتخاب آزاد شغل و تشکیل اتحادیه صنفی. حق مالکیت و امنیت سرمایه گذاری. حق دسترسی به آب سالم آشامیدنی و هوای قابل تنفس. حق آموزش وکاریرد زیان مادری.

حقوق نسل جدید

حق دسترسی به اطلاعات عمومی: هر داده دولتی» عمومی است مگر با دلیل قانونی

مشخص.

حق بر داده شخصی: حق دیدن» تصحیح و حذف داده‌های خود نزد دستگه‌های

دولتی.

حق توضیح تصمیم با استقلال عمل و حق درخواست بازیینی انسانی. حق دسترسی به اینترنت آزاد؛ قطع سراسری اینترنت» ممنوع و در صورت وقوع»

پیوست سوم - نقشه راه: پنج موج تا ۱۴۲۵

دوره انتقالی است.

بازه

جلوگیری از فروباشی؛ حفاظت از اسناد و

ساختار انتقای

ماه GY ۱۲ تثبیت پولی؛ ممیزی | VF ۲۶ ۲۵ VV ملی؛ استقلال نظام |۷۰ آماری؛ تقویم سیاسی؛ آغاز عدالت انتقالنی و

اصلاح بخش امنیق

BVY ob] — ۲۴ تدوین و تصوبب CVA] ۲۹ ۲۱ ۳۷ قانون اساسی؛ ۶ ۴۸ انتخابات؛ نهادهای مستقل مالی و

اضطراری آب و برق

• بازسازی | سال ۲ تا۵ ۰ م۲۸ ۲۳۹ ۴۲

یای؛ 0۱ ۵۳۲ ۵۵ ثروت ملی؛ بازگشت

به اقتصاد جهان؛

اصلاح آموزش و

بخش‌های ناخوانای متن کنار گذاشته شده‌اند. برای مطالعهٔ این بخش‌ها، تصویر صفحه در ادامه آمده است.

مأموریت اصان فصل‌های مرتبط

حمل‌ونقل

موج چهار - جهش | سال ۵ تا ۲۰ | اقتصاد دانش‌بنیان؟۴۲۱» ۴۷» ۴۸ ۶۵:

گذار انرژی؛ تراز آبی |۷۱ پایدار؛ نقش کریدوری منطقه‌ای؛

پیوست چهارم - ماتریس توالی: هفت قاعده طلای ترتیب اجراء به‌اندازه محتوای اصلاحات اهمیت دارد. هفت قاعده زیر از تجربه تطبیقی گذارها استخراج شده و در فصل ۶۸ بسط یافته‌اند. شبکه حمایتی» پیش از آزادسازی قیمت. حذف یارانه پنهان انرژی یا ارزء بدون . شبکه حمایتی» پیش از آزادسازی قیمت. حذف یارانه پنهان انرژی یا ارزن بدون پرداخت جبرای مستقر,ء اعتراض تولید می‌کند و اصلاح را برمی گرداند. . انضباط مالی دولت» پیش از اصلاح بانی. تا وقتی دولت کسری خود را از بانک‌ها تأمین می‌کند.ه هیچ اصلاح بانی دوام نمی‌آورد. استقلال آمار» پیش از هدف‌گذاری کمی. هدف‌گذاری بر پایه داده نامعتر, فقط توهم دقت است. قانون حفاظت داده» پیش از سامانه متمرکز. زیرساخت دیجیتالی که پیش از چارچوب حفاظی ساخته شود»ء به ابزار نظارت تبدیل می‌شود. شفافیت مالکیت» پیش از خصوصی‌سازی. واگذاری در نبود شفافیت مالکیت نهایی» انتقال دارابیی .امنیت و نظم پایه» پیش از انتخابات سراسری. انتخابات در شرایط ناامنی» نتیجه‌اش را از دست می‌دهد و به بهترین‌سازمان‌یافته‌ها ی‌رسد» نه به نماینده‌ترین‌ها. مستندسازی» پیش از هر مذاکره‌ای درباره عفو. بدون سند» هیچ مذاکره‌ای درباره دامنه پاسخگویی معنا ندارد.

الگوی زیر قالب پیشنهادی برای سندی است که باید ماهانه به‌روز شود. ده ریسک درجه‌یک دوره گذار در فصل ۷ آمده است؛ جدول زیر» ریسک‌های ساختاری بلندمدت را ی‌افزاید. ریسک ساختاری پاسخ آماده

توقف اضطراری انهاد ملی آب برداشت در حوضه‌های بحرانی؛ جایگزینی معیشت اصلاح پارامتریک | وزارت رفاه زودهنگام؛ لایه پایه همگانی

افزایش بدهی دولت | قاعده به بانک مرکزی اسخت؛ گزارش‌دهی عموی ماهانه

خروج مستمر نیروی | آمار درخواست | برنامه بازگشت | شورای ماوت متخصص اخروج؛ نرخ خالی | نخبگان؛ اصلاح ماندن مناصب فنی بازگشت اقتدارگرای اتعویق انتخابات؛ زیر پرچم «نظم» محدودسازی رسانه؛ گسترش اختیارات اضطراری

تشدید انزوای | کاهش سهم از| دیپلماسی فعال |ستاد دیپلماسی منطقه‌ای ۱ |مسیرهای ترانزیتی؟ | کریدوری؛ تضمین | اقتصادی توسعه مسیرهای | امنیت انرژی دورزننده

پیوست ششم - داشبورد ملی شاخص‌ها انتشار عموی و منظم این شاخص‌هاء ابزار عملی صداقت و مدیریت انتظارات است. پیشنهاد: انتشار ماهانه برای شاخص‌های اقتصادی و خدماتی» فصلی برای بقیه.

ثبات اقتصادی | تورم ماهانه و نقطه‌به‌نقطه؛ نرخ ارز؟ رشد پایه پولی؛ کسری بودجه

نسبت حداقل دستمزد به سبد معیشت؛

دارویی حیاتی؛ زمان انتظار خدمات دولتی

تراز حوضه‌های اصلی؛ نرخ فرونشست؛ درصد تلفات شبکه شهری انرژی | ظرفیت نصب‌شده تجدیدپذیر؛ شدت انرژی؛ تلفات شبکه سهم تدارکات رقابتی؛ زمان متوسط رسیدگی قضای؛ نرخ انتشار به‌موقع داده عموی حقوق و عدالت شمار زندانیان سیاسی؛ پیشرفت پرونده‌های کمیسیون حقیقت؛ شمار جبران‌های پرداخت‌شده

نرخ خروج و بازگشت متخصصان؛ پوشش

پیمایش دوره‌ای اعتماد به نهادها؛ نرخ

پیوست هفتم - واژه‌نامه راهبردی پیشاگذار. وضعیتی که درآن نظام مستقر هنوز ابزار قدرت را در اختیار دارد اما مشروعیت» توان مالی» انسجام نخبگان و ظرفیت حل مسئله را از دست داده است. نقطه شکست. لحظه فروریختن ناگهانی یک از پایه‌های بقای نظام و به‌هم خوردن توازن

دوره انتقالی. بازه سازمان‌یافته میان نقطه شکست و تحویل قدرت به نهادهای منتخب. لنگر اسمی. تعهد روشن» اعلام‌شده و باورپذیر در سیاست پولی که انتظارات تورمی رامهار می‌کند.

سلطه مالی. وضعیتی که در آن نیاز مای دولت» سیاست پولی بانک مرکزی را تعیین می‌کند. ریشه ساختاری تورم مزمن. زبرساخت عموی دیجیتال. لایه‌های پایه هوبت» پرداخت و تبادل داده که بستر ارائه

عدم‌تمرکز نامتقارن. واگذاری تدریجی و مشروط اختیارات به استان‌ها بر پایه احراز ظرفیت» در چارچوب حقوق واحد.

درگذار از دوره نقض گسترده حقوق بشر.

قفل ضدبازگشت. ترتیب نهادی یا قانونی که بازگشت به وضعیت پیشین را پرهزینه با

دشوار می‌کند. قید حاکم. محدودیتی فیزیی که سقف امکان‌پذیری همه برنامه‌ها را تعیین می‌کند و قابل مذاکره نیست. در این کتاب: آب. مجلس شهروندی. مجمع مشورق برگزیده با قرعه‌کشی طبقه‌بندی‌شده» برای تولید توصیه دریاره پرسش‌های بنیادین.

ممیزی ملی. حسابرسی جامع دارای‌هاء بدهی‌هاء تعهدات و ظرفیت‌های کشور در آغاز دوره انتقالی.

نظربه تغییر. زنجیره صریح علت و معلول که توضیح می‌دهد چرا اقدامات پیشنهادی به

سخن پایانی

این کتاب با یک ادعا آغاز شد و با همان ادعا پایان ی‌یابد: در لحظه گذارء خلاً طراحی با بهترین گزینه پر نمی‌شود؛ با آماده‌ترین گزینه پر می‌شود. هیچ‌کس نمی‌داند نقطه شکست ی فرا ی‌رسد. ممکن است سال‌ها طول بکشد؛ ممکن است فردا باشد. اما یک چیز قطی است: کیفیت آنچه پس از آن رخ می‌دهده» تابی است از کاری که امروز انجام شده باشد. طرحی که نوشته شده» شبکه‌ای که ساخته شده» کادری که تربیت شده» سندی که ثبت شده» و اعتمادی که میان نیروهای پراکنده شکل گرفته باشد.

این سند»ء تاریخ انقضا دارد. ارقام بخش یکم ظرف ماه‌ها کهنه می‌شوند و باید بازنویسی شوند. اما معماری» منطق طراحی و اصول آن» تا زمانی که مسئله پابرجاست» معتبر ی‌مانند. فصل ۷۲ توضیح داد که این سند چگونه باید زنده بماند: نسخه‌بندی منظم» بازنگری دوره‌ای» آزمون فرضیات» و مالکیت جمی به‌جای مالکیت فردی. و سرانجام» یادآوری آنچه این کتاب نیست. این کتاب» نه ادعای نمایندگ دارد و نه ادعای انحصار حقیقت. مجموعه‌ای از پیشنهادهاست که برای نقد شدن نوشته شده‌اندء نه برای پذیرفته شدن. اگر خواننده‌ای با نیمی از آن مخالف باشد اما نیم دیگر را به کارگیردء این کتاب به هدف خود رسیده است. و اگرکسی طرحی بهتر بنویسد» نویسنده نخستین کسی خواهد بود که آن را ی‌پذیرد. ریشه در تاریخ» نگاه به آینده» قدرت از مردم.

دستگاه ارجاع و منابع

سند همراه «گفتمان نوگرایی ملی ایران -- وبراست سوم: معماری گذار و بنیان‌گذاری ایران نو»

تنظیم شده بر پایه متن نهای ۹ بخش» ۶۹ فصل» ۷ پیوست» ۱۱۷۸ صفحه) ت‌ مرداد ۱۳۰۵

سه رده منبع که در این سند مورد استفاده قرار گرفته اند:

منابع این سند درسه رده تفکیک شده‌اند و در فهرست پایانی با همین نشانه‌ها آمده‌اند:

رده الف - منبع رسمی ونهادی. آمار و اسناد نهادهای دولتی ایران و سازمان‌های بین‌المللی. این‌ها پشتوانه گزاره‌های تجری‌اند و در برابر نقد» بیشترین وزن را دارند.

رده ب - منبع پژوهشی مرجع. آثار دانشگاهی و گزارش‌های نهادهای پژوهشی معتبر. پشتوانه چارچوب‌های تحلیلی و مفهوی.

رده ج -- تجربه تطبیقی. اسناد و گزارش‌های مربوط به کشورهایی که تجربه مشابه را از سر گذرانده‌اند. پشتوانه پیشنهادهای طرا.

بخش یکم - تشخیص: ایران کجا ایستاده است (ص ۱۳)

این بخش» داده‌محورترین بخش کتاب و درعین حال آسیب‌پذیرترین بخش آن در برابر نقد است. هر هفت فصل نیازمند استناد مستقیم به منبع رسمی‌اند.

فصل ۱ -- تغییر مختصات: چرا تشخیص‌های پیشین منقضی شده‌اند (ص ۱۴) گزاره‌های نیازمند استناد: شش تغییر بنیادین؛ گذار از تحریم به محدودیت فیزیی تجارت؛ عبور تورم از مرز شصت درصد؛ جابه‌جایی مرکز ثقل قدرت به نهادهای امنیق.

/ الف — صندوق بی‌المللی پول» «World Economic Outlook آوریل ۲۰۲۶ و

WB-] ۲۰۲۶ بهار «Macro Poverty Outlook: Iran «a> Sb — AV ۱۷۱۳۵-6]

/ الف - سرویس پژوهشی کنگره آمریک برع[(رمعک :2لس70۲7/ 07 +/5]۳3 7۷8 [CRS-R45281] ۲۰۲۶ اوت <R45281 گزارش «Developments and Impacts

بخش‌های ناخوانای متن کنار گذاشته شده‌اند. برای مطالعهٔ این بخش‌ها، تصویر صفحه در ادامه آمده است.

Ostovar, Vanguard of the Imam: Religion, Politics, and Iran's - 0ب Revolutionary Guards, Oxford UP, 2016 [Ostovar-2016]

,Maloney, /ran’s Political Economy since the Revolution — ب ۵ Cambridge UP, 2015 [Maloney-2015]

نکته ویرایشی: ادعای «تغییر نوع» نه تغییر درجه» یک ادعای روش‌شناختی است و بهتر

است به ادبیات «نقطه‌های بحرانی» (critical junctures) گره بخورد — Capoccia Kelemen )2007( & با )2012( -Acemoglu & Robinson

فصل ۲ - اقتصاد در آستانه ابرتورم (ص ۱۶)

این فصل بیشترین تراکم عددی سند را دارد و هر سطر جدول آن باید منبع‌دار شود. منابع

تأییدکننده ارقام موجود:

گزاره در متن

Seow :۲۰۲۶ ysl IMF WEO | ۱۴۰۵ انقباض حدود شش درصد در

[IMF-WEO-2026] %F,) انقباض

تورم سالانه حدود شصت‌ونه درصد |/ ۱۱۸۴: تورم ۶۸,۹ برای ۲۰۲۶ [-۱۷۸۳۴

۷۷۴0-6]

تورم نقطه‌به‌نقطه حدود هشتادونه | /. بانک جهانی: ۶۲,۲ (بهمن ۱۴۰۴) و تورم

درصد خوراک 794% [WB-MPO-2026] — رقم ۹ نیازمند منبع مشخص است

سقوط نرخ ارز آزاد / بانک جهانی: کاهش ۴۴ ارزش ریال در

اسفند ۱۴۰۴ [۷۷8-۷۳0-2026]

اسکناس ده میلیون ربالی / گزارش‌های خبری اقتصادی» فروردین ۵ [0۱۱8-2026]

توقف انتشار تولید ناخالص داخلی ازا /. [/,0۳۶ح-۱۸۴-۱8۸] »[2026-ع0۱۱8] تاره

پوشش می‌وهفت درصدی سبدامنبع داخلی لازم است - مرجع متعارف:

گزارش کمیته دستمزد شورای عالی کار / مرکز

آمار ایران

منابع تحلیلی برای بخش دوم فصل (چرا سیاست تدریجی جواب نمی‌دهد):

,Sargent, "The Ends of Four Big Inflations", in Hall (ed.) — wo Inflation: Causes and Effects, NBER/University of Chicago Press 2 [53۲862۱1-1982]

Dornbusch & Fischer, "Stopping Hyperinflations Past and — ب ۵ Present", Weltwirtschaftliches Archiv, 1986 [Dornbusch-1986]

Cagan, "The Monetary Dynamics of Hyperinflation", 1956 — wo [۲3823-1956]

نکته حیاتی: استدلال محوری فصل - که در آستانه ابرتورم فقط «لنگر اسمی معتبر» کار می‌کند و اعتبار از مشروعیت سیاسی می‌آید -- دقیقاً استدلال 537861 است. ارجاع

صریح به آن» این گزاره را از «نظر موْلف» به «یافته تثبیت‌شده اقتصاد کلان» ارتقا می‌دهد.

این یی از پرسودترین ارجاعات کل سند است.

فصل ۳ - آب» انرژی و زیرساخت: مرز فیزیی بقا (ص ۱۸)

گزاره‌های نیازمند استناد: فراتر رفتن برداشت از حد پایداری؛ فرونشست برگشت‌ناپذیر؛

شور شدن آبخوان‌ها؟ سهم بزرگ کشاورزی از مصرف؛ ناترازی ساختاری انرژی.

Beyond Scarcity: Water Security in the Middle الف — بانک جهان» V East and North Africa, 2018 [WB-Water-2018]

«FAO AQUASTAT — Wail / پایگاه داده GT gle ایران [FAO-AQUASTAT]

ب - موسسه منابع جهانی (۷۷8۱)» تحلیل بحران آب ایران و جنگ» مارس ۲۰۲۶

[۷۷8۱-2026]

ب - عراا8 0۲ 0۲6 / کاک» تحلیل ماهواره‌ای مخازن تهران» ۲۰۲۶-۲۰۲۵

• کاهش بیش از ۷۰ درلار و لتیان؛ سهم ۹۰ درصدی کشاورزی از تقاضای آب

[CSIS-Tehran-2026]

Madani, "Iran's Water Crisis: Inducers, Challenges and — ب ۵ Counter-Measures", 2014 [Madani-2014]

Madani, AghaKouchak & Mirchi, "Iran's Socio-economic — ~ ۵ Drought", /ranian Studies, 2016 [Madani-2016]

World Energy و (IEA) /ran Energy Profile آژانس بین‌المللی انرژی — BY [۱۴۸-۱۲۵۳] 001/004

الف - وزارت نیرو / شرکت مدیریت شبکه برق ایران» «گزارش وضعیت شبکه برق» (منبع رسمی داخلی برای ناترازی)

نکته: رقم «سهم بسیار بزرگ کشاورزی» بهتر است عددی شود: ۹۰ تقاضای ملیء با

ارجاع به [0515-1611۳3-2026]. عدد مشخص منبع‌دار از توصیف کیفی قوی‌تر است.

فصل ۴ -- ساخت قدرت» جانشینی و جابه‌جایی مرکز ثقل (ص ۲۰)

گزاره‌های نیازمند استناد: کشته شدن رهبر پیش پیشین؛ تشکیل شورای موقت رهبری؛ انتخاب جانشین ظرف چند روز؛ ارتقای نهادهای امنیت از «بازوی نظام» به «ضامن بقا».

/ الف - اصل ۱۱۱ قانون اساسی جمهوری اسلای (مبنای حقوق شورای موقت

رهبری) [۱8۱-۳051[۷110۳]

/ الف/ب - گزارش‌های تأییدشده دریاره تشکیل شورای موقت رهبری در ۱۰ اسفند

۴ (پزشکیان» محست‌اژه‌ای» اعراف) و اعلام جانشین در ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ [Succession-2026]

Boroujerdi & Rahimkhani, Postrevolutionary tran: A Political — 20 Handbook, Syracuse UP, 2018 [Boroujerdi-2018]

,Arjomand, After Khomeini: fran under His Successors — ب ۵ Oxford UP, 2009 [Arjomand-2009]

(AEl) ow پژوهش‌های <Alfoneh ‘Ostovar-2016 — ب ۵

,Geddes, Wright & Frantz, How Dictatorships Work — ب ۵

8 ,۱۳ 3۲۵86 - برای تحلیل جانشینی در نظام‌های اقتدارگرا [-660005

2018

هشدار: جمله «تحلیلگران مستقل بر این نکته توافق دارند» بدون نام بردن از دست کم

سه تحلیلگر یا نهاد» ادعای اجماع بدون سند است. این جمله باید یا منبع‌دار شود یا به

«به نظر نگارنده» تغییر کند.

