جمهوری اسلامی در تنگنا

و لطس

یاه ها اتود 0 ناوت ات وت موه

جمهوری اسلای در تنگنا

آسیب دیدن یا حذف شدن مُهره های نظام درغزه ولبنان و سوریه»

بالا رفتن فشار درعرصةٌ هسته ای و کابوس روبارویی با دولت دوم ترامپ بیش از یک دهه است که از ایران به نام کشوری که در آستانة دستیابی به سلاح هسته ای قرار دارد نام برده می شود. بنا برگفتة کارشاسان آشنا با این مقوله» جمهوری اسلای از چندی پیش هم به فن آوری لازم برای ساختن کلاهک های اتمی مجهز شده و هم اورانیوم غنی شده را به مقدار کافی برای ساختن چندین بمبء» بدون نیاز به کوشش بیش از اندازه ذخیره کرده است. ولی مقامات جمهوری اسلا با اشاره به این که ایران از نخستین امضاکندگان پیمان منع اشاعة سلاح هسته ای (۱۸۴۸) بوده است» این مراتب را تکذیب می کنند و می گویند فعالیتهای ایرآن از چارچوب همان پیمان که تولید انرژی هسته ای و بهره مندی از آن را در جهت مقاصد صلح آمیز برای اعضای خود تضمین می کند»ء تجاوز نکرده است. بااین همه» به گفتة آگاهان» جمهوری اسلای از بیش از یک دهه پیش دست به کار یک رشته تلاشهای پنهانی برای کسب توانایی تولید سلاح هسته ای بوده است که با الزامات آن در قبال پیمان منع اشاعة این گونه جنگ افزارها تضاد آشکار دارد. فشاریر جمهوری اسلامی درهفته های اخیر برای شفاف سازی فعالیت های هسته ای خود به شکل محسوسی از سوی سه کشور بزرگ اروپایی (فرانسه»آلمان و انگلستان) رو به افرایش نهاده است. تقارن این فشار ها و سخت گیری ها بر استبداد دینی حاکم برایران با وارد شدن ضریات مهلی بر موقعیت و اعتبارآن در لبنان و غزه و سرنگونی حکومت بشاراسد در سوریه و فرار او به مسکو دست به دست هم داده و توجه ناظران را هر چه بیشتریه سوی خود جلب کرده است. آنان این رشته تحولات را بی ارتباط با یکدیگرنمی دانند» بویژه که سقوط نامنتظر بشاراسد در سوریه باخت بسیار بزرگ را برای علی خامنه ای» تصمیم گیرندةٌ اصلی در صحنة شطرنج سیاست ایران رقم زده و موجب تضعیف و تزلزل هرچه بیشتر او را در رأس یک استبداد مداخله گر وبی