فصل ۵ - جامعه» شکاف و پرونده باز عدالت (ص ۲۲)

منابع رسمی برای رویداد و ابعاد آن:

/. الف - شورای حقوق بشر سازمان ملل» قطعنامه ویژه دریاره سرکوب اعتراضات

آغازشده از ۷ دی ۱۴۰۴ YA) دسامبر ۲۰۲۵)» مصوب ۲ بهمن ۱۴۰۴ با ۲۵ Sh موافق

[1۱۲-۵۶-2026]

/ الف - گزارش گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران (مای ساتو) به

شورای حقوق بش اسفند ۱۴۰۴ / مارس ۲۰۲۶ [Sato-Report-2026] / الف - دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر (۲8ع0۲)» بیانیه‌های مطبوعاتی ژانویه و مارس ۲۰۲۶ [۲۱-2026ع0۲]

/ الف - تمدید مأموریت هیئت حقیقت‌یاب مستقل بین‌المللی دریاره ایران [-1۸1 ۳۳/۱

/.ب - مجموعه فعالان حقوق بشر (۲۱۹۸۷۸)» گزارش تفصیلی «زمستان سرخ»» اسفند ۱۴۰۴ [۲۱۳۸۲۷۸-2026]

منابع نظری برای بخش شکاف‌های اجتماعی:

«(cleavage structures) نظریه شکاف‌های اجتماعی <Lipset & Rokkan - ب ۵ [Lipset-Rokkan-1967] \4*V

0 ب — Putnam, Bowling Alone | Making Democracy Work — سرمایه اجتماعی و شبکه‌های افقی [۳۷1۵۲۳]

Bayat, Life as Politics: How Ordinary People Change the — ب 0 Middle East, Stanford UP, 2010 — شبکه‌های غیررسمی 9 کنش روزمره [863۷31-2010]

Harris, A Social Revolution: Politics and the Welfare State in - ب 0 /ran, University of California Press, 2017 [Harris-2017]

نکته دریاره نقد شریعتمداری: نقد ایشان بر «شش گسل» درهمین فصل قابل جذب است. ارجاع 4 Lipset & Rokkan و به ادبیات شکاف‌های متقاطع cross-cutting) 65 نشان می‌دهد که سند به این مسئله واقف است و آن را در چارچوی شناخته‌شده صورت‌بندی کرده - نه اینکه از آن غافل بوده است.

فصل ۶ - جنگ» تنگه هرمز و انزوای ساختاری (ص ۲۴)

گاه‌شمار فصل قابل راستی‌آزمایی کامل است و باید منبع‌دار شود:

روبداد در من آغاز جنگ» اسفند ۱۴۰۴ / [CRS-R45281]« [AJ-Hormuz-2026]

بسته شدن تنگه هرمز ۱۲۳۳۳

آتش‌بس با میانجیگری منطقه‌ای» | /. آتش‌بس ۱۸ فروردین ۱۴۰۵ / ۷ آوریل

فروردین ۱۴۰۵ ۶ ۳۶1

یادداشت تفاهم» خرداد ۱۴۰۵ / تفاهم‌نامه ۲۷ خرداد ۱۴۰۵ / ۱۷ ژوئن ۶ [۲۵۲۲2-026-(۸]

[CRS-R45281]« [Lloyds-2026] V | GAs 4 تفاهم پس از حمله goby 5

تیر ۱۴۰۵

عبور کمتر از ده فروند در روزء» در برابر| /. ۳۵۲۳۷۷3 ۱۸۸۴: حدود ۱۰ فروند در

حدود صد فروند پیش از جنگ روز در برابر پایه ۸۸ تا ۶۱۳۰ ۱:5۳ 10۷015]:

افت ۹۰ درصدی سالانه [-۱۷۴ PortWatch]« [Lloyds-2026[

منابع پایه:

/ الف - ۲۵۲۷۷/۵۲۲ ۱۱۷۴ پایگاه داده ترافیک دریای و گلوگاه‌ها [-۱۷۸۴ وه زارد ها

Lloyd's List Intelligences Strait of Hormuz Transit Monitor — 2)\ / [۱10۷0۵5-2026]

(EIA World Oil Transit Chokepoints Ssyal الف — اداره اطلاعات انرژی V [EIA-Chokepoints]

الف - کنوانسیون حقوق درباها » مواد ۳۷ تا ۴۴ دریاره عبور

ترانزیتی -- مبنای حقوق بحث تنگه» که در متن غایب است [۱05-1982ع1۸2]

بخش‌های ناخوانای متن کنار گذاشته شده‌اند. برای مطالعهٔ این بخش‌ها، تصویر صفحه در ادامه آمده است.

"Farrell & Newman, "Weaponized Interdependence — ~ ۵ International Security, 2019 [Farrell-Newman-2019] پیشنهاد افزوده: فصل درباره وضعیت حقوق تنگه ساکت است. یک پاراگراف با ارجاع به

5 - که عبور ترانزیتی را حقی غیرقابل تعلیق می‌داند -- موضع سند را در سیاست

فصل ۷ -- کوری آماری: تصمیم‌گیری در نبود داده (ص ۲۶)

گزاره‌های نیازمند استناد: توقف انتشار آمار رسمی؛ ناممکن شدن راستی‌آزمای مستقل؛

Call / — عدم انتشار تولید ناخالص داخلی از ۲۰۲۴ [CNBC-2026}: [IMF-IRN- 0۷ک؟۳ ۱

/. الف - بانک جهانی» یادداشت روش‌شناختی ۸۱۳0 درباره نبود داده و اتکا به برآورد (nowcast) [WB-MPO-2026]

الف - 0۲۲۵ دریاره ناممکن بودن راسی‌آزمایی به دلیل قطع سراسری اینترنت [۲۱-2026ع0۲۱]

الف -- مرکز آمار ایران (31۱3۲.0۳8.1) و بانک مرکزی (1.1۲اع) -- ارجاع به صفحه

¥ ب — Access Now و «NetBlocks مستندسازی قطع اینترنت AccessNow-] 5ع۱۷618۱0]

0 ب — 1998 Scott, Seeing Like a State, Yale UP, — رابطه ظرفیت آماری و ظرفیت حکمرانی [5001۳-1998] ۵ ب — 2013 Jerven, Poor Numbers, Cornell UP, — پیامدهای داده معیوب بر سیاست‌گذاری [۳۷۵-2013ع1]

نکته: ارجاع به 50011 و 2۳۷6(» این فصل را از یک شکایت به یک استدلال نظری ارتقا می‌دهد: دولی که نمی‌بیند» نمی‌تواند حکم براند. این پشتوانه مستقیم پیشنهاد «استقلال نظام آماری» در فصل ٩ و ۶۶ است.

بخش دوم -- مبانی: گفتمان نوگرایی ملی (ص ۲۸)

این بخش» نظری است و منابع آن باید فلسفی-سیاسی باشد»ء نه آماری. ضعف احتمالی: گزاره‌های هنجاری بدون پشتوانه درسنت فکری.

فصل ۸ -- فلسفه نوگرایی ملی (ص ۲۹)

Gellner, Nations and Nationalism, Blackwell, 1983 [Gellner- — ب 0 1983

Anderson, /magined Communities, Verso, 1983 [Anderson- — ب 0 1933

Smith, National Identity, Penguin, 1991 [Smith-1991] — ب 0

Taylor, Modern Social lmaginaries, Duke UP, 2004 [Taylor- — ~o 2004

۵ ب — 2000 Eisenstadt, "Multiple Modernities", Daeda/us, —

مهم‌ترین ارجاع این فصل: نوگرایی‌های چندگانه» پشتوانه نظری «نوگرایی ملی» در برابر

اتهام غرب گرایی [Eisenstadt-2000] ۵ ب - محمود سریع‌القلم» «عقلانیت و آینده توسعه‌یافتگ ایران» [Sariolghalam]

0 ب - حسین بشیریه» «موانع توسعه سیاسی در ایران»» نشر گام نو [-۳ 83511۲10 ۲۳۳۹/۹/6

۵ ب - همایون کاتوزیان» «ایرانیان: دوران باستان تا دوره معاصر» و نظریه «جامعه کوتاه‌مدت» [۳3102130]

نکته دریاره نقد شریعتمداری: ایراد «واقعیت‌زدایی از تاریخ استبداد ایران» دقیقاً در همین

فصل قابل پاسخ است - با ارجاع صریح به کاتوزیان (استبداد ایرانی و جامعه کوتاه‌مدت)

و به آبراهامیان. اگر سند این سنت را به‌رسمیت بشناسد و سپس از آن فراتر رودء نقد بی‌اثر

می‌شود.

فصل ٩ -- بحران‌ها یک سیستم‌اند (ص ۳۱)

0 ب — ,Meadows, Thinking in Systems: A Primer, Chelsea Green 8 - منبع مستقیم مفهوم «نقاط اهری» که فصل بر

آن بنا شده و باید صریحاً ارجاع داده شود [۱۷200۷/5-2008]

Meadows, "Leverage Points: Places to Intervene in a — ~ ۵

Sterman, Business Dynamics, McGraw-Hill, 2000 [Sterman- — ب 0 2000

Rittel & Webber, "Dilemmas in a General Theory of — ب ۵ (wicked problems) مسائل شریر — Planning", Policy Sciences, 1973 [Rittel-Webber-1973]

Ramalingam, ۸/0 on the Edge of Chaos, Oxford UP, 2013 — ب 0 [Ramalingam-2013]

هشدار جدی: مفهوم «نقاط اهری» متعلق به ۱۷۵300۷/5 ج۵ا|»00۲ است و در متن

بدون ارجاع آمده. این تنها موردی درکل سند است که نبود ارجاع می‌تواند به‌عنوان استفاده

بدون اسناد تلقی شود. اصلاح آن ضروری است.

فصل ۱۰ - هویت ایران» شهروندی و تمدن (ص ۳۳)

Abrahamian, A History of Modern Iran, Cambridge UP, 2008 — 0ب [Abrahamian-2008]

Ansari, /ran: A Very Short History | The Politics of — ب ۵ Nationalism in Modern Iran, Cambridge UP, 2012 [Ansari-2012]

98> 4) سه — Marshall, "Citizenship and Social Class", 1950 — ب 0 شهروندی [۱۷۵۲۹۳۵۱۱-1950]

بخش‌های ناخوانای متن کنار گذاشته شده‌اند. برای مطالعهٔ این بخش‌ها، تصویر صفحه در ادامه آمده است.

— Kymlicka, Multicultural Citizenship, Oxford UP, 1995 — wo چارچوب حقوق اقلیت‌ها در دولت ملی [۷۲۳۱۱۷۵-1995]

0 ب — Vejdani / Zia-Ebrahimi دریاره ساخت Cage ملی ایرانی مدرن lranian-] ۱۳10۷

الف - میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی» ماده ۲۷ (حقوق اقلیت‌ها)

[۳۸ع]

فصل ۱۱ - اصول بنیادین و قاعده حل تعارض (ص ۳۵)

Political و Rawls, A Theory of Justice, Harvard UP, 1971 — wo به‌عنوان (overlapping consensus) اجماع همپوش — Liberalism, 1993 [Rawls-1971]« [Rawls-1993] پشتوانه نظری «میثاق حداقلی»

0 ب — 1958 Berlin, "Two Concepts of Liberty", — تعارض ارزش‌ها [866۲11-1958]

— Alexy, A Theory of Constitutional Rights, Oxford UP, 2002 — ~o [Alexy-2002] درحل تعارض حقوق (proportionality) قاعده تناسب

Rule of Law Checklist, CDL-AD(2016)007 کمیسیون ونن — call / [Venice-RoL-2016]

نکته: «قاعده حل تعارض» در متن» بدون پشتوانه نظری ارائه شده. اتصال آن به قاعده

تناسب ۷(ع|۸ -- که مبنای رویه دادگاه‌های قانون اساسی در آلمان» کانادا و آفریقای

جنوبی است - آن را از یک ابتکار شخصی به یک استاندارد حقوق شناخته‌شده تبدیل

می‌کند.

فصل ۱۲ - چشم‌انداز ۱۴۲۵ و نظریه تغییر (ص ۳۷)

— Weiss, "Nothing as Practical as Good Theory", 1995 — wo (Theory of Change) [Weiss-1995] 445 بنیان‌گذار روش نظربه

/ ب — «Center for Theory of Change / Aspen Institute راهنمای تدوین نظریه تغییر [۵6(با10۳-6]

OECD, Strategic Foresight for Policy Making [OECD- — wall Vv

۳۵۲۵۶۱1]

0 ب — 1991 Schwartz, The Art of the Long View, — سناریونویسی [Schwartz-1991]

0 ج — چشم‌اندازهای ملی تطبیقی: 2030 Vision عربستان» Malaysia Vision 0 50 ۷1۶۱۵۳ 8۷/۵۳۵۵ - برای نشان دادن اینکه سند از تجربه سندهای

چشم‌انداز درس گرفته» نه اینکه آن را تکرار کرده [۱3110۳21-۷1510۶]

پیشنهاد: بخش «فرضیات پنهان که باید آشکار شوند» ارزشمند است و ریشه روش‌شناخی

دارد: )1993 .assumption-based planning (RAND« Dewar et al., ارجاع به آن»

این نوآوری را مستند می‌کند.

بخش سوم - معماری گذار: از پیشاگذار تا پایان دوره انتقالی (ص ۴۰)

طولانی‌ترین و عملیاتی‌ترین بخش سند (فصل ۱۳ تا ۲۷). این بخش دقیقاً همان جایی است که ادبیات تطبیقی گسترده و بالغی وجود دارد و ارجاع به آن» بیشترین افزایش اعتبار را برای

سند به همراه دارد.

منابع پایه مشترک کل بخش سوم

این پنج منبع» ستون فقرات علمی این بخش‌اند و باید در مقدمه بخش معرفی شوند:

‘O'Donnell & Schmitter, 7ransitions from Authoritarian Rule— 20 Tentative Conclusions about Uncertain Democracies, Johns Hopkins UP, 1986 [ODonnell-Schmitter-1986]

Linz & Stepan, Problems of Democratic Transition and — ب 0 Consolidation, Johns Hopkins UP, 1996 [Linz-Stepan-1996]

,Przeworski, Democracy and the Market, Cambridge UP — ب ۵ 41 [۳۳2۵۷/۵۲۹۷۱-1991]

Huntington, 7he Third Wave: Democratization in the Late — ب 0 Twentieth Century, University of Oklahoma Press, 1991 [Huntington-1991]

,Chenoweth & Stephan, Why Civil Resistance Works — ب ۵ Columbia UP, 2011 [Chenoweth-Stephan-2011]

فصل ۱۳ - وضعیت پیشاگذار: ایران دقیقاً کجای طیف است (ص ۴۱)

Levitsky & Way, Competitive Authoritarianism, Cambridge — ب 0

,Linz, 7ota/itarian and Authoritarian Regimes, Lynne Rienner — ب 0 0 - گونه‌شناسی رژیم‌ها [1۳2-2000]

بخش‌های ناخوانای متن کنار گذاشته شده‌اند. برای مطالعهٔ این بخش‌ها، تصویر صفحه در ادامه آمده است.

۰ /.الف/ب - ۱۳۶۲۳۵ ۷-06۲۳ گزارش سالانه دموکراسی و داده‌های شاخص ایران [۷-06۲۳]

Freedom House« Freedom jin the World — > J — پرونده ایران

[۳۲۵۵۵۵۲۳۲۱۵۶۵]

Geddes, Wright & Frantz-2018 —wo «

نکته: «طیف» در متن بدون مقیاس مشخص به کار رفته. گره زدن آن به شاخص‌های -۷

(که مقیاس عددی و قابل مقایسه دارند)» ادعا را قابل سنجش می‌کند.

فصل ۱۴ - چهار سناریوی گذار و منطق انتخاب مسیر (ص ۴۳)

متن» نمونه‌های تاریخی را نام می‌برد (اسپانیا پس از فرانکی لهستان ۱۹۸۹» آفریقای جنوبی).

هر نمونه باید منبع داشته باشد:

»Gunther فصل مربوط به اسپانیا؛ cLinz & 5160030-1996 0ج - اسپانیا: e Diamandouros & Puhle (eds.), Zhe Politics of Democratic Consolidation: Southern Europe, 1995 [Spain-Transition]

Elster (ed.), The درباره میز گرد؛ Michnik / Osiatyfski مج — لهستان: °

Roundtable Talks and the Breakdown of Communism, University of Chicago Press, 1996 [Poland-Roundtable]

‘Sparks, Tomorrow Is Another Country, 1995 آفریقای جنوی: —foe Sisk, Democratization in South Africa, Princeton UP, 1995 [SouthAfrica-Transition]

* 0ب - وااه/۷ 06 ۷۵۳ 8 8۳۵1100 دریاره فروباشی سریع و پیامدهای آن

« 0ب - 1977 Nordlinger, Soldiers in Politics, و Finer, The Man on 2 ,/ع03ع0/9/ - برای سناریوی چهار (حاکم شدن نظامیان)» که در متن کم‌منبع‌ترین سناریو است [۳۱۵۲-1962]

۵ ج - تجربه مصر ۲۰۱۳ و الجزایر ۱۹۹۲ به‌عنوان نمونه تطبیقی سناریوی چهار

[Egypt-Algeria]

فصل ۱۵ - ساخت بدنه: از پراکندگ به شبکه (ص ۴۶)

Tilly & Tarrow, Contentious Politics, Oxford UP, 2007 [Tilly- — ب 0 ۲1۲3۲۲0۷-7

Tarrow, Power in Movement, Cambridge UP, 2011 [Tarrow- — ب 0 2011

,Diani & McAdam (eds.), Social Movements and Networks — ب 0 3 ,۱۳ 00۲0 - پشتوانه مستقیم «معماری پنج حلقه» [-01301 ۰۸۵۵۵۲۳۱-3 ۱۷]

Gerbaudo / Bennett & Segerberg, "The Logic of Connective — —o

Bennett-Segerberg-] شبکه‌های افقی و کنش دیجیتال — Action", 2012

2012

Ganz, "Leading Change: Leadership, Organization and Social — 0ب

snowflake) ساختار رهبری توزیع‌شده — Movements", Harvard, 2010

model) [Ganz-2010[

فصل ۱۶ - سازماندهی نیروهای داخل ایران (ص ۴۹)

۰ ب - 8۸83۷31-2010 - کنشگری روزمره و «ناجنیش‌های اجتماعی» در ایران [863۷31-2010]

Sharp, from Dictatorship to Democracy, Albert Einstein — ب ۵ [5۳۱3۲0-1993] 1993 ,۱۳۹۷۲1۵

0 ب — 2015 4ayx3 — Popovic & Miller, B/ueprint for Revolution, اتپور صریستان [۳۵۵۵۷۱-2015]

Scott, Weapons of the Weak, Yale UP, 1985 [Scott-1985] - ب 0

Chenoweth, Civil Resistance: What Everyone Needs to - بمب ٩ Know, Oxford UP, 2021 [Chenoweth-2021]

هشدار امنیتی - ملاحظه وبرایشی» نه استنادی: این فصل «هفت مرحله اقدام برای امروز» را ارائه می‌دهد. توصیه می‌شود درارجاعات این فصل» از منابی که به‌طور مشخص شیوه‌نامه عملیان‌اند پرهیز شود و به منابع تحلیلی بسنده گردد؛ سند در دست انتشار

)۵۲ فصل ۱۷ -- سازماندهی ایرانیان خارج از کشور (ص

)۱۵۱(۰ World Migration Report ]۱0۱/- سازمان بین‌المللی مهاجرت — Wid * ادا

Brinkerhoff, Digital Diasporas, Cambridge UP, 2009 — wo e [Brinkerhoff-2009]

»Shain, Kinship and Diasporas in International Affairs — هه ۵ ب University of Michigan Press, 2007 [Shain-2007]

۰ 0ج - تجربه شورای ملی لهستان در تبعید؛ کنگره ملی آفریقا در تبعید؛ شورای ملی

سوریه - هر سهء درس‌های متضاد دارند و ارزش تطبیقی بالایی [-0۳2م0135 ۱5

* /.الف - بانک جهانی» داده حواله‌های ارزی (۲۵۲۷1]365) - برای بخش نقش اقتصادی دیاسپورا [WB-Remittances]

۰ /. ب - گزارش‌های مهاجرت نخبگان ایران: رصدخانه مهاجرت ایران [-۱۳۵۳ ۱۱-۱۱ ۷۱8۲31۱]

فصل ۱۸ - میثاق حداقلی: سند تفاهم نیروهای گذار (ص ۵۵)

پرکاریردترین فصل سند در عمل» و در حال حاضر کم‌منبع‌ترین آن.

ZO © — میثاق مونکلواً «(Pactos de la Moncloa) اسپانیا ۱۹۷۷ — نزدیک‌ترین نمونه تاریخی به آنچه فصل پیشنهاد می‌دهد [۱۷۵۳۱۰۵-1977]

* مج - ۳00۴9۸ و مذاکرات چندجانبه آفریقای جنویی ۱۹۹۳-۱۹۹۱؛ اصول

سی‌وچهارگانه قانون اساسی موقت [00۴5۸ع]

© مج - می زگرد لهستان ۱۹۸۹ [Poland-Roundtable] ۰ 0ج - پیمان ملی لبنان و اتفاق طائف -- به‌عنوان نمونه هشداردهنده: میثاق که تقسیم قدرت را قومی-مذهی کرد [1211]

International IDEA, /nterim Constitutions in Post-Conflict — .الف « Constitution-Building: A Global Review [IDEA-Interim] 9 Settings

Guidance Note of the Secretary-General on «jie سازمان — Bid e Constitutional Assistance, 2009 [UN-Constitutional-Guidance]

* ۵ب - ۸2۷/۱5-1993 (اجماع همپوش) - پشتوانه نظری «توافق بر حداقل» تعلیق حداکش»

نکته راهبردی: فصل ۱۸ عملاً همان «میثاق ائتلاف ملی» است که به‌عنوان سند مستقل در نظر گرفته شده. اگر آن سند جداگانه منتشر شودء همین فهرست منابع باید در آن تکرار شود - به‌ویژه مونکلواآً و 2-00۴5۸» که وزن تاریخی به پیشنهاد می‌دهند.

فصل ۱۹ - رهبری جمعی» مشروعیت و مسئله «چه کسی؟» (ص ۵۸)

هه وب - ۷۵۵۵0 ۵ کح ۲۵۱۵" ,۷۷۳۵۲" وگونه‌شناسی سه‌گانه مشروعیت [۷۷/۵۲]

— Beetham, 7he Legitimation of Power, Palgrave, 1991 — wo e چارچوب سه‌بعدی مشروعیت: قانوی بودن» توجیه پذیری» رضایت [-1۳3۳عع8 1991

e 0ب - Ganz-2010 — رهبری توزیع‌شده

* 0۵ج - شورای ملی انتقالی لیی (۲۰۱۱)» شورای نظامی انتقالی سودان» ائتلاف ملی

سوریه — نمونه‌های ناکام و درس آنها [Transitional-Councils]

* 0 ج - کنگره ملی آفریقا و نقش ماندلا؛ 50۱102۲04 و رهبری جمی [-ع۸۲ 1۹۱۱5

پیشنهاد: «معیارهای مشروعیت در دوره انتقالی» درمتن» فهرستی ابتکاری است. اتصال

آن به چارچوب 8۵610200 - که سه بعد مشروعیت را تفکیک می‌کند - آن را

استانداردپذیر می‌کند.

فصل ۲۰ -- ارتباطات راهبردی» روایت ملی و مدیریت انتظارات (ص ۶۰)

— Moral Politics و Lakoff, Don't Think of an Elephant, 2004 - دب « (framing) [Lakoff-2004] چارچوب‌بندی

Benford & Snow, "Framing Processes and Social — ~ oO ®¢ Movements", Annual Review of Sociology, 2000 [Benford-Snow- 2000

Entman, "Framing: Toward Clarification of a Fractured — ب 0 * Paradigm", 1993 [Entman-1993]

۰ .الف - راهنماهای ارتباطات بحران سازمان بهداشت جهانی و 0۴20 درباب اعتماد عموی: OECD, Drivers of Trust in Public Institutions [OECD-Trust]

First Draft / UNESCO, Journalism, Fake News and — oJ e

7 -- بخش مقابله با اطلاعات نادرست [10ز1۸۴۹0-0(9]]

فصل ۲۱ - نافرمانی مدنی» اعتصاب و اقتصاد مقاومت مدنی (ص ۶۳)

ه Chenoweth & Stephan-2011 — Wo — قاعده ۳,۵ درصد» که گزاره

«مشارکت گسترده مهم‌تر از شدت کنش» مستقیماً از آن می‌آید و باید صریحاً ارجاع

داده شود [Chenoweth-Stephan-2011]

Porter (سه جلد), Sharp, Zhe Politics of Nonviolent Action — ب ۵ [Sharp-1973] فهرست ۱۹۸ روش — Sargent, 1973

Ackerman & DuVall, A Force More Powerful, Palgrave, 2000 — 0ب [Ackerman-DuVall-2000]

۵ ج - صندوق‌های اعتصاب: تجربه 5۵۱027۲05 لهستان؛ صندوق‌های اتحادیه‌ای

(COSATU) [Strike-Funds] (3 5% در آفریقای

Schock, Unarmed /nsurrections, University of Minnesota — ب ۵ Press, 2005 [Schock-2005]

نکته: گزاره «پرهیز از خشونت حتی در برابر تحریک» یک محاسبه راهبردی است» -

یافنه کمی 2۱6۵۷/۵۲۲ است (جنیش‌های بدون خشونت دو برابر موفق‌ترند). بدون ارجاعء» این جمله موعظه اخلاق به نظر ی‌رسد؛ با ارجاع» یافته پژوهشی است. تفاوت» تعیین‌کننده است.

فصل ۲۲ - معمای بخش امنیقی: مسیر خروج بدون معافیت (ص ۶۶)

فصل محوری سند. ادبیات استاندارد و نهادی گسترده‌ای دارد که در متن غایب است.

/ الف — سازمان Integrated DDR Standards (IDDRS) «jo — استاندارد

جهانی خلع سلاح» ترخیص و ادغام مجدد [11۸1-10085]

‘OECD DAC, Handbook on Security System Reform — all 4

Supporting Security and Justice, 2007 [OECD-SSR-2007]

/ الف - 02۸۴ (مرکز ژنو برای حکمرانی بخش امنییق)» مجموعه ابزارهای اصلاح

بخش [DCAF-Toolkit] aio)

الف - گزارش دبیر سازمان ملل دریاره اصلاح بخش امنیتی» ۸/62/659- $/2008/39 [UN-SSR-2008]

— Huntington, 7he Soldier and the State, Harvard UP, 1957 - ب 0 [Huntington-1957] بر ارتش elaine JAS

,Croissant et al., Democratization and Civilian Control in Asia - ب 0 Palgrave, 2013 [Croissant-2013]

0 ج - تجربه آفریقای جنوبی: ادغام نیروها در 5۸۸/0۴ اندونزی پس از سوهارتو:

خروج ارتش از اقتصاد و سیاست ([9ع0۷/۱۲۳8) -- مرتبط‌ترین نمونه به وضعیت

۵ ج - عراق ۲۰۰۳: انحلال ارتش و پیامدهای آن - نمونه هشدار [-۱۳۵0 زوزه 2 ززو مت ها

۵ ج - پرتغال» آرژانتین» شیلی: تضمین‌های خروج و حدود آن [- ۱311۳-۸۲۲۱۵

۲۱۲۲۳۳۳۱۹5

نکته حیاتی: پیشنهاد «تضمین بدون معافیت» درادبیات حقوق محدودیت دارد: عفو در

برابر جنایات بین‌المللی» طبق روبه تثبیت‌شده» فاقد اعتبار است. ارجاع به این قاعده (اساسنامه 4g) fay دادگاه‌های بین‌المللی؛ Freeman, Necessary Evils: Amnesties

(and the Search for Justice, Cambridge UP, 2009 نشان می‌دهد سند از Ol محدودیت آگاه است - و همین» اعتبار پیشنهاد را بالا می‌برد.

فصل ۲۳ - هفتادودو ساعت نخست (ص ۶۹)

BY — سازمان ملل» Guidance Note on Transitional Justice و راهنماهای مأموریت‌های تثبیت

,World Development Report 2011: Conflict «age بانک — Bi /

1 5۵0۷۲7 - منبع کلیدی برای منطق «نتایج زودهنگام و ملموس» در روزهای نخست [۷۷۵۸-2011]

0ب — «Brahimi Report (A/55/305) درباره عملیات صلح و بازه Glow نخستین [6۳۵۲۱۲۳۱-2000]

۵ ج -- تجربه‌های تطبیقی: تونس ۲۰۱۱ (حفظ نهادها)؛ لیی ۲۰۱۱ (فروباشی نهادها)؛ عراق ۲۰۰۲۳ (غارت وزارتخانه‌ها) [First-Days-Cases]

بخش‌های ناخوانای متن کنار گذاشته شده‌اند. برای مطالعهٔ این بخش‌ها، تصویر صفحه در ادامه آمده است.

UK Cabinet Office, National Risk راهنماهای مدیریت بحران: — ali * 7 و چارچوب [۲9[5ع-۴ا] ۲۵088

نکته: «چهار خط زندگ» (آبء» برق» غذاء دارو) با ادبیات ۱۳۲۳۵51۲۲۵ ۱1۲۵۱۱۳۵ در مدیریت بحران هم‌خوان است؛ ارجاع به ۲۳۴۱/۸۸/۱۸۵۸ این تطابق را نشان می‌دهد.

فصل ۲۴ - دولت انتقالی: ساختار» اختیارات و محدودیت زمانی (ص ۷۲)

International IDEA, /nterim Constitutions in Post-Conflict — .الف « Settings, 2015 [IDEA-Interim]

UN Constitutional Assistance Guidance Note, 2009 [UN- — Wi/ e

] ۲051۲۱10۳۵۱-6 ۱6

‘Guttieri & Piombo (eds.), /nterim Governments — wo e — Institutional Bridges to Peace and Democracy?, USIP Press, 2007 [Guttieri-Piombo-2007] مرجع اختصاصی دولت‌های انتقالی

Shain & Linz, Between States: Interim Governments and - ب 0 «

گونه‌شناسی چهارگانه — Democratic Transitions, Cambridge UP, 1995

[Shain-Linz-1995] 390 دولت‌های

* 0ج - تونس: هیئت عالی تحقق اهداف انقلاب؛ آفریقای جنوبی: شورای اجرایی (TEC) [Interim-Cases] la!

فصل ۲۵ - برنامه تثبیت اضطراری ۱۸۰ روزه (ص ۷۵)

Dornbusch & Fischer-1986 ‘Sargent-1982 —Wo e (توقف ابرتورم)

IMF, Fisca/ Monitor— ali’ e و راهنماهای برنامه‌های تثبیت [IMF-Fiscal]

* 0۵ج - طرح |۵۵ برزیل ۱۹۹۴؛ تثبیت اسرائیل ۱۹۸۵؛ برنامه بالتسروویچ لهستان

۰ آرزژانتین ۱ وشکست ۰۱ ۰) - چهار نمونه که هر یک درسی متفاوت

[Stabilization-Cases] دارند

)Stiglitz آن؛ lesa و "Sachs, "Shock Therapy in Poland — ب ۵ Fob آوردن هر 99 طرف» نشانه — Globalization and Its Discontents, 2002 سند است [12[اع۱۶-51[6ع53]

الف -- بانک جهانی و برنامه جهانی غذاء راهنمای شبکه‌های ایمنی اضطراری (emergency safety nets) [WB-SafetyNets]

فصل ۲۶ -- عدالت انتقالی» حقیقت و آشتی ملی (ص ۷۸)

فصلی که غی‌ترین ادبیات جهانی را دارد و باید کامل‌ترین ارجاعات سند را داشته باشد.

all / — سازمان ملل» Rule of Law Tools for Post-Conflict States

(مجموعه ج۲ع0۲: کمیسیون‌های حقیقت» غربالگری» جبران خسارت» عفو) [OHCHR-RoL-Tools]

/ الف - گزارش‌های گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور ارتقای حقیقت» عدالت»

جبران خسارت و تضمین عدم تکرار [[1۸-58-7]

/. الف - اساسنامه رم دیوان کیفری بین‌المللی» ۱۹۹۸ [ع80۲۵-51311]

/ الف - مرکز بین‌المللی عدالت انتقالی ((17)» مجموعه گزارش‌ها و راهنماها [(۱!۳7]

Teitel, 7ransitional Justice, Oxford UP, 2000 [Teitel-2000] — ب 0

Elster, Closing the Books: Transitional Justice in Historical — ب 0 Perspective, Cambridge UP, 2004 [Elster-2004]

Hayner, Unspeakable Truths: Transitional Justice and the — ب 0 — (p92 (ویراست Challenge of Truth Commissions, Routledge, 2011 مقایسه بیش از چهل کمیسیون حقیقت [۲۵۷۳۵۲-2011]

Freeman, Necessary Evils; Amnesties and the Search for — ب 0 Justice, Cambridge UP, 2009 [Freeman-2009]

0 ج - کمیسیون حقیقت و آشتی آفریقای جنوبی (گزارش هفت‌جلدی» ۱۹۹۸)؛

۶۳ آرژانتین («هرگز دیگر»» ۱۹۸۴)؛ کمیسیون شیلی (1991 ,8۵۳[8)؛

کمیسیون تونس (2019 ,۱۷0)؛ مراکش (2005 ,۱۴8) -- مراکش مرتبط‌ترین نمونه منطقه‌ای است [3565ع-18۴]

0 ج - قانون غربالگری چک (۱۶1۲۵1100) و تجربه آلمان شرق (پرونده‌های اشتازی) [۲۷۶۲۲۵۲۱۵]

نکته دریاره چهار ستون: چهار ستون فصل (حقیقت» پاسخگوی» جبران» تضمین عدم تکرار) دقیقاً چهار رکن چارچوب رسمی سازمان ملل است. ارجاع صریح به این چارچوب»

فصل ۲۷ - مدیریت ریسک گذار و دفتر ثبت ریسک ملی (ص ۸۱)

/ الف — UK Cabinet Office, National Risk Register — الگوی مستقیم پیشنهاد فصل و پیوست پنجم [۴-۸۸] ISO 31000, Risk Management — Guidelines [\SO-31000] — Wall V

UNDRR, Sendai Framework for Disaster Risk Reduction — الف /

[Sendai] 2030-2015

OECD, 700/4 for Risk Governance {| Recommendation on — الف / the Governance of Critical Risks, 2014 [OECD-Risk]

۵ ب - 2012 ۸۲۲//۳۹8۶//۵ ,طعاق1 - طراحی مقاوم در برابر خطای پیش‌بینی [1316۳-2012]

بخش چهارم -- معماری حکمرانی: چه دولتی؟ (ص ۸۴)

فصل ۲۸ -- نظام سیاسی و طراحی قانون اساسی (ص ۸۵)

International IDEA, Constitution-Building: A Global Review — ali / A Practical Guide to Constitution Building |\DEA-ConstBuild] و / الف - کمیسیون وئین مجموعه نظرات و 2016 ,۷۵28/91 بلاج| 07 عااظ [Venice-RoL-2016]

/. الف - ۲۲۵۵1 00۶1۳۶۸۵ (پایگاه متن قوانین اساسی جهان» دانشگاه تگزاس)

• ابزار مقایسه مستقیم [16ج00۶1ع]

Elster, "Forces and Mechanisms in the Constitution-Making — ب ۵ Process", Duke Law Journal, 1995 [Elster-1995]

Elkins, Ginsburg & Melton, 7he Endurance of National — ~ ۵ by ی‌آورند algo چرا قوانین اساسی — Constitutions, Cambridge UP, 2009 نمی آورند؟ مستقیماً به بحث «قفل‌های ضد بازگشت» مربوط است [-۴۱۷۱۳۶ 2009

0 ب — ,Linz, "The Perils of Presidentialism", Journal of Democracy 0 و پاسخ ۲۱۵۲۵۷۷۱2 - مناظره کلاسیک رباستی/پارلمانی که سند باید در آن موضع بگیرد [1:۳2-1990]

0 ب — 1999 Lijphart, Patterns of Democracy, Yale UP, — دموکرامی توافقی در جوامع چندپاره [0۳۱۵۲۳-1999ز]] ,Ginsburg & Hug, How to Save a Constitutional Democracy — ب 0 University of Chicago Press, 2018 [Ginsburg-Huq-2018]

فصل ۲۹ -- مجلس شهروندی و فرایند تدوین فراگیر (ص ۸۸)

OECD, ۷۳۵۷۵۷۵ Citizen Participation and New — all ¥

— Democratic Institutions: Catching the Deliberative Wave, 2020

مرجع اصلی: بررسی بیش از ۲۸۰ نمونه مجمع شهروندی [-ع 6۲311۷ 6:اه 0۴0-0

2020

— ایرلند (۲۰۱۸-۲۰۱۶) و گزارش‌های رسمی آن Citizens’ Assembly — ¢ V

موفق‌ترین نمونه جهانی [۸ع-۱۵0ع۱۳]

۵ ج - کنوانسیون قانون اساسی ایسلند ۲۰۱۱ - نمونه هشدار: فرایند فراگیر»

نتیجه ناکام [1300-2011ع۱۳]

,Convention Citoyenne pour le Climat) ج — مجمع اقلیمی فرانسه ۵ [France-CCC] (2020-2019

Fishkin, When the People Speak: Deliberative Democracy — ب 0 and Public Consultation, Oxford UP, 2009 [Fishkin-2009]

Landemore, Open Democracy, Princeton UP, 2020 — ب ۵ [Landemore-2020]

فصل ۳۰- دولت کارآمد و اصلاح نظام اداری (ص ۹۰)

OECD, Recommendation on Public Service Leadership and — الف /

[0-۳5۱ع0۳] 2019 ,ر///طدمج

V الف — Worldwide Governance Indicators «34> Sb و Bureaucracy Lab [WGll]

‘Andrews, Pritchett & Woolcock, Building State Capability — ب 0 روش ۸ مستقیماً — Evidence, Analysis, Action, Oxford UP, 2017 پشتوانه «برنامه سه‌مرحله‌ای» فصل [ ۸۳۵۲۵۷/۶-2017]

Evans & Rauch, "Bureaucracy and Growth", American — ~ 0 Evans-] 44) رابطه استخدام شایسته‌سالار و — Sociological Review, 1999 ۱-9ع۴۵۷]

Fukuyama, Political Order and Political Decay, FSG, 2014 — ب 0 [۳۷۲۷۵۲۱۵-2014]

۵ ج - اصلاح خدمات کشوری در گرجستان پس از ۲۰۰۳؛ سنگاپور؛ استونی

[CivilService-Cases]

فصل ۳۱ - حاکمیت قانون» دستگاه قضایی و حقوق شهروندی (ص )٩۲

/ الف - اصول پایه سازمان ملل دریاره استقلال قوه قضائیه» ۱۹۸۵ ۸-1 ۵01013۳۷-5 (]

Rule of Law Checklist, 2016 [Venice-RoL-2016] کمیسیون ونین — all J

/ الف - میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی» مواد ٩ و ۱۴؛ تفسیر عموی شماره ۲ کمیته حقوق بشر [۳8عع۱]

World Justice Project, Rule of Law Index— all / — شاخص قابل استناد و قابل سنجش [۷/(۳-80۱]

Tamanaha, On the Rule of Law, Cambridge UP, 2004 — wo [Tamanaha-2004]

Ginsburg & Moustafa (eds.), Rule by Law: The Politics of — 20 برای فهم — Courts in Authoritarian Regimes, Cambridge UP, 2008 اینکه دستگاه قضابی موجود چگونه باید بازسازی شود [-61۳50۲8-1/40۱۶1۵۶23 2008

فصل ۳۲ - شفافیت و مبارزه ساختاری با فساد (ص )٩۴

/ الف - کنوانسیون سازمان ملل علیه فساد ۲۰۰۳ »(۸0ع۸ا) - چارچوب حقوق الزام آور؛ ایران عضو آن است [۸۴ع۸]]

do استانداردها و برنامه‌های «Open Government Partnership — الف / [06۲]

/. الف - استاندارد شفافیت صنایع استخراجی - مستقیماً مرتبط با نفت و صندوق ثروت ملی [۴۱7۱] الف - کنوانسیون ضد رشوه 0۴۴0 و توصیه‌نامه‌های آن [-0عع0 رات 11و

/ الف - ۳۸7۲۴ توصیه‌های چهل‌گانه و روبه شفافیت مالکیت واقی (21 ۵۳۵۶۱ ]۳1 (0۷۳۵۲۶۲۱۵

Transparency International, Corruption Perceptions Index — ب

• پرونده ایران [۳۱ع-11]

• Rose-Ackerman & Palifka, Corruption and Government — ب 0

Causes, Consequences, and Reform, 2nd ed., Cambridge UP, 2016 [RoseAckerman-2016]

۵ ج - کمیسیون مستقل ضد فساد هنگ‌کنگ (ع۸!)؛ ۳۱8 سنگاپور؛ ۳۴ اندونزی - سه مدل نهادی متفاوت با درس‌های متفاوت [-1۱۵۳م ۸۳۳۱۴0۲۲ دت هوت ۲۵۲

فصل ۳۳ - حکمرانی دیجیتال و زیرساخت عموی دیجیتال (ص ۹۶)

Principles on Identification for ابتکار ۱۵4۵ و «ake بانک — BV

Sustainable Development [WB-ID4D]

(UNDESA)« E-Government Survey [UN-EGov] الف — سازمان ملل /

بخش‌های ناخوانای متن کنار گذاشته شده‌اند. برای مطالعهٔ این بخش‌ها، تصویر صفحه در ادامه آمده است.

OECD, Digital Government Policy Framework, 2020 [OECD- — wali / 00 ]۲

e-Estonia [Estonia-XRoad] و X-Road ج - استونی: معماری V

ج - هند: پشته هویت و پرداخت و ادبیات نقادانه آن درباره

حریم خصوصی و طرد -- هر دو سو باید ارجاع شود [۱۳۵1۵-0۳۱]

[GovStack] سازمان ملل DPI و ابتکار GovStack — Ai /

/ الف - مقررات عمومی حفاظت داده اروبا (60۳8) -- الگوی حداقلی حفاظت داده [60۳۳]

نکته: «درس منفی که نباید نادیده گرفت» در متن» به کاریرد دوگانه زیرساخت دیجیتال (کنترل به‌جای خدمت) اشاره دارد. این هشدار باید به منابع مشخص متصل شود:

<Zuboff, The Age of Surveillance Capitalism, 2019 و ادبیات نقد -Aadhaar

فصل ۳۴ - دولت در عصر هوش مصنوعی (ص ۹۸)

OECD-] (نخستین استاندارد بین‌دولی) OECD Al Principles: ۲۰۱۹ — ii /

۸

/ الف - قانون هوش مصنوعی اتحادیه ارویاء مقرره 2024/1689 (ا۴) - چارچوب مبتنی بر سطح ربسک؛ الگوی مناسب برای مقررات‌گذاری ایران آینده [۴-۸۱-۸۲۲]

NIST, A/ Risk Management Framework 1.0, 2023 [NIST-Al- — ai /

۸۲

UNESCO, Recommendation on the Ethics of Artificial — الف /

Intelligence, 2021 [UNESCO-AI]

/ الف - قطعنامه مجمع عموی سازمان ملل دریاره هوش مصنوعی مطمئن» ۲۰۲۴ [۸6۸-۸۱]]

بخش‌های ناخوانای متن کنار گذاشته شده‌اند. برای مطالعهٔ این بخش‌ها، تصویر صفحه در ادامه آمده است.

— Eubanks, Automating Inequality, St. Martin's Press, 2018 — ب 0 خطر خودکارسازی طرد در خدمات عموی [3۷۶-2018ط۴۳]

فصل ۳۵ -- عدم تمرکز نامتقارن و عدالت سرزمینی (ص ۹۹)

OECD/UCLG, World Observatory on Subnational — all JV داده تطبیقی مالیه محلی؛ — Government Finance and Investment پشتوانه مستقیم بخش «مالیه محلی: قلب مسئله» [0-50/6ع0۴]

Making Decentralisation و OECD, Fiscal Federalism series — الف / Work, 2019 [OECD-Decentralisation]

/ الف - منشور اروپاییی خودگردانی محلی» شورای اروباء ۱۹۸۵ [-۴۱-2۵۳۳۵۲ ۱0 ]۲

— Ostrom, Governing the Commons, Cambridge UP, 1990 — ب 0 [Ostrom-1990] و حکمرانی چندلایه (subsidiarity) اصل تبعیت

Bardhan & Mookherjee (eds.), Decentralization and Local — ب 0 Governance in Developing Countries, MIT Press, 2006 [Bardhan- 2006

۵0 ج - عدم تمرکز نامتقارن اسپانیا (کاتالونیاء باسک)؛ مناطق با اساسنامه ویژه ایتالیا؛

اسکاتلند و ولز -- سه نمونه مستقیم «نامتقارن» [۸5۷۲۱۳۱۵1۲۱-۲3525]

0 ج - عراق و تجربه فدرالیسم قومی -- نمونه هشدار برای پیوند عدم‌تمرکز با

قومیت [۱[5۲ا۱۳۵۵-۴۵0۵۲۵]

نکته حیاتی درباره نقد شریعتمداری: شکاف مرکز-پیرامون یکی از شش «گسل» مورد تأکید ایشان است. این فصلء پاسخ سند به آن گسل است؛ اما بدون ارجاع تطبیقی» ادعای

«نامتقارن» به نظر ابتکاری و آزمون‌نشده ی‌رسد. نمونه‌های اسپانیا و ایتالیا این ادعا را

این صفحه شامل تصویر یا طرح گرافیکی است. نمای اصلی صفحه در ادامه در دسترس است.

بخش پنجم - معماری اقتصاد مدرن (ص ۱۰۱)

فصل ۳۶ -- تثبیت پولی و پایان ابرتورم (ص ۱۰۲)

۵ ب - 5318601-1982 - ارجاع اصلی: چهار ابرتورم اروبایی و نقش تعهد مالی معتبر [53۲821-1982]

,Bruno & Easterly ‘Cagan-1956 ‘Dornbusch & Fischer-1986 — ب 0 Inflation Crises and Long-Run Growth", 1998 [Bruno-Easterly-"

1998

Monetary and Capital و IMF, World Economic Outlook — الف /

[IMF-WEO-2026] گزارش‌های فنی 5

Cukierman, Central Bank Strategy, Credibility, and — ب ۵

Cukierman-] استقلال بانک مرکزی — Independence, MIT Press, 1992

1992

[Stabilization-Cases]

فصل ۳۷ -- نظام مالی» بودجه و نهاد مای مستقل (ص ۱۰۴)

Fiscal Transparency Code [IMF- و IMF, Fisca/ Rules Dataset — الف /

۱۳۳

OECD, Recommendation on Principles for Independent — الف /

4 ,۶ ۴۶0۵/۱۲۶۵ - الگوی مستقیم «نهاد مالی مستقل» پیشنهادی

فصل [0-۱۳۱ع0۴]

IMF, Government Finance Statistics Manual 2014 [IMF- — ali /

/6)۹

بخش‌های ناخوانای متن کنار گذاشته شده‌اند. برای مطالعهٔ این بخش‌ها، تصویر صفحه در ادامه آمده است.

ج - دفتر بودجه کنگره آمریک (280)؛ دفتر مسئولیت بودجه بریتانیا (088)؛ شورای (CPB) [IFl-Cases] se Sk

/ الف - بانک جهانی و ۱۸۸۴ اصول اصلاح نظام بان و حل‌وفصل بانک‌های ورشکسته (bank resolution) [WB-BankResolution]

فصل ۳۸ -- اصلاح مالیاتی و قرارداد مالی جدید (ص ۱۰۶)

Tax Administration series و OECD, Revenue Statistics — al 4

0-13(04ع0۴]

IMF, Zax Policy Handbook | How to Design a Property Tax — الف / [۱۱۷۳-1۵4]

/ الف - چارچوب فراگیر 0۳۴20/620 درباره 8۴۳5 و مالیات حداقلی جهانی [0۴00-8۴۳5]

Besley & Persson, Pillars of Prosperity: The Political — ب ۵ ظرفیت — Economics of Development Clusters, Princeton UP, 2011 [Besley-Persson-2011] مالیاتی به‌مثابه ظرفیت دولت

Prichard, 7axation, Responsiveness and Accountability in — ب 0

قرارداد مالیاق و پاسخگوی: — Sub-Saharan Africa, Cambridge UP, 2015

پشتوانه مستقیم «قرارداد مالی جدید» [۳۲۱۲۱۵۲۵-2015]

Ross, The 0// Curse, Princeton UP, 2012 — Wo — رابطه درآمد (Bai و ضعف پاسخگویی [305۶-2012]

فصل ۳۹ - صندوق ثروت ملی و سود سهام شهروندی (ص ۱۰۸)

(Santiago Principles): Generally Accepted اصول سانتیاگو — Wi / — Principles and Practices for Sovereign Wealth Funds, \WG, 2008

استاندارد جهانی حکمرانی صندوق‌های ثروت ملی؛ ارجاع الزامی این فصل [Santiago-Principles]

Natural Resource Governance Institute, Natura/ Resource — الف / Charter, 2014 [NRGI-Charter]

ج - صندوق بازنشستگی دولتی نروژ (/081۱) -- گزارش‌های سالانه و قاعده مالی (fiscal rule) [Norway-GPFG]

ج - صندوق دائمی آلاسکا و سود سهام آن (۴۳۵ ۳۵۲۲۵۵۳۳ دود ا۸ 00 - نمونه مستقیم «سود سهام شهروندی» [۸1353-0۳۵]

Moss, Lambert & Majerowicz, O// to Cash: Fighting the — ب ۵ Resource Curse through Cash Transfers, Center for Global

5 ,06۷۵۱۵0۲۱۵۲ - مرجع اصلی ایده انتقال مستقیم درآمد منابع به شهروندان [۱۷۱۵۶۶-2015]

Segal, "Resource Rents, Redistribution, and Halving Global — ب 0 Poverty: The Resource Dividend", World Development, 2011 [50831-2011]

۵ ج - تجربه هدفمندی یارانه‌ها در ایران (۱۳۸۹) - مهم‌ترین درس داخلی:

پرداخت نقدی بدون لنگر مالی» تورم‌زاست؛ ارجاع به مطالعات 5316۳-19123 و

Guillaume, Zytek & Farzin (IMF Working Paper, 2011) [lran-Subsidy- نویه تا

فصل ۴۰ -- بخش خصوصی» رقابت و کارآفرینی (ص ۱۱۰)

Doing جانشین — Business Ready (B-READY) بانک جهان» — BV Business [WB-BREADY]

OECD, Competition Assessment Toolkit [OECD- — wll V¥

واه وه

— Hausmann, Rodrik & Velasco, "Growth Diagnostics", 2005 - ب 0

روش تشخیص گلوگاه رشد؛ متناسب با منطق کل سند [5ع:6۲0۷۷۳۳-0128۳051]

Rodrik, One Economics, Many Recipes, Princeton UP, 2007 — ~o [۹۵۵۲۱-2007]

— Acemoglu & Robinson, Why Nations Fail, Crown, 2012 — wo

[Acemoglu-Robinson-2012] (350,42 نهادهای فراگیر در برابر

نکته اختصاصی ایران: مسئله «خصوصی‌سازی به نهادهای شبه‌دولتی» (خصولتی)

نیازمند منبع است — ارجاع 4 Maloney-2015 و -Harris-2017

فصل ۴۱ -- صنعتء بهره‌وری و انقلاب صنعتی چهارم (ص ۱۱۲)

CIP و شاخص UNIDO, /ndustrial Development Report — الف /

[1۲۷۱۵۵-۱۵۵]

World Economic Forum, Readiness for the Future of — Bi 4

Production [WEF-Production]

Schwab, 7he Fourth Industrial Revolution, WEF, 2016 — ب ۵ [۱۷/۵-2016ع5]

Mazzucato, 7he Entrepreneurial State, Anthem, 2013 — ~o و Mission Economy, 2021 — سیاست Gao مأْموریت‌محور Mazzucato-] 2013

0 7 — سیاست صنعتی OS جنویی و تایوان؛ 4.0 Industrie آلمان Industrial-]

]۳۵۱۱۷ ۲-5

فصل ۴۲ - اقتصاد دانش‌بنیان و نظام ملی نوآوری (ص ۱۱۴)

Nelson ¢Lundvall (ed.), National Systems of Innovation, 1992 - ب 0 منشاً مفهوم — (ed.), National Innovation Systems, Oxford UP, 1993

«نظام ملی نوآوری» که عنوان فصل از آن گرفته شده [0۳۵۷2۱۱-1992]]

/ الف — WIPO, Global Innovation Index — پرونده ایران» قابل استناد و مقایسه [۷۷۱۳۵0۵-6۱۱]

OECD, Oslo Manual — asi / (سنجش 49195( و Frascati Manual (سنجش پژوهش) [0-۵۶۱۵ع0۳]

۵ ج - طرح ۷02۳۵ اسرائیل؛ برنامه‌های نوآوری فنلاند (55ع 78165/851 Finland) [Innovation-Cases[

فصل ۴۳ - بازگشت به اقتصاد جهانی و دیپلماسی اقتصادی (ص ۱۱۵)

/ الف - سازمان تجارت جهانی (۷/710)» فرایند الحاق و پرونده ایران [-۷/۲0 زوزه ت۵۲

/. الف - ۴۸۲۴» فهرست اقدام متقابل و شرایط خروج از آن -- پیش‌شرط عملی

بازگشت به نظام مالی جهانی [۳۸۲۴]

الف - دفتر کنترل دارایی‌های خارجی وزارت خزانه‌داری آمریکا (0۴۸6) و مقررات

تحریمی اتحادیه اروبا -- چارچوب حقوق رفع تحریم [0۳۸۳-۴۱-532110۳5]

/ الف — UNCTAD, World Investment Report — چارچوب جذب سرمایه خارجی [7۸0-۷/۱۸ع۸]

0ب — 2016 Baldwin, 7he Great Convergence, Harvard UP, — زنجیره ارزش جهانی [86310۷/1-2016]

نکته درباره پیشنهاد ترکیب ۶۰ درصدی کارشناسان اقتصادی در سفارتخانه‌ها: این پیشنهاد مشخص وعددی است و بهتر است به تجربه‌ای مستند شود - مدل دیپلماسی اقتصادی هلند»ه سنگاپور و ترکیه؛ ارجاع 4 Okano-Heijmans, "Conceptualizing ۰.۳۵۵۳۶ Diplomacy", 7۲۵ Hague Journal of Diplomacy, 2011

فصل ۴۴ - کار» اشتغال و نظام تأمین اجتماعی نو (ص ۱۱۶)

Bi ¥ — سازمان بین‌المللی کار (ILO) World Employment and Social 0 و توصیه‌نامه شماره ۲۰۲ درباره کف حمایت اجتماعی [۱۱۵-8۸202] الف - ۱۵/0۴۵ ادبیات «انعطاف با امنیت» (۲۱۳۷ه11010) - پشتوانه مستقیم «محور دوم» فصل؛ الگوی دانمارک و هلند [ 0۲۱۷ ۴۱۵(۵] World Development Report 2019: The Changing بانک جهان» — BV Nature of Work [WDR-2019]

Holzmann & Hinz, O/d-Age Income Support in the 21st — ب ۵ [Holzmann-2005] نظام چندلایه بازنشستگی — Century, World Bank, 2005 0 ب — <Salehi-Isfahani پژوهش‌های 5b کار و جوانان ایران [Salehi-Isfahani]

بخش ششم - سرزمین: آب» انرژی» اقلیم و حمل‌ونقل (ص ۱۱۸)

فصل ۴۵ - آب به مثابه قید حاکم بر توسعه (ص ۱۱۹)

V الف — بانک جهان» Beyond Scarcity: Water Security in the Middle East and North Africa, 2018 [WB-Water-2018]

/ الف - ۸۵۱۸۹۲۸۲ ۴۸۵ - داده برداشت و تجدیدپذیری منابع آب ایران [۳۸۵-۸۵۱۸۹5۲۸۲]

Gl طبقه‌بندی ایران در تنش — WRI, Aqueduct Water Risk Atlas — الف / [WRI-Aqueduct] «3b «بسیار

UN Water / UNESCO, World Water Development Report — 2)\ /

[-۱۱]]

Madani, AghaKouchak & Mirchi-2016 ‘Madani-2014 — ب ۵ [۱۷۱۵۵۵۱-2014]

OF و اقتصاد سیاسی GT درباره حکمرانی Molle, Mollinga & Wester — ب 0 [۱۲۵۱|۰]

V ب — CSIS/Circle of Blue-2026 — سهم ۹۰ درصدی کشاورزی» وضعیت مخازن تهران [CSIS-Tehran-2026]

فصل ۴۶ -- امنیت آب آشامیدنی: شهری و روستایی (ص ۱۲۱)

/ الف — WHO/UNICEF Joint Monitoring Programme (JMP) — داده

دسترسی به آب سالم به تفکیک شهری/روستایی [۷/۲۵-۱۸۸۳]

• WHO, Guidelines for Drinking-water Quality, 4th ed — الف /

[۷۷۲۱۵-0۷۷۵]

Water Scarce Cities [WB-WaterScarceCities] «> Sob — الف ¥

/ الف - ۱۷/۸ شاخص آب بدون درآمد (۱8۷۷) - معیار استاندارد برای «تلغات شبکه» که فصل به آن اشاره دارد [۱۷۷۸-۷۷۲۷۷]

+ ب - گزارش‌های رسمی شرکت آب و فاضلاب استان تهران و وزارت نیرو درباره وضعیت مخازن (اظهارات رسمی آبان ۱۴۰۴ دریاره سد امیرکبیر) [-۱۳۵۳-۷۷/۵۳۵۲ 5اد0۴۲0(3]

۵ ج - تجربه کیپ‌تاون (2018 ,27670 03۷) - مستقیم‌ترین نمونه تطبیقی برای Cute بحران GT شرب 4406 [CapeTown-DayZero]

۵ ¢ — سنگاپور «(Four National Taps) ملبورن؛ چنای [WaterCity-Cases]

فصل ۴۷ - ترازنامه آبی و حکمرانی حوضه‌محور (ص ۱۲۳)

/. الف — 2015 OECD, Principles on Water Governance, — دوازده اصل ؛ چارچوب مستقیم «سه لایه حکمرانی» فصل [۲60۷ع0-۷/31ع0۴]

Water Framework) bg)! اتحادیه GT دستورالعمل چارچوب — all V [EU-WED] الگوی حکمرانی حوضه‌محور — (Directive 2000/60/EC

0 ب — 1990 Ostrom, Governing the Commons, Cambridge UP, — هشت اصل طراحی نهادی برای منابع مشترک؛ پشتوانه نظری «بازار محلی آب» [051۲0۲-1990]

0 ج -- طرح حوضه 8 ۱۷۱۲۲۵۷-02۲۷ استرالیا و بازار آب آن -- همراه با نقدهای جدی وارد بر [Murray-Darling] Of ۵ ج - قانون آب شیلی ۱۹۸۱ و پیامدهای نابرابری‌زای آن -- نمونه هشدار درباره بازار آب [ع00ع۲ع۳۲[۱6-۷/31]

0 ج - قانون مدیریت پایدار آب زیرزمینی کالیفرنیا (2014 ,56۸/۸) -- نزدیک‌ترین

نمونه به مسئله آبخوان‌های ایران [California-SGMA]

۵ ج — کنفدراسیون‌های آبریز اسپانیا (Confederaciones Hidrograficas) — قدیمی‌ترین نهاد حوضه‌محور جهان [50310-835[5]

فصل ۴۸ -- انرژی: تثبیت کوتاه‌مدت و جهش خورشیدی (ص ۱۲۵)

Iran Energy Profile (\EA-\ran] و IEA, World Energy Outlook — الف /

Renewable و IRENA, Renewable Power Generation Costs — الف / IRENA-] پشتوانه ادعای اقتصادی بودن جهش خورشیدی — Energy Statistics 515))

/ الف — IEA, Fossil Fuel Subsidies Database و برآوردهای IMF از یارانه انرژی (Coady et al., IMF Working Paper) — ایران معمولاً در صدر فهرست جهان بارانه انرژی است؛ عدد قابل استناد [5ع[۶۱۵طا۴۵۲8۷-5]

الف - وزارت نیرو / شرکت مدیریت شبکه برق ایران» «گزارش وضعیت شبکه برق»؛ ترازنامه انرژی وزارت 975 [lran-Energy-Balance]

۵ ج - جهش خورشیدی مراکش (۸100۲)» امارات» و مزایده‌های خورشیدی هند -

الگوهای تأمین مالی [Solar-Cases]

فصل ۴۹ - کشاورزی و امنیت غذایی (ص ۱۲۷)

FAO, The State of Food Security and Nutrition in the World — الف [۳۸۵-۹0۳۱]

[FAO-AQUASTAT] بهره‌وری آب کشاورزی — FAO AQUASTAT — all /

۵ ب - 30ا||۸, مفهوم «آب مجازی» - کلید بازنگری در سیاست خودکفایی غلات [Allan-VirtualWater]

IFPRI, Global Food Policy Report [IFPRI] — ali /

۵ ج - اصلاح الگوی کشت در اردن» مراکش و اسرائیل؛ آبیاری قطره‌ای و اقتصاد سیاسی آن [3565ح-1۲۵ابا۸8۲0]

فصل ۵۰ - اقلیم» هوا و تاب‌آوری زیست‌محیطی (ص ۱۲۸)

بخش‌های ناخوانای متن کنار گذاشته شده‌اند. برای مطالعهٔ این بخش‌ها، تصویر صفحه در ادامه آمده است.

IPCC, Sixth Assessment Report (ARG), 2021-2023 — Bi / — فصل منطقه‌ای خاورمیانه [۸۳6-ع۱۳۲]

PM2.5 حدود — WHO, Global Air Quality Guidelines, 2021 — الف

[۷/۲۱۵-۸۵6]

Adaptation Gap Report و UNEP, Emissions Gap Report — 2)\ 4

[م۸۳۳-6۵]]

/. الف - توافق پاریس (۲۰۱۵) و سازوکار ۸0 -- وضعیت ایران به‌عنوان یکی از

معدود کشورهای غیرعضوء نکته‌ای است که فصل باید صربحاً به آن ببردازد [Paris-Agreement]

ب - گزارش‌های سازمان حفاظت محیط زیست ایران و پژوهش‌های گرد و غبار

خاورمیانه [۱۲۵۳-۵۵۴]

فصل ۵۱ -- معماری نوین حمل‌ونقل و لجستیک ملی (ص ۱۲۹)

/ الف - بانک جهان,» (/ط]) ۱۵۵۷ ۲۵۲۵۲۲2/۵ عع/نو/ع0/ - رتبه ایران»

عدد قابل استناد برای ادعای «هزینه لجستیک بالاتر» [۷۷8-۱۳۱]

/ الف — WHO, Global Status Report on Road Safety — پشتوانه ادعای «جایگاه نامناسب در آمارهای تلفات جاده‌ای» [17ع۷/۲۱0۵-8030531]

الف - ۸۴9۸0 برنامه‌های راه‌آهن و جاده‌های آسیایی [-۸۳ع۱۴۹ وه و۱۸1

/ الف - موافقت‌نامه کریدور شمال-جنوب (ع۱۸157) و اسناد رسمی آن [۱۳572]

International Transport Forum (OECD): 7Zransport Outlook — الف / [۷۱۵۵ا۱1۳-0]

0 ج - اصلاح راه‌آهن باری در هند و روسیه؛ مدل بندری مراکش

[Transport-Cases]

بخش‌های ناخوانای متن کنار گذاشته شده‌اند. برای مطالعهٔ این بخش‌ها، تصویر صفحه در ادامه آمده است.

فصل ۵۲ - بازآرابی سرزمینی» شهر و مسکن (ص ۱۳۱)

,New Urban Agenda و UN-Habitat, World Cities Report — الف V/ 56 [۱۷-۲۱۵131]]

OECD-] و ادبیات آمایش سرزمین OECD, Regional Outlook — All V |8۵8100۵]

Glaeser, Triumph of the City, Penguin, 2011 [Glaeser-2011] — ب 0 0 ب - ۱۷۵۲۵۲۲ ۵ ۲۶۱۵۲ درباره هزینه محدودیت‌های ساخت‌وساز بر رشد ملی [Housing-Economics]

۵ ج - سیاست‌های مسکن اجتماعی وین و سنگاپور (۲۵8) -- دو مدل متفاوت و

موفق [۲۵۶۱8-۳۵565]

/. ب - مطالعات فرونشست و ناپایداری سکونتگاهی ایران (سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور) - پیوند مستقیم با فصل ۳ و ۴۵ [2ع۱۳۵۳-5۳۶۱۵2۲]

بخش هفتم -- انسان و جامعه (ص ۱۳۳)

فصل ۵۳ - آموزش عمویی و انقلاب یادگیری (ص ۱۳۴)

/ الف - ۲۱5۸ 0۴00 - ایران در ۲۱۹5۸ شرکت نمی‌کند؟ این خلاً خوذٌ نکته‌ای قابل استناد در بحث کوری آماری است [0۴20-۳۱5۸]

/ الف - ۱۴۸ (انجمن بین‌المللی ارزشیابی پیشرفت تحصیلی)» 7۱۱455 و ۳۱85 --

ایران در این دو شرکت می‌کند؟ داده قابل استناد و مقایسه‌پذیر [5ا۲۱۷55-۳۱8]

WIV — بانک «a> شاخص Human Capital Index 5 Learning Poverty [۷۷8-۵]

UNESCO, Global Education Monitoring Report [UNESCO- — Wall V

6/۱

Hanushek & Woessmann, 7he Knowledge Capital of — ب ۵ رابطه کیفیت آموزش )45 کمیت) با رشد — Nations, MIT Press, 2015 [Hanushek-2015] اقتصادی

0 ج - اصلاح آموزشی استونی» پرتغال و ویتنام -- سه نمونه جهش کیفیت با هزینه

محدود [31101-23565ع۴۵]

فصل ۵۴ -- دانشگاه» پژوهش و بازگشت نخبگان (ص ۱۳۶)

UNESCO Institute for Statistics — all V — سهم پژوهش از تولید ناخالص داخلی [۱5]

V الف — OECD, Frascati Manual, SCimago و Scopus — داده تولید علمی ایران [5ع61110۲61۲1آ50]

(brain drain) [OECD- مهاجرت نخبگان oslo «OECD و IOM — wall V ۲۱۲۱۳۳

ب - رصدخانه مهاجرت ایران» گزارش‌های سالانه - مهم‌ترین منبع داخلی موجود درباره خروج نخبگان [lran-Migration-Observatory] ۵ ج - برنامه‌های بازگشت نخبگان: چین » کره جنویی» ایرلند»

تایوان (۳(۷ز۲۷۶) - الگوهایی که سند باید از آنها استفاده کند [-۳:۲۳ع8

دموا

Saxenian, 7he New Argonauts, Harvard UP, 2006 — wo — گردش مغزها به‌جای فرار مغزها؛ چارچوب مناسب برای پیوند این فصل با فصل ۱۷ [53(613-2006]

فصل ۵۵ - سلامت» رفاه و کیفیت زندگ (ص ۱۳۸)

WHO, World Health Report 2010: Health Systems — all 4 8 -- چارچوب پوشش همگانی و کاهش پرداخت از جیب [۷۷۲0-2010] سهم پرداخت — WHO, Global Health Expenditure Database — الف / از جیب در ایران» عدد قابل استناد [۷۷۲۱0۵-6۲۴0]

(health system building blocks) شش )55 نظام سلامت «WHO — all / [یع۷۷۲۱۵-8]0]

V الف — WHO« Tracking Universal Health Coverage! age Sib و شاخص هزینه‌های کمرشکن (catastrophic health expenditure) [UHC- ۲۱۲۲۳۳۳5

0 ب - مطالعات طرح تحول نظام سلامت ایران و برنامه پزشک خانواده در ع7/7 Health Policy and Planning [\ran-Health-Reform] 9 Lancet ۵ ¢ — نظام سلامت تایلند )2002 (UCS, و 455 Health Transformation) ۳ - دو نمونه موفق در سطح درآمدی مشابه [5ع۲۵۵۱1۲-۴2۶]

فصل ۵۶ - جمعیت» سالمندی و پایداری صندوق‌ها (ص ۱۴۰)

بخش‌های ناخوانای متن کنار گذاشته شده‌اند. برای مطالعهٔ این بخش‌ها، تصویر صفحه در ادامه آمده است.

all / — سازمان ملل» 2024 World Population Prospects — پیش‌بیی سالمندی ایران؟ سریع‌ترین گذار جمعیتی جهان» عدد قابل استناد [-1۸-۷/۳۳ 2024

/ الف - مرکز آمار ایران» سرشماری‌ها و آمار حیاق؛ سازمان ثبت احوال [-521 5ا26۲5]

/ الف — OECD, Pensions at a Glance — چارچوب مقایسه‌ای نسبت وابستگی و نرخ جایگزینی [OECD-Pensions]

Holzmann & Hinz, O/d-Age Income Support in the 21st - ب ۵ [Holzmann-2005] نظام پنج‌لایه — Century, World Bank, 2005

۵ ب - پژوهش‌های 30 9۳31ا-۲1ع|ج53 درباره گذار جمعیتی ایران [-۲1ها53 [۱5۳3۱30]

۵ ج - اصلاح صندوق‌های بازنشستگی در شیلی» لهستان و سوئد (002) -- سه

مسیر متفاوت» با درس‌های متفاوت [Pension-Reform-Cases] نکته: ادعای «هزینه سلامت سالمند چند برابر هزینه سلامت جوان» عددی است و باید منبع‌دار شود؛ داده استاندارد > WHO GHED 9 Pensions at a Glance موجود است.

فصل ۵۷ - زنان» جوانان و خانواده (ص ۱۴۲)

/ الف - کنوانسیون رفع همه اشکال تبعیض علیه زنان 1979 ,(۴۵۸۷۷ع) - ایران عضو آن نیست؛ الحاق به آن یک تصمیم مشخص و قابل طرح در سند است [۴۵۸۷۷ع]

Women, Business and the Law: a> Sib — Bi ¥ — شاخص عددی تبعیض حقوق؛ پرونده ایران مستقیماً پشتوانه بند «برابری حقوق» است [-۷۷/8 ۷۹۱

Women: Progress of the World's Women — ali V لالا؛ 9 قطعنامه

۵ شورای امنیت دریاره زنان» صلح و امنیت - مرتبط با نقش زنان در فرایند گذار [1۱50-1325]

/ الف - 0ااء داده مشارکت اقتصادی زنان -- نرخ مشارکت زنان ایران از پایین ترین‌های جهان است؛ عدد قابل استناد [۱۱0-51315]

/ الف - کنوانسیون حقوق کودک [ع۹ع2] (۴۹۵)

Moghadam, Modernizing Women: Gender and Social — ب ۵ Change in the Middle East, Lynne Rienner, 2013 [Moghadam-2013 [

,Kandiyoti, "Bargaining with Patriarchy", Gender & Society — ب 0 8 [۳3۱۵1۷۵1-1988]

فصل ۵۸ - فرهنگ» میراث و قدرت نرم (ص ۱۴۴)

/ الف - کنوانسیون میراث جهانی یونسکو (۱۹۷۲) و فهرست آثار ثبت‌شده ایران [۸۳۹۲۵-۷۷/۲]]

/ الف - کنوانسیون ۲۰۰۳ یونسکو دریاره میراث ناملموس و کنوانسیون ۲۰۰۵ دریاره تنوع بیان‌های فرهنگی [اع/-0ع۸1۳5]

»Nye, Soft Power: The Means to Success in World Politics — ب 0

[Nye-2004] منشاً مفهوم؛ ارجاع الزامی — PublicAffairs, 2004

/ الف — UNCTAD/UNESCO« Creative Economy Outlook — اقتصاد فرهنگ به‌عنوان بخش اقتصادی [Creative-Economy]

۵ ج - دیپلماسی فرهنگ کره جنوبی (۲۱۵11۷) و ترکیه (سریال‌ها) -- دو الگوی معاصر

و موفق [5ع50۳1۳0۷/۵۲-35]

ب - گزارش‌های وضعیت میراث در معرض خطر ایران -- پیوند با فرونشست

(فصل ۳ و ۵۲)

فصل ۵٩ - جامعه مدنی» رسانه آزاد و سرمایه اجتماعی (ص ۱۴۶) / الف - میثاق بین‌المللی حقوق مد و سیاسی» مواد ۰۱۹ ۲۱ و ۲۲؛ تفسیر عموی شماره ۳۴ (آزادی بیان) و شماره ۲۷ (تجمع مسالمتآمیز) کمیته حقوق بشر - مبنای حقوق دقیق و قابل استناد [34-37ع۱۳۴۳۸-6] الف - گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور آزادی تجمع وتشکل, اصول راهنما دریاره قوانین سازمان‌های [UN-SR-Assembly] Jaane

/ الف — یونسکو World Trends in Freedom of Expression and Media Development [UNESCO-MediaTrends]

V ب — گزارشگران بدون مرزء World Press Freedom Index — )43 ایران [۹۳-۱۵۵]

V ب — CIVICUS Monitor — طبقه‌بندی Gro shad ایران [CIVICUS] Putnam, Making Democracy Work, Princeton UP, 1993 — wo — سرمایه اجتماعی و کارآمدی نهادی [۳۷۳۳۵۲-1993] 0 ب — ,Diamond, "Rethinking Civil Society", Journal of Democracy 4 [013۵۳۱۵-1994]

بخش هشتم - قدرت ملی: امنیت و سیاست خارجی (ص ۱۴۸)

فصل ۶۰ -- دکترین امنیت ملی جامع (ص ۱۴۹)

Buzan, Weever & de Wilde, Security: A New Framework for — ب 0 مکتب کپنهاگ؛ منشاً نظری «امنیت — Analysis, Lynne Rienner, 1998 جامع» و پنج بخش امنیتی (نظای» سیاسی» اقتصادی» اجتماعی» زیست محیطی)؛ [Buzan-1998] فصل oy! ely! ارجاع

/ الف — 1994 UNDP, Human Development Report — 3520 مفهوم «امنیت انسانی»؛ چارچوب مکمل [1۱0۳-1994]

/ الف - گزارش هیئت عای‌رتبه سازمان ملل» 2004 ,۷۷0۲/0 ع7رعع5 ۸/076 ۸ [UN-HighLevel-2004]

0 ج - راهبردهای امنیت ملی منتشرشده: بریتانیا » ژاپن (۲۰۲۲)» استرالیا -- الگوی ساختاری برای نگارش سند دکترین [0155-22965]

فصل ۶۱ -- نیروهای مسلح و اصلاح ساختاری بخش امنیی (ص ۱۵۱)

OECD DAC, Handbook on Security System Reform, 2007 — ali / [0-55-2007ع0۴]

/ الف - 02۸۴» مجموعه ابزارها و راهنماهای نظارت پارلمانی بر بخش امنییق [۸۴-10۵0|1ع0]

/ الف - [۱-۱0085] ۱۵۵۴۸۹5 ۳

Janowitz, The ‘Huntington, 7he Soldier and the State, 1957 — ب 0 Professional Soldier, 1960 [Huntington-1957]

Feaver, Armed Servants: Agency, Oversight, and Civil- — ب 0 Military Relations, Harvard UP, 2003 [Feaver-2003]

بخش‌های ناخوانای متن کنار گذاشته شده‌اند. برای مطالعهٔ این بخش‌ها، تصویر صفحه در ادامه آمده است.

* 0ج - اندونزی (خروج ارتش از اقتصاد)» آفریقای جنوبی (ادغام)» لهستان و مجارستان (اصلاح سرویس‌های اطلاعاتی و بازرسی پرونده‌ها) - سه بسته تجربه مستقیماً مرتبط با معماری پیشنهادی [5ع25ح-55۳]

۰ ۵ ج - نمونه هشدار: مصر (بازگشت نظامیان)» عراق (انحلال یکباره) [-558 ۲۱۳۳85

نکته: «شش رکن معماری آینده» در متن» بدون اتصال به استانداردهای بین‌المللی ارائه

شده. اتصال هر gS به بند متناظر در OECD SSR Handbook و <DCAF آن را از یک

طرح شخصی به یک طرح منطبق با استاندارد جهانی تبدیل می‌کند - واین دقیقاً همان

چیزی است که نیروهای امنیتی مخاطب سندهء به آن حساس‌اند.

فصل ۶۲ - امنیت سایبری» فضای اطلاعاتی و امنیت زیستی (ص ۱۵۳)

NIST, Cybersecurity Framework 2.0, 2024 [NIST-CSF] — ali’ e

ITU, Global Cybersecurity Index [ITU-GCI] — Wi/ e

* / الف - ۴۸۱5۸» راهنماهای حفاظت از زیرساخت حیاتی؛ دستورالعمل ۸۱52 اتحادیه اروبا [ENISA-NIS2]

* / الف - گزارش‌های گروه کاری سازمان ملل (0۴۷/6) درباره هنجارهای رفتار مسئولانه دولت‌ها در فضای سایبری [1۸-0۴۷۷/6]]

۰ / الف - کنوانسیون منع سلاح‌های بیولوژیک 1972 ,(8۷۷)؛ مقررات بهداشتی بین‌المللی WHO (IHR 2005) [BWC-IHR]

فناوری

فصل ۶۳ - دکترین سیاست خارجی (ص ۱۵۴)

بخش‌های ناخوانای متن کنار گذاشته شده‌اند. برای مطالعهٔ این بخش‌ها، تصویر صفحه در ادامه آمده است.

الف - معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (0۱۳۲) و پروتکل الحاق؛

گزارش‌های شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی دریاره ایران -- پرونده هسته‌ای

بدون ارجاع به اسناد آژانس» قابل بحث نیست [۱۳7-۱۸۴۸]

الف -- قطعنامه‌های شورای امنیت درباره ایران و سازوکار بازگشت تحرمم‌ها [1۸5-۱۳۵]]

0 ب - 1987 Walt, The Origins of Alliances, Cornell UP, — موازنه تهدید [۷/۵۱|1-1987]

‘Blackwill & Harris, War by Other Means ‘Nye-2004 — ب ۵ Geoeconomics and Statecraft, Harvard UP, 2016 [Blackwill-Harris- 2016

0 ب - Mearsheimer / Waltz در برابر ادبیات هم‌بستگ اقتصادی — برای اینکه

انتخاب دکترین» آگاهانه به نظر برسد نه پیش‌فرض [0۲۷ع۱۷-۲۳]

گذار سیاست خارجی پس از تغییر رژیم: آفریقای جنوبی پس از ۱۹۹۴» لهستان

پس از ۱۹۸۹ ویتنام (Pdi ۷۵۱( [ForeignPolicy-Transitions] فصل ۶۴ - تنگه هرمزء همسایگان و امنیت منطقه‌ای (ص ۱۵۶)

/ الف - کنوانسیون حقوق دریاها (1982 105ع0)» مواد ۳۴ تا ۴۴ -- رژیم

حقوق عبور ترانزیتی؟ ارجاع الزامی [۱05-1982ع1۸]

CRS, The Strait of Hormuz, R45281, 2026 [CRS-R45281] — الف /

J الف — EIA, World Oil Transit Chokepoints — سهم تنگه از عبور نفت و

6 جهانی [۳۵۵۵۵۱۳۲۶ع-۴۱۸]

«Lloyd's List Intelligence [IMF-PortWatch] ‘IMF PortWatch — call / [۱10۷0۵5-2026]

۵ ج - معماری‌های امنیت منطقه‌ای تطبیقی: 050۴ و فرایند هلسینی؛ ۸5۴۸۸

۵ 828(0۳؛ اقدامات اعتمادساز (28۸/5) - الگوی مستقیم برای «معماری

امنیت منطقه‌ای» پیشنهادی فصل [Regional-Security-Models]

V ب — گزارش‌های International Crisis Group و Chatham House دریاره

امنیت ads فارس [ICG-Chatham]

فصل ۶۵ -- ژئواکونومی» کریدورها و شبکه جهانی ایرانیان (ص ۱۵۸)

/ الف - موافقت‌نامه کریدور بین‌المللی شمال-جنوب (۱۸1570)؛ اسناد کریدور میانی

(Middle Corridor) [INSTC]

ghia! چارچوب — Belt and Road Economics, 2019 جهان» Sb — الف ./ کریدورها [۷۷8-81]

UNCTAD, Review of Maritime Transport [UNCTAD- — Wall ¥

۲۱۲۲۳۳۹/6

Farrell & Newman-2019 [Blackwill- ‘Blackwill & Harris-2016 — ب 0 6 -۲۱۵۲۲۱۶]

/.الف - بانک جهانی» داده حواله‌های ارزی و نقش دیاسپورا در سرمایه‌گذاری [-۱۷۷8 توت تما

۵ ج - اوراق قرضه دیاسپورا : تجربه اسرائیل و هند - ابزار مشخص و آزموده برای بند «شبکه جهان ایرانیان» [013۶00۳3-80۳05]

بخش‌های ناخوانای متن کنار گذاشته شده‌اند. برای مطالعهٔ این بخش‌ها، تصویر صفحه در ادامه آمده است.

بخش نهم - نظام اجرا و دوام (ص ۱۶۰)

فصل ۶۶ -- معماری نهادی اجرای پروژه ملی (ص ۱۶۱)

How to Run و Barber, /nstruction to Deliver, Methuen, 2007 - ب 0 delivery) مفهوم «واحد تحوبل» lade — a Government, Penguin, 2015 )؟ پشتوانه مستقیم «دفتر تحوبل ملی» [۲-2015ع823۲0]

Government at a و OECD, Centre of Government studies — الف /

[0۳0-06] 6/3622

Andrews, Pritchett & Woolcock-2017 [Andrews-2017] — ب 0

۵ ج - واحد تحویل نخست‌وزیری بریتانیا (۳۱۸0۱)؛ ۲۴۱/۸۸۵۱ مالزی - دو نمونه نهادی که سند می‌تواند مستقیماً از آنها الگو بگیرد [0۱:۷۵۲۷-۳:۲۶]

/ الف - استانداردهای استقلال نظام آماری: وع/م/ع۲/۲م /02/۳۵/1۵ل۳ ۷( 4 ,5131/91/5 /2/ع07 07 - پشتوانه رسمی پیشنهاد استقلال مرکز آمار (UN-StatPrinciples]

فصل ۶۷ -- کارخانه سیاست‌گذاری: از پژوهش تا نتیجه (ص ۱۶۳)

/ الف — OECD, Policy Framework on Sound Public Governance و راهنماهای ارزیابی اثر مقررات [0-8۱۸ع0۴] (8۱۸)

,Cairney, The Politics of Evidence-Based Policy Making — ب 0 Palgrave, 2016 [Cairney-2016]

— Banerjee & Duflo, Poor Economics, PublicAffairs, 2011 — wo سیاست‌گذاری مبتنی بر آزمون [Banerjee-Duflo-2011]

V ج — واحدهای بینش رفتاری Behavioural Insights Team) بریتانیا) و شبکه

جهانی آن [811]

۰ /.الف — What Works Network بریتانیا؛ J-PAL — الگوهای نهادی «کارخانه سیاست‌گذاری» [WhatWorks-JPAL]

e موب - Andrews, Pritchett & Woolcock-2017 — فرهنگ پذیرش خطا و

تکرار سریح

فصل ۶۸ - توالی اصلاحات و اقتصاد سیاسی (ص ۱۶۵)

فصلی که ادعای اصلی آن - اهمیت توالی -- یک از پرمناقشه‌ترین بحث‌های اقتصاد

سیاسی است و باید هر دو طرف را ارجاع دهد:

Haggard & Kaufman, 7he Political Economy of Democratic - 0ب «© Transitions, Princeton UP, 1995 [Haggard-Kaufman-1995]

Rodrik, "Goodbye Washington Consensus, Hello — wo ®¢ Washington Confusion?", Journal of Economic Literature, 2006 [۹۵۵۲۱-2006]

* ۵ ب — Williamson 9 «اجماع واشنگتن» و نقدهای Stiglitz-2002 ‘of [5 810-0115675۱ ۷۷/۵5۳1۱۱]

— Hirschman, 7۵ Rhetoric of Reaction, Harvard UP, 1991 — wo e [Hirschman-1991] الگوهای مقاومت در برابر اصلاح

Fernandez & Rodrik, "Resistance to Reform: Status Quo Bias - دب * — in the Presence of Individual-Specific Uncertainty", AZAR, 1991 توضیح اقتصادی مقاومت در برابر اصلاح سودمند؛ مستقیماً پشتوانه «قاعده [Fernandez-Rodrik-1991] جبران» فصل

۰ 0ج - توالی‌های متضاد: چین (اصلاح اقتصادی پیش از سیاسی) در برابر روسیه (همزمان) و لهستان (سیاسی سپس اقتصادی) -- سه مسیر» سه نتیجه [5606۱۱8-۳۵565]

فصل ۶۹ -- حکمرانی پیش‌نگر و حق نسل‌های آینده (ص ۱۶۶)

/ الف — سازمان Our Common Agenda, 2021 «je و Declaration on

4 ,2/310/75/ع0 ۲01072 - جدیدترین سند بین‌المللی در این حوزه؛ ارجاع به آن» سند را روزآمد Olas می‌دهد [UN-FutureGenerations]

Well-being of Future Generations) نسل‌های آینده ولز old) ج - قانون V 5 ,۸5) و نهاد کمیسر نسل‌های آینده - تنها نمونه نهادینه‌شده جهان؛ الگوی مستقیم پیشنهاد فصل [5-۳6۸ع۷/3۱]

V ج — کمیته oul پارلمان فنلاند (Committee for the Future) — دومین 43905 نهادی [Finland-Future]

Anticipatory Innovation و OECD, Strategic Foresight — الف 4

Governance [OECD-Foresight]

Jonas, 7he /mperative of Responsibility, University of — ب ۵ Jonas-1984] مبنای فلسفی مسئولیت در برابر آینده — Chicago Press, 1984

Gonzalez-Ricoy & Gosseries (eds.), /nstitutions for Future — ب 0 Generations, Oxford UP, 2016 [Institutions-FutureGen]

پیوست‌ها (ص ۱۶۷)

پیوست یکم -- منشور ایران نو (ص ۱۶۸) و پیوست دوم -- منشور حقوق شهروندی (ص ۱۶۹)

این دو پیوست» اسناد هنجاری‌اند و باید به اسناد حقوق مرجع گره بخورند -- نه به ادبیات

پژوهشی:

/ الف - اعلامیه جهانی حقوق بش ۱۹۴۸ [10۲۸]

/ الف - میثاق بین‌المللی حقوق مد و سیاسی» ۱۹۶۶ - ایران عضو آن است؛ مبنای الزا مآور [۱۳2۳۴]

/ الف - میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی» اجتماعی و فرهنگ» ۱۹۶۶ -- ایران عضو

آن است [۱۳۴۹۲۸]

/ الف - کنوانسیون منع شکنجه (۸7ع)؛ کنوانسیون حقوق کودک (ع8ع)؛ کنوانسیون حقوق افراد دارای معلولیت [5ع0۲6-7۲0316ع] (۴8۴۵) / الف - منشور آفریقایی حقوق بشر و ملت‌ها؛ کنوانسیون اروبایی حقوق بشر - الگوهای منطقه‌ای برای شکل نگارش منشور [2۳6۶ 21-21 3۵810۳] /. الف - اصول پاریس دریاره نهادهای ملی حقوق بشر, ۱۹۹۳ -- مرجع طراحی نهاد ملی حقوق بشر که در پیوست دوم لازم است [۶ع۱م۳3۲1۶-0۲۱۳۵] ۵ ج - منشور حقوق آفریقای جنویی (فصل دوم قانون اساسی ۱۹۹۶) - الگوی برجسته و مدرن نگارش منشور حقوق [۳۲۶ع:5۸-8:110۶8] 0 ج - منشور حقوق اساسی اتحادیه ارویاء ۲۰۰۰ - الگوی «حقوق نسل جدید» (داده» محیط زیست» زست‌فناوری) که پیوست دوم به آن اشاره دارد [-ا۴ وت 9

نکته حقوق مهم: عبارت متن -- «حقی که مرجع رسیدگ و شکل جبران نداشته باشدء»

اعلامیه است نه حق» - دقیقاً همان اصل (۲۵۲۳۵۵//۲ [۵0/ 00/5 و مفاد ماده ۳(۲)

میثاق حقوق مد و سیاسی است. ارجاع به آن» این جمله را از یک شعار به یک قاعده

حقوق تثبیت‌شده تبدیل می‌کند.

پیوست سوم - نقشه راه: پنج موج تا ۱۴۲۵ (ص ۱۷۱) و پیوست چهارم - ماتریس

توالی (ص ۱۷۳)

Haggard & Kaufman-1995 ‘Fernandez & Rodrik-1991 — wo e [Fernandez-Rodrik-1991]

OECD, Strategic Foresight [OECD-Foresight] — Wid «

Dewar et al., Assumption-Based Planning, RAND, 1993 — ب 0 e [0-۸8۳ |۲۸ ۳۸]

پیوست پنجم - دفتر ثبت ریسک ملی (ص ۱۷۴]

« .الف - UK Cabinet Office, National Risk Register — الگوی ساختاری مستقیم؛ شامل روش امتیازدهی احتمال * اثر [1-۸8]

۰ .الف - [۱50-31000] 31000 ۱5۵

« .الف — WEF, Global Risks Report — چارچوب دسته‌بندی ریسک WEF-] 5و۸ ا6103]

)۱۷۵ پیوست ششم - داشبورد ملی شاخص‌ها (ص

هر شاخص داشبورد باید تعریف بین‌المللی و منبع داده مشخص داشته باشد؛ درغیر این

صورت داشبورد قابل پایش نیست:

* لالف - چارچوب شاخص‌های جهانی اهداف توسعه پایدار (۱۳۵[210۲5 506)» کمیسیون آمار سازمان ملل - مرجع تعریف اکثر شاخص‌های اجتماعی و زیست محیطی [506-۳0[2210۲5]

World Development Indicators [WB-WDI] بانک جهان» - Wid ۰

World Justice Project و Worldwide Governance Indicators — A\/ « [WGl]« [WJP-RoL] شاخص‌های حکمرانی — Rule of Law Index

۰ /.الف - ۷-06۲ - شاخص‌های دموکراسی با تفکیک ابعاد [۲ع۷-0]

— IMF Special Data Dissemination Standard (SDDS) — بل الف e استاندارد انتشار داده که پیشنهاد می‌شود ایران آینده به آن ملحق شود [-۱۱۸۳ دره[۵ ۵

پیوست هفتم - واژه‌نامه راهبردی (ص ۱۷۶) هر مدخل واژه‌نامه باید منشاً مفهومی خود را ذکر کند. نمونه‌های ضروری: «نقاط اهرمی» + ۱/۸۵200۷/5؛ «امنیت جامع» + 8230؛ «عدالت انتقالی» + چارچوب سازمان ملل؛ «قید حاکم» + نظریه محدودیت‌ها ؛ «واحد تحوبل» > ‘Barber «قفل ضد بازگشت» + ‘Elkins, Ginsburg & Melton-2009 «عدم‌تمرکز نامتقارن» + ادبیات فدرالیسم نامتقارن (/3/ع0ع۶ 20/۲0۵///۶ ,۷۷/۵5 8 ,512/75 برک).

این کار» بیش از هر بخش دیگر سندء تفاوت میان یک متن تألیفی و یک متن مرجع را نشان

می‌دهد.

بخش‌های ناخوانای متن کنار گذاشته شده‌اند. برای مطالعهٔ این بخش‌ها، تصویر صفحه در ادامه آمده است.

فهرست منایع

هر مدخل با کید ارجاع» مشخصات کتاب‌شناخیی» نشانه اعتبارسنجی (/. راستیآزمایی شده

تفکیک فصل و صفحه آمده است.

الف -- منابع رسمی و آماری: ایران

[5باه1-00ح5] مرکز آمار ایران» سرشماری‌های عموی نفوس و مسکن» شاخص قیمت

کاربرد: فصل ۲ [ص ۱۶)» فصل ۷ (|ص ۲۶)» فصل ۵۶ (ص ۰ ()» پیوست ششم (ص ۱۵

[281] بانک مرکزی جمهوری اسلا ایران» آمار پولی و بانی» حساب‌های ملی» نرخ ارز. ۳

[۱۳۵-۴۵۲8۷-8213026] وزارت نیرقو «ترازنامه انرژی» و شرکت مدیربت شبکه برق ایران» «گزارش وضعیت شبکه برق». کاریرد: فصل ۳ (ص ۱۸)» فصل ۴۸ ا(ص ۱۲۵)

[۱۳۵-۷/۵1۵۲-0۲]10(315] وزارت نیرو و شرکت آب و فاضلاب استان تهران» اعلام‌های رسمی وضعیت مخازن وتنش آبی (از جمله اعلام وضعیت سد امیرکبس آبان ۱۴۰۴) کاریرد: فصل ۳ (ص ۱۸)» فصل ۴۶ (اص ۱۲۱)

[ع5[00طا۱۳۵۳-5] سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور گزارش‌های پایش فرونشست دشت‌ها.

بخش‌های ناخوانای متن کنار گذاشته شده‌اند. برای مطالعهٔ این بخش‌ها، تصویر صفحه در ادامه آمده است.

[۱8۱-00۳51111100] قانون اساسی جمهوری اسلا ایران» به‌ویژه اصل ۱۱۱ (شورای موقت رهبری). /

کاریرد: فصل ۴ (ص ۲۰)» فصل ۲۸ (ص ۸۵)

[lran-Migration-Observatory] رصدخانه مهاجرت ایران» گزارش‌های سالانه مهاجرت.

)۱۳۶ (ص OF فصل »)۵۲ yo) VV had کاریرد:

[۱۳۵۳-00۴] سازمان حفاظت محیط زیست ایران» گزارش‌های کیفیت هوا و وضعیت

کاریرد: فصل ۵۰ (ص ۱۳۸)

[lran-Subsidy-Reform] مطالعات ارزیابی هدفمندی ,Guillaume :)۱۳۸۹( Wahl Zytek & Farzin, /ran — The Chronicles of the Subsidy Reform, \MF ‘Working Paper, 2011 و پژوهش‌های صالی‌اصفهانی. 0 (198 Yo) FA فصل »]۱۰۸ yo) FF کاریرد: فصل

ب - منایع رسمی و آماری: نهادهای بین‌المللی [IMF-WEO-2026] V International Monetary Fund, World Economic

برآورد انقباض ۶,۱ درصدی و ۰.۷/۶۵ Update, July 2026 و Outlook, April 2026 تورم ۶۸,۹ درصدی برای ایران در ۲۰۲۶؛ برآورد بازنگری‌شده رشد ۵,۴- درصد در imf.org/en/countries/irn به‌روزرسانی ژوئیه.

کاریرد: فصل ۱ (ص ۱۴)» فقفصل ۲ (ص ۱۶)» فصل ۷ (ص ۲۶/ء» فصل ۳۶ (ص ۱۰۳)

[WB-MPO-2026] JY World Bank, Macro Poverty Outlook: Islamic 6 ,/۲3/ 0۳ ع//00م۴2. تورم نقطه‌به‌نقطه ۶۲,۲ در بهمن ۱۴۰۴؛ تورم خوراک

4۹ کاهش ۴۴ درصدی ارزش پول ملی در اسفند ۱۴۰۴؛ ۳۶ جمعیت زیر خط ۸,۳۰ دلار در روز (برآورد ۰۳-۱۴۰۲). کاریرد: فصل ۱ (ص ۱۴)» فقفصل ۲ (ص ۱۶)» فصل ۷ (ص ۲۶/» فصل ۴۴ (ص ۱۱۶)

۱۰ پایگاه داده گلوگاه‌های دریایی؛ حدود — [IMF-PortWatch] / IMF PortWatch

فروند تردد روزانه از تنگه هرمز درتیر ۱۴۰۵ در برابر پایه پیش از بحران ۸۸ تا ۱۳۰ فروند.

کاریرد: فصل ۶ (ص ۲۴)» فصل ۶۴ (ص ۱۵۶)

[Lloyds-2026] VY Lloyd's List Intelligence, Strait of Hormuz Transit 6 ع ۲۱۵۲۱۳ /۸/0/7/10. افت حدود ۹۰ درصدی ترافیک نسبت به سال پیش. (ص ۶۴ had »)۱۲۹9 فصل ۵۱ (ص «(110 yo) ۴۳ ad of YF yo) ۶ فصل yy 2۶

• [CRS-R45281] V Congressional Research Service, 7۵ Strait of Hormuz

Security Developments and Impacts on Oil, Gas, and Other گاه‌شمار: آتش‌بس ۷ آوریل ۲۰۲۶ء تفاهم‌نامه ژوئن» Commodities, 845281, 6 از سرگیری درگیری در ژوئیه. )۱۵۶ yo) FF sad (IOP (ص ۶۲۳ had f TF (ص ۶ had VF (ص ۱ had py

[EIA-Chokepoints] / U.S. Energy Information Administration, World 5 ۰0/۱/773۶

)۱۵۸ yo) ۶۵ فصل »)۱۵۶ yo) ۶۴ had f VF فصل ۶ (ص yy

World [۱۴۸-۱۲۵۵]؛ ۷ International Energy Agency, /ran Energy Profile

۰.۶۲۵۲۲ 04

کاریرد: فصل ۳ (ص ۱۸)» فصل ۴۸ (ص ۱۲۵)

[FAO-AQUASTAT] / FAO AQUASTAT — پایگاه داده GT Glee و کشاورزی» پرونده ایران.

[WB-Water-2018] / World Bank, Beyond Scarcity: Water Security in

• the Middle East and North Africa, 2018

کاریرد: فصیل ۳ ([ص ۱۸)» فصل ۴۵ (ص ۱۹ ()» فصیل ۴۶ (ص ۱۲۱)

[WRI-Aqueduct]« [WRI-2026] / World Resources Institute, Aqueduct 5 8/۶ ۷/270۲ ؟ و تحلیل «جنگ ایران و بحران آب خاورمیانه»» مارس ۲۰۲۶. (VTA (ص ۱۱۹)» فصل ۵۰ (ص FO had (VA yo) ۳ had yy

کاک / [8۱5-16۳۱۲۵-2026] و ۵سا8 0۳ عا۲ز)» تحلیل ماهواره‌ای مخازن آب تهران» ۱۴۰۵-۰۴ کاهش بیش از ۷۰ درصدی لار و لتیان؛ سهم ۹۰ درصدی کشاورزی از تقاضای آب کشور؛ اتکی ۳۰ تا ۶۰ درصدی تهران به آبخوان.

ve) FV (ص ۱۲۱)» فصل FF dyad (119 yo) FO bad (IA yo) ۳ nad کاربرد:

۳۳

[WHO-JMP] / WHO/UNICEF Joint Monitoring Programme for Water Supply, Sanitation and Hygiene

کاریرد: فصل ۴۶ (ص ۱۲۱)

.[UN-WPP-2024] V United Nations, World Population Prospects 2024

)۱۳۱ (ص OF فصل IP (ص OF کاریرد: فصل

[WB-WDI]« [WGI] [WB-HCI] “ World Bank, World Development «Human Capital Index ‘Worldwide Governance Indicators ‘Indicators

کاربرد: فصل ۳۰ (ص »)٩۰ فصل ۵۳ (ص ۱۳۴)» پیوست ششم (ص ۱۷۵)

بخش‌های ناخوانای متن کنار گذاشته شده‌اند. برای مطالعهٔ این بخش‌ها، تصویر صفحه در ادامه آمده است.

• [WB-LPI] / World Bank, Logistics Performance Index

کاریرد: قصبل ۵۱ (ص ۲۹٩ ()ء» فصل ۶۵ (ص ۱۵۸)

¥ [WHO-GHED]|« [WHO-2010]« [WHO-Blocks]« [UHC-Monitoring] World Health Report ‘WHO, Global Health Expenditure Database 0 ۴/۵۵/۲۶ 8ع1کلک /3ع1/؛ چارچوب شش‌رکنی نظام سلامت؛

• WHO/World Bank, 7racking Universal Health Coverage

کاریرد؛: فصل ۵۵ (ص (ITA فصل OF (ص ۱۴۰)

<[ILO-Stats]< [ILO-R202] J International Labour Organization پایگاه 7۲ توصیه‌نامه شماره ۲۰۲ دریاره کف حمایت اجتماعی» ۰۲۰۱۲ (VEY (ص OV فصل (VIF (ص FF فصل apy

[WB-WBL] VY World Bank, Women, Business and the Law — سنجش تبعیض حقوق جنسیقی. کاریرد: فصل ۵۷ (ص ۱۴۲)» فصل ۳۱ (ص )٩۲

[V-Dem]« [FreedomHouse]« [WJP-RoL]« [TI-CPl]« [RSF-Index]« [CIVICUS]

Freedom House« Freedom in ‘V-Dem Institutes Democracy Report / Transparency ‘World Justice Project« Rule of Law Index ‘the World

• CIVICUS Monitor ‘RSF« World Press Freedom Index ‘\nternational: CP/

AVE (90) ۵٩ فصل of IF yo) ۳۲ فصل IF فصل ۳۱ (ص fF) فصل ۱۳ (ص yy

پیوست ششم (ص ۱۷۵) JV [WIPO-GIl]« [UNIDO-IDR]« [UNCTAD-WIR]« [UNCTAD-Maritime]

UNIDO« /ndustrial Development ۹۷۷۱۳0۰ Global Innovation Index

Review of Maritime و UNCTAD: World Investment Report ‘Report ی

کاریرد: فصل FY (ص VIN فصل ۴۲ (ص ef VIP فصل ۴۳ (ص 110( فصل ۶۵ )2 ۵/۸(

Y [CNBC-2026] [IMF-IRN-Country] گزارش‌های اقتصادی تأییدشده دریاره اسکناس ده میلیون ربالی» توقف انتشار تولید ناخالص داخلی از ۲۰۲۴» و سهم بیش از ۹۰

درصدی تجارت ایران از تنگه هرمز؛ و صفحه کشوری صندوق بین‌المللی پول دریاره ایران. کاریرد: فصل ۲ (ص ۱۶)ء» فصل ۶ ([ص ۲۴/» قفصل ۷ (ص ۲۶)

0 - اسناد حقوق» معاهدات و استانداردهای بی‌المللی

[0] / اعلامیه جهانی حقوق بش ۰۱۹۴۸

کاریرد: پیوست یکم ([ص پیوست دوم (ص ۱۶۹)

[34-37ع۳6۳۸-6] :[۳6۳۸] / میثاق بین‌المللی حقوق مد و سیاسی» ۱۹۶۶ (ایران عضو است)؛ تفسیرهای عموی شماره ۲۲ ۳۴ و ۲۷ کمیته حقوق بشر.

کاریرد: فصل ی رص ۳۳/» فصل )۳ رص »/٩۳۲ فصل ۵٩ (ص ۱۴۶)» پیوست دوم (ص ۱۸۹

[۴۹] / میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی» اجتماعی و فرهنگ» ۱۹۶۶ (ایران عضو است)

کاریرد: پیوست دوم (ص ۱۶۹])» فصل ۵۵ (ص ۱۳۸)

[1۳631[65-ع0۲ع] / کنوانسیون منع شکنجه (2۸7)؛ کنوانسیون حقوق کودک (ع8ع)؛

کنوانسیون حقوق افراد دارای معلولیت (۲8۳0).

کاریرد: پیوست دوم (ص ۱۶۹])» فصل ۵۷ اص ۱۴۲)

[0۴0۸۷۷] / کنوانسیون رفع همه اشکال تبعیض علیه زنان» ۱۹۷۹ (ایران عضو نیست). کاربرد: فصل ۵۷ (ص ۱۴۲)» پیوست دوم (ص ۱۶۹)

[Rome-Statute] / اساسنامه رم دیوان کیفری بین‌المللی» ۰۱۹۹۸ کاربرد: فصل ۲۲ (ص ۶۶)» فصل ۲۶ (ص ۷۸)

[۱05-1982ع0] / کنوانسیون سازمان ملل دریاره حقوق درباهاء ۱۹۸۲؛ مواد ۳۴ تا ۴ (عبور ترانزیتی از تنگه‌ها). کاریرد: فصل ۶ (ص ۲۴)» فصل ۶۴ (ص ۱۵۶)

[0۳7-۸۴۸] / معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای و پروتکل الحاق؛ گزارش‌های شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی. کاریرد: فصل ۶۳ (ص ۱۵۴)

[۸5-30] / قطعنامه‌های شورای امنیت سازمان ملل درباره ایران.

کاریرد: فصل ۶ (ص ۲۴)» فصل ۶۳ (ص ۱۵۴)

[۸6ع۸] / کنوانسیون سازمان ملل علیه فسادء ۰۲۰۰۳ کاربرد: فصل ۳۲ (ص )٩۹۴

«[FATF] / Financial Action Task Force توصیه‌های چهل‌گانه 9 فهرست اقدام

کاریرد: فصل ۳۲ (ص of IF فصل ۴۳ (ص 910(

[EITI]}« [OECD-AntiBribery]< [OGP] / استاندارد شفافیت صنایع استخراجی؛ کنوانسیون ضد رشوه 0۴20؛ مشارکت حکومت باز.

کاریرد: فصل ۳۲ (ص

(NDC) do توافق پاریس» ۲۰۱۵ و سازوکار مشارکت‌های / [Paris-Agreement]

بخش‌های ناخوانای متن کنار گذاشته شده‌اند. برای مطالعهٔ این بخش‌ها، تصویر صفحه در ادامه آمده است.

کاریرد: فصل ۵۰ (ص ۱۳۸)

[-/8۷] / کنوانسیون منع سلاح‌های بیولوژیک» ۱۹۷۲؛ مقررات بین‌المللی بهداشت

۵ ۷/۲۱0

کاریرد: فصل ۶۲ (ص ۱۵۳)

۴-۸-۸۵] 6008[4] ۷ مقررات عموی حفاظت داده اتحادیه ارویا؛ قانون هوش

مصنوعی اتحادیه اروباء مقرره 2024/1689 (ا۴).

کاربرد: فصل ۳۳ (ص ۹۶)ء فصل ۳۴ (ص )٩۸

[۱۵5م(۳3۲19-0۲۱۳۵] / اصول پاریس دریاره وضعیت نهادهای ملی حقوق بشس ۰.۱۹۹۳

کاریرد: پیوست دوم (ص ۱۶۹)» فصل ۳۱ (ص )٩۲

Rule of Law Checklist, CDL- کمیسیون ونیز شورای اروباء / [Venice-RoL-2016] 007

کاریرد: فصبل ۱( (ص ۳۵)» فصل ۲۸ (ص ۸۵)» فصل ۳۱ ([ص )٩۲

[EU-Charter]« [EU-Charter-LocalGov]:« [SA-BillOfRights]« [Regional-

۶ + منشور حقوق اساسی اتحادیه اروباء ۲۰۰۰؛ منشور اروپایی خودگردانی محلی» ۱۹۸۵؛ فصل دوم قانون اساسی آفریقای جنویی» ۱۹۹۶؛ منشور آفریقایی و کنوانسیون اروپایی حقوق بشر.

کاریرد: فصل ۳۵ (ص ۹۹)» پیوست دوم (ص ۱۶۹)

اصول بنیادین آمار رسمی سازمان ملل» / [UN-StatPrinciples]« [IMF-SDDS]

۴ استاندارد ویژه انتشار داده صندوق بین‌المللی پول.

کاربرد: فصل ۷ (ص ۲۶)» فصبل ۶۶ (ص ۱۶۱)» پیوست ششم (ص ۱۷۵)

[310۲5ع506-101] / چارچوب شاخص‌های جهانی اهداف توسعه پایدارنه کمیسیون آمار سازمان ملل.

کاریرد: پیوست ششم (ص ۱۷۵)

د - اسناد حقوق بشری مربوط به رویدادهای ۱۴۰۵-۱۴۰۴

[۱۲-۵۶-2026] / شورای حقوق بشر سازمان ملل» قطعنامه نشست ویژه دریاره سرکوب اعتراضات سراسری آغازشده از ۷ دی ۱۴۰۴ (۲۸ دسامبر ۲۰۲۵)» مصوب ۳ بهمن ۴ ژانویه ۲۰۲۶) با ۲۵ ری موافق» ۷ مخالف و ۱۳ ممتنع؛ تمدید مأموریت هیئت

حقیقت‌یاب به مدت دو سال و مأُموریت گزارشگر ویژه به مدت یک سال.

کاربرد؛ فصل ۵ (ص ۲۲)» فصل ۲۶ (ص ۷۸)» پیوست ب این سند

[5210-8600۲۳-2026] / گزارش مای ساتو گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور وضعیت

حقوق بشر درایران» به شورای حقوق بشر اسفند ۱۴۰۴ / مارس ۰.۲۰۲۶ کاریرد: فصل ۵ (ص ۲۲)» فصل ۲۶ (ص ۷۸)

[0۲۲-2026] / دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل» بیانیه‌های مطبوعاتی و اطلاعیه‌های رسانه‌ای» دی ۱۴۰۴ تا اسفند ۰۱۴۰۴

کاربرد: فصل ۵ (ص ۲۲)» فصبل ۷ (ص ۲۶)

[۱۸-۳۳۱/۱] / هیئت مستقل بین‌المللی حقیقت‌یاب دریاره جمهوری اسلای ایران -

گزارش‌ها و اسناد مأموریت.

کاربرد: فصل ۵ (ص ۲۲)» فصبل ۲۶ (ص ۷۸/

[۲8۸۱۸-2026] / مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران (۲۱8۸۸۷۸)» گزارش تفصیلی «زمستان سرخ» «(The Crimson Winter) اسفند ۰۱۴۰۴

کاربرد: فصل ۵ (ص ۲۲)» پیوست ب این سند

«NetBlocks 9 [AccessNow-NetBlocks] / Access Now (#Keep/tOn) مستندسازی قطع سراسری اینترنت از ۱۸ دی ۰۱۴۰۴

کاریرد: فعبل ۵ (ص ۲۲)» فصل ۷ (ص ۲۶) فعبل ۳۳ (ص ۹۶)

[00059[0۳-2026ا5] / گزارش‌های تأٌییدشده دریاره کشته شدن رهبر پیشین در ٩ اسفند ۴ (۲۸ فوربه ۶))» تشکیل شورای موقت رهبری در ۱۰ اسفند و اعلام جانشین در ۸ اسفند ۱۴۰۴ ٩( مارس ۲۰۲۶).

کاریرد: فصل ۱ (ص ۱۴)» فصل ۴ (ص ۲۰)ء فصل ۱۳ (ص ۴۱)

ه - گذار سیاسی» مقاومت مدنی و عدالت انتقالی [ODonnell-Schmitter-1986] 0 O'Donnell, G. & Schmitter, P., 7ransitions

• from Authoritarian Rule, Johns Hopkins UP, 1986

کاریرد: مقدمه بخش سوم (ص ۴۰)» فصل ۱۴ (ص ۴۳)» فصل ۲۲ (ص ۶۶)

[Linz-Stepan-1996] ۵ Linz, J. & Stepan, A., Problems of Democratic

• Transition and Consolidation, Johns Hopkins UP, 1996

کاریرد: فصل ۱۳ (ص (۴۱)» فصل ۱۴ (ص ۴۳)» فصل ۲۴ (ص ۷۲)

,[Przeworski-1991] ۵ Przeworski, A., Democracy and the Market

41 ,۲۳لا ۳۲۱۵86 ۰.۳3۲

(178 yo) FA فصل f FP yo) ۱۴ کاریرد: فصل

[Huntington-1991] o Huntington, S., Zhe Third Wave, University of

41 ,۳۲۵۶۶5 ۵۲۵ ۰.0۱۵

کاریرد؛ فصل ۱۳ (ص ۴۱)» فصل ۱۴ (ص ۴۳)

[Levitsky-Way-2010]<« [Linz-2000]« [Geddes-2018] o Levitsky & Way

Linz, 7ota/itarian ‘ Competitive Authoritarianism, Cambridge UP, 2010

Geddes, Wright & Frantz, How ‘and Authoritarian Regimes, 2000

• Dictatorships Work, Cambridge UP, 2018

کاریرد: فصل ۴ (ص ۲۰)» فصل ۱۳ (ص ۴۱)

& .[Chenoweth-Stephan-2011]« [Chenoweth-2021] o/V Chenoweth, ۴ ‘Stephan, M., Why Civil Resistance Works, Columbia UP, 2011

Chenoweth, Civi/ Resistance: What Everyone Needs to Know, Oxford

41 ,تالا

کاریرد: قصبل ۱۶ (ص ۴۹)» فصل ۲۱ (ص ۶۳)

[Sharp-1973]« [Sharp-1993] ۵ Sharp, G., 7he Politics of Nonviolent

• From Dictatorship to Democracy, 1993 ‘Action, Porter Sargent, 1973

کاریرد: قصبل ۱۶ (ص ۴۹)» فصل ۲۱ (ص ۶۳)

[Ackerman-DuVall-2000]« [Schock-2005]<« [Popovic-2015] o Ackerman Schock, Unarmed ‘DuVall, A force More Powerful, 2000 &

• Popovic & Miller, B/ueprint for Revolution, 2015 ‘/nsurrections, 2005

کاریرد: فصل ۲۱ (ص ۶۳)

ادبیات جنبش‌های اجتماعی و شبکه‌ها. o Segerberg-2012] [Ganz-2010[

(OA فصل ۱۶ (ص ۴۹)» فصل ۱۹ (ص »)۴۶ Yo) ۱۵ فصل yy

[Shain-Linz-1995]< [Guttieri-Piombo-2007] ۵ Shain & Linz, Between

States: Interim Governments and Democratic Transitions, Cambridge

• Guttieri & Piombo (eds.), /nterim Governments, USIP, 2007 UP, 1995

کاریرد: فصل ۲۴ (ص ۷۲)

,[Teitel-2000]< [Elster-2004]< [Hayner-2011]: [Freeman-2009] ۵ Teitel

Elster, Closing the Books, ‘Transitional Justice, Oxford UP, 2000

»Hayner, Unspeakable Truths, 2nd ed ‘Cambridge UP, 2004

بخش‌های ناخوانای متن کنار گذاشته شده‌اند. برای مطالعهٔ این بخش‌ها، تصویر صفحه در ادامه آمده است.

Freeman, Necessary Evils: Amnesties and the Search ‘Routledge, 2011

• for Justice, Cambridge UP, 2009

کاریرد؛ فصل ۲۲ (ص ۶۶)ء» فصل ۲۶ (ص ۷۸)

[OHCHR-RoL-Tools]« [ICTJ]« [UN-SR-TJ] “ OHCHR, Rule of Law Tools for

65 ۳۵۶۳-00۲۲//2۳؛ مرکز بین‌المللی عدالت انتقالی؛ گزارش‌های گزارشگر ویژه در امور

کاریرد: فصل ۲۶ (ص ۷۸)» پیوست دوم (ص ۱۶۹)

»)۱۹۹۸( کمیسیون‌های حقیقت آفریقای جنوبی O [TRC-Cases]< [Lustration] تونس (IER, 2005) مراکش «(Rettig, 1991) شیلی «(CONADEP, 1984) آرژانتین (2019 ,۱۷0)؛ قوانین غربالگری ارویای شرق.

کاریرد: فصل ۲۶ (ص ۷۸)

«[Moncloa-1977]« [Poland-Roundtable]« [CODESA]« [Spain-Transition]

CVAVV اسناد و ادبیات میثاق‌های گذار: مونکوآً ۵ [SouthAfrica-Transition]< [Taif]

(Elster (ed.), The Roundtable Talks, 1996)» CODESA ۱۹۸۹ میز گرد لهستان آفریقای جنوبی» اتفاق طائف لبنان.

(OA ۵۵)ء فصل ۱۹ (ص yo) IA فصل f FP Yo) ۱۴ had yy

VY [UN-IDDRS]« [OECD-SSR-2007]« [DCAF-Toolkit]« [UN-SSR-2008]

استانداردهای یکپارچه خلع سلاحء» ترخیص و ادغام مجدد سازمان ملل؛ 0۸۴ 0۴20 گزارش دبیرکل (DCAF ابزارهای {Handbook on Security System Reform, 2007 9-09 ۸/62/65

کاریرد؛ فصل ۲۲ (ص ۶۶)» فصیل ۶۱ (ص ۱۵۱)

o [Huntington-1957]< [Feaver-2003]}« [Finer-1962]< [Croissant-2013] ادبیات روابط غیرنظای-نظای.

/۱۵۱ (ص ۶۱ ead f FF yo) ۲۲ nad »)۴۳ yo) ۱۴ had Hayy

«(Indonesia-TNl]« [lraq-Debaathification]« [SSR-Cases]« [SSR-Warnings]

تجربه‌های تطبیقی اصلاح بخش امنیتی: اندونزی» o [Latin-America-Militaries] عراق» آفریقای جنویی» آرژانتین» شیلی» پرتغال» مصر.

کاریرد: فصیل ۲۲ (ص ۶۶)» فصل ۶۱ (ص ۱۵۱/

,[Beetham-1991]: [Weber] o Beetham, D., 7he Legitimation of Power

• "Weber, M., "Politics as a Vocation ‘Palgrave, 1991

کاریرد: فعبل (۹٩ (ص ۵۸)» قصل ۱۲ (ص ۳۷)

و -- قانون اسامی» حکمرانی و نهادسازی

«{IDEA-ConstBuild]« = [IDEA-Interim]« © [UN-Constitutional-Guidance]

[Constitute] J International IDEA, Constitution-Building: A Global

Guidance ‘interim Constitutions in Post-Conflict Settings و Review

‘Note of the UN Secretary-General on Constitutional Assistance, 2009 ۵1 ۰.۳0۳۶۲

کاریرد: yo) IA had 00( فصل ۲۴ (ص (VY فصل (Ad yo) YA فصل ۲۹ (AA ye)

[Elster-1995]< [Elkins-2009]« [Linz-1990]< [Lijphart-1999]« [Ginsburg-

]۸۱0۷-21] [۲۹-2018 ۵ ادبیات طراحی قانون اساسی» دوام قوانین اساسی» مناظره رباستی/پارلمانی» دموکرامی توافقی» و قاعده تناسب.

کاربرد: فصل ۱۱ (ص ۲۵)» فصل ۲۸ (ص ۸۵)» پیوست چهارم (ص ۱۷۳)

«[OECD-Deliberative-2020]« [lreland-CA]« [Iceland-2011]< [France-CCC]

[Fishkin-2009]« [Landemore-2020] V/o OECD, Catching the

40 ,ع۷/۵۷ ع31)۷ع0//ع0؛ مجمع شهروندی ایرلند؛ کنوانسیون قانون اساسی ایسلند؛ مجمع اقلیمی فرانسه؛ ادبیات دموکراسی مشورق.

کاریرد؛ فصل ۲۹ (ص ۸۸)

«[Andrews-2017]« [Evans-Rauch-1999]. [Fukuyama-2014]« [OECD-PSL]

[CivilService-Cases] o// Andrews, Pritchett & Woolcock, Bui/ding State Fukuyama, ‘Evans & Rauch (1999) ‘Capability, Oxford UP, 2017

OECD Public Service ‘Political Order and Political Decay, 2014

‘Leadership Recommendation, 2019 تجربه گرجستان» استوی و سنگاپور.

کاریرد: فصل ۳۰ PF Shad »)٩۰ yo) (ص ۱۶۱)» ye) ۶۷ had ۱۶۳)

[Tamanaha-2004]. [Ginsburg-Moustafa-2008}« [UN-Judiciary-1985] Ginsburg & Moustafa (eds.), ‘Tamanaha, On the Rule of Law, 2004 //o

8 ,بلاج3/ برطا ۶0/2 ؛ اصول پایه سازمان ملل درباره استقلال قوه قضائیه» ۰۱۹۸۵

کاریرد: فصل ۳۱ (ص )٩۲

[RoseAckerman-2016]<« [AntiCorruption-Agencies] Oo Rose-Ackerman & ‘Palifka, Corruption and Government, 2nd ed., Cambridge UP, 2016

تجربه ۲۸| هنگ‌کنگ» 0۱8 سنگاپون ۲ اندونزی.

کاریرد: فصل ۳۲ (ص )٩۴

[WB-ID4D]« [UN-EGov]« [OECD-DigitalGov]: [Estonia-XRoad]_ [India-

]4 [00۱ / استانداردها و تجربه‌های زیرساخت عموی دیجیتال.

کاریرد: قصبل ۳۳ (ص »)٩۶ فصبل ۳۴ (ص ۹۸)

«[OECD-Al]« [NIST-Al-RMF]« [UNESCO-Al]« [UNGA-Al]« [Eubanks-2018]

[01۳-2019ط7] 0/7 استانداردهای حکمرانی هوش مصنوعی وادبیات نقادانه آن.

)۱۵۳ (ص ۶۲ had f VF yo) ۳۳ ead (VA yo) ۳۴ ad کاریرد:

Decentralisation]« [Asymmetric-Cases]« [lraq-Federalism] 0// Ostrom, ادبیات و داده عدم‌تمرکز؛ §Governing the Commons, Cambridge UP, 1990 تجربه اسپانیاء ایتالیاء بریتانیا و عراق. “ayy فصل ۳۵ yo) FV had (19 Yo) ۱۲۳)» فصل OF (ص ۱۳۱)

[Barber-2015]« [Delivery-Units]« [OECD-CoG] ۵/7 Barber, M., How to Run a Government, Penguin, 2015 و 2007 ‘instruction to Deliver, PMDU بربتانیا و PEMANDU مالزی؛ مطالعات OECD دریاره مرکز دولت. کاریرد: قصیل ۶۶ (ص (۶()ء» فصیل ۶۷ (ص ۱۶۳) «[Cairney-2016]« [Banerjee-Duflo-2011]« [BIT}« [WhatWorks-JPAL]

[0-۱۸ع0۴] 0// ادبیات و نهادهای سیاست‌گذاری مبتنی بر شواهد.

کاریرد: فصل ۶۷ ([ص ۱۶۳) [UK-NRR]« [ISO-31000]« [Sendai]« [OECD-Risk]« [WEF-GlobalRisks]« [UK-

{ISO 31000 ‘Crisis] / UK Cabinet Office National Risk Register چارچوب سندای؛ توصیه‌نامه 0۴60 دریاره حکمرانی ربسک‌های حیاتی» ۲۰۱۴؛/6/003 ۷۷/۴۴ 1 ۰.۸/۶6

کاربرد: فصل ۲۳ (ص »)۶۹٩ فصل ۲۷ (ص ۸۱)» پیوست پنجم (ص ۱۷۴)

(UN-FutureGenerations]« [Wales-FGA]« [Finland-Future}) [OECD- Foresight]: [Jonas-1984]« —[Institutions-FutureGen]« [RAND-ABP]<« [500۷/3۲]2-1991] //0 اسناد و نهادهای حکمرانی پیش‌نگر و حقوق نسل‌های آینده.

کاربرد: فصل ۱۲ (ص ۳۷)» فصل ۶٩ (ص ۱۶۶)» پیوست سوم (ص ۱۷۱)

بخش‌های ناخوانای متن کنار گذاشته شده‌اند. برای مطالعهٔ این بخش‌ها، تصویر صفحه در ادامه آمده است.

ز- اقتصاد

48) [016۲۲۱۵۳-1992] ۵ ادبیات کلاسیک توقف ابرتورم و استقلال بانک مرکزی. کاریرد: فصل ۲ (ص ۱۶)» فصل ۲۵ (ص ۷۵/ء» فصل ۳۶ (ص ۱۰۳)

تجربه‌های تثبیت: برزبل ۱۹۹۴ء اسرائیل ۱۹۸۵ لهستان ۱۹۹۰ ترکیه ۲۰۰۱ آرژانتین؛ مناظره 112ا11۶-51[6ع53.

yy فصل YO (ص FF had (Vd (ص ۱۰۳/» فصل yo) FA ۱۶۵)

[OECD-IFl]<« [IMF-FiscalTransparency]« [IMF-GFSM]<« [IFl-Cases]« [WB- BankResolution)|« [IMF-Fiscal[ / استانداردهای مالیه عموی» قواعد dh و

نهادهای مالی مستقل.

کاریرد: (VO yo) ۲۵ had فصل PV (ص ۱۰۴)

«[(Besley-Persson-2011]« [Prichard-2015}< [Ross-2012]« [OECD-Tax] [0۴00-8۴5] *[۱۱۸۴-12] 0// ظرفیت مالیاتی» قرارداد مالیاق و نفرین منابع.

کاریرد: قصبل ۳۸ (ص ۰۶ ()» فصل ۳۹ (ص ۱۰۸)

«(Santiago-Principles]« [NRGI-Charter]« [Norway-GPFG]:« [Alaska-PFD] [56831-2011] *[۱۷۵۶۶-2015] //۵ حکمرانی صندوق‌های ثروت ملی و انتقال مستقیم درآمد منابع به شهروندان.

کاریرد: فصل ۳۹ (ص ۱۰۸)

[Growth-Diagnostics]« [Rodrik-2007]« [Rodrik-2006]« [Acemoglu-

Robinson-2012]« [WB-BREADY]< [OECD-Competition| 0// تشخیص og رشدء نهادها و محیط کسب‌وکار.

بخش‌های ناخوانای متن کنار گذاشته شده‌اند. برای مطالعهٔ این بخش‌ها، تصویر صفحه در ادامه آمده است.

گفتمان نوگرایی ملی ایران -- ویراست سو

yy فصل ۴۰ (ص ۱۰ ۱)» فصل FY (ص (VIF فصل yo) FA ۱۶۵)

• ۷۷۴۳۰] 6[ -۲۲۵۷۵۱۱]

[Lundvall-1992]. [WEF-

• 0ع0۴]

Production]< [Innovation-Cases]-« [Industrial-Policy-Cases ]«

0او0] 0// سیاست صنعتی» انقلاب صنعتی چهارم و نظام ملی نوآوری.

کاربرد: فصل (۴ (ص ۱۱۲)» فصل ۴۲ (ص ۱۱۴)

[Baldwin-2016]« [WTO-Accession]« [OFAC-EU-Sanctions] ۷/0 زنجبره

ارزش جهای» الحاق به ۷/70 و چارچوب حقوق تحریم. کاریرد؛ قصل ۴۳ (ص ۱۱۵)

sb o// [Pension-Reform-Cases]« [Salehi-Isfahani] کار guli اجتماعی و اصلاح بازنشستگی.

)۱۴۰ (ص OF فصل (VIF yo) FF had کاریرد:

[WDR-2011}« [WB-SafetyNets] “ World Bank, World Development

‘Report 2011: Conflict, Security and Development راهنمای شبکه‌های ایمی اضطراری.

کاریرد: فصل ۲۳ رص »)۶٩ فصل ۲۵ (ص ۷۵)

ح - آب» انرژی» اقلیم و سرزمین

[Madani-2014]| [Madani-2016]« [Molle]< [Allan-VirtualWater] ۵ ادبیات تخصصی بحران آب ایران و اقتصاد سیاسی آب.

«[OECD-WaterGov]« [EU-WFD]« [Murray-Darling]« [Chile-WaterCode] [California-SGMA]« [Spain-Basins]« [CapeTown-DayZero]< [WaterCity-

بخش‌های ناخوانای متن کنار گذاشته شده‌اند. برای مطالعهٔ این بخش‌ها، تصویر صفحه در ادامه آمده است.

Cases]: [IWA-NRW]« [WHO-DWQ]« [WB-WaterScarceCities]« [UN- 0 0/4 اصول حکمرانی آب و تجربه‌های تطبیقی. (VT ye) FV head »)۱۲۱ (ص PF head »)( ۱۹ yo) FO rad py

هزینه تجدیدپذیرهاء o// [IRENA-Costs]« [Energy-Subsidies]< [Solar-Cases]

یارانه انرژی و تجربه جهش خورشیدی.

کاریرد: فصل ۴۸ (ص ۱۳۵)

امنیت غذایی و اصلاح الگوی O/Y [FAO-SOFI]« [IFPRI]: [Agriculture-Cases] گشت.

کاریرد: فصل ۴۹ (ص ۱۳۲۷)

[م۸۷۴۳-62] [۷/۲۱۵-۸۵6] [۸86-عع۱۳ / ارزیایی اقلیمی» رهنمود کیفیت هوا و شکاف انتشار.

کاریرد: فصل ۵۰ (ص ۱۲۳۸)

«[WHO-RoadSafety]« [UNESCAP-Transport} [INSTC]« [ITF-Outlook]

حمل‌ونقل» ایمنی جاده و کریدورها. o// [Transport-Cases]« [WB-BRI] کاریرد: قصبل ۵۱ (ص ۲۹٩ ()ء» فصل ۶۵ (ص ۱۵۸)

«(UN-Habitat]« [OECD-Regional]« [Glaeser-2011]« [Housing-Economics]

شهر مسکن و آمایش. 0// [Housing-Cases] کاریرد: فصل ۵۲ (ص (۱۳)

ط - انسان و جامعه

«[OECD-PISA]« [TIMSS-PIRLS]« [UNESCO-GEM]}« [Hanushek-2015]

[Education-Cases] ۵0/7 سنجش و اصلاح آموزش.

کاریرد: فصل ۵۳ (ص ۱۳۴) (UIS]« [Scientometrics]«) [OECD-Migration]: [Saxenian-2006}« [Return-

5 0/۶ پژوهش» تولید علم و بازگشت نخبگان.

کاریرد: فصل OF (ص AIF فصل VV (ص ۵۲)

[Iran-Health-Reform]< [Health-Cases] ۵ اصلاح نظام سلامت Oly! و تجربه تایلند و ترکیه. کاریرد: فصل ۵۵ (ص ۱۳۸)

۷/۵ [Moghadam-2013}« [Kandiyoti-1988]< [UNSCR-1325]< [CRC]

جنسیت» خانواده و نقش زنان درگذار. کاریرد؛ فصل ۵۷ (ص ۱۴۳)

«[Nye-2004]« [UNESCO-WHC]« [UNESCO-ICH} [Creative-Economy ]

میراث و اقتصاد فرهنگ. «ays قدرت W/O [SoftPower-Cases] کاریرد: فصل ۵۸ (ص ۱۴۴)

«[Putnam-1993]« [Putnam]: [Diamond-1994]. [UN-SR-Assembly] و رسانه. gue سرمایه اجتماعی» جامعه //o [UNESCO-MediaTrends] کاریرد: فصل ۵ (ص ۲۲/» فصل ۵٩ (ص ۱۴۶)

oO [Lipset-Rokkan-1967]« [Bayat-2010]« [Harris-2017]< [Scott-1985] شکاف‌های اجتماعی و کنشگری روزمره.

کاربرد: فصل ۵ (ص ۲ ۲)» فصل ۱۶ ا(ص ۴۹)

ی - امنیت و سیاست خاری

۷/۵ [Buzan-1998]}« [UNDP-1994]. [UN-HighLevel-2004}« [NSS-Cases] امنیت جامع» امنیت انسانی و اسناد راهبرد امنیت ملی. کاریرد: فصل ۶۰ (ص ۱۴۹)

[NIST-CSF]« [ITU-GCI]< [ENISA-NIS2]< [UN-OEWG] / چارچوب‌های امنیت سایبری و هنجارهای بین‌المللی. کاریرد: فصل ۶۲ (ص ۱۵۳)

(Walt-1987]< [Blackwill-Harris-2016]« [Farrell-Newman-2019]« ]- 51 [71۳۵0۳۷ ۵ نظربه روابط بین‌الملل» ژئواکونوی وگذار

)۱۵۸ ye) ۶۵ فصل [OF yo) ۶۳ had »)۲۴ yo) ۶ had کاربرد:

//O [Regional-Security-Models]« [ICG-Chatham] معماری امنیت منطقه‌ای و گزارش‌های تحلیلی خلیج فارس.

کاربرد: قصل ۶۴ (ص ۱۵۶) [WB-Remittances]« [Diaspora-Bonds]« [Brinkerhoff-2009} [Shain- o// ]Diaspora-Cases]« [IOM-WMR[ <[2007 دیاسپوراء حواله و اوراق قرضه دیاسپورا.

کاریرد: فصل yo) VV ۵۲)» فصل ۶۵ (ص ۱۵۸)

ک - مبانی نظری» فلسفه سیاسی و منابع فارسی درباره ایران

[Meadows-2008]« [Meadows-1999]« [Sterman-2000]« [Rittel-Webber- تفکر سیستمی و نقاط اهری. ۵ [Ramalingam-2013] «[1973 کاربرد: فصل ٩ (ص ۳۱)» پیوست هفتم ([ص ۱۷۶)

[Rawls-1971]« [Rawls-1993}« [Berlin-1958]« [Jonas-1984] ۵ فلسفه سیاسی.

کاریرد: yo) ۱۱ had 10( فصل yo) IA 0( فصل ۶٩ (ص ۱۶۶)

«[Gellner-1983]« [Anderson-1983]« [Smith-1991}« [Taylor-2004]

cg cide ۵ [Eisenstadt-2000]<« [Kymlicka-1995}« [Marshall-1950]

نوگرایی‌های چندگانه و شهروندی.

کاریرد: فصل ۸ (ص ۲۹)» فصل ۱۰ (ص ۳۳)

,[Scott-1998]« JJerven-2013] ۵ Scott, J., Seeing Like a State, Yale UP Jerven, M., Poor Numbers, Cornell UP, 2013 £1998 کاریرد: فصل ۷ (ص ۲۶)» فصبل ۶۶ (ص ۱۶۱)

«[Lakoff-2004]< [Benford-Snow-2000]« [Entman-1993]« [OECD-Trust]

[۸۳۹0-051010] 0// چارچوب‌بندی» روایت و اعتماد عمومی.

کاریرد: فصل ۲۰ (ص ۰ع۶)

5 [۱8-۳3565ع5606] 0 اقتصاد سیاسی مقاومت در برابر اصلاح و توالی.

کاربرد: فصل ۶۸ (ص ۱۶۵)» پیوست چهارم (ص ۱۷۳)

«[Abrahamian-2008]« [Ansari-2012]< [Katouzian}« [Arjomand-2009] [Boroujerdi-2018] o Abrahamian, A History of Modern Iran, Cambridge Ansari, The Politics of Nationalism in Modern fran, ‘UP, 2008 2 ,۱۳ 6ع۲۵ط3ع؛ کتوزبان (استبداد ایرانی و «جامعه کوتاه‌مدت»)؛ Boroujerdi ‘Arjomand, After Khomeini, Oxford UP, 2009 &

Rahimkhani, Postrevolutionary tran: A Political Handbook, Syracuse

8 ,۳۲لا

کاربرد: فصیل ۴ (ص ۲۰)» فصل ۸ (ص ۲۹)» فصل ۱۰ (ص ۳۳)» فصل ۱۳ (ص ۴۱])

بخش‌های ناخوانای متن کنار گذاشته شده‌اند. برای مطالعهٔ این بخش‌ها، تصویر صفحه در ادامه آمده است.

[Ostovar-2016}« [Maloney-2015]« [Harris-2017] ۵ Ostovar, Vanguard

Maloney, /ran’s Political Economy since ‘of the Imam, Oxford UP, 2016

»Harris, A Social Revolution ‘the Revolution, Cambridge UP, 2015

• University of California Press, 2017

کاربرد: فصل ۱ (ص ۱۴]» فصل ۴ (ص ۰( فصل ۲۲ |ص ۶۶)ء» فصل ۴۰ ا(ص ۱۱۰)

[Sariolghalam]< [Bashirieh-Mavane] ۵ محمود سریع‌القلم» «عقلانیت و آینده توسعه‌یافتی ایران»؛ حسین بشیریه» «موانع توسعه سیاسی در ایران» و «گذار به مردم‌سالاری».

کاربرد: فصل ۸ (ص ۲۹)» فصل ۱۳ (ص ۴۱)

این صفحه شامل تصویر یا طرح گرافیکی است. نمای اصلی صفحه در ادامه در دسترس است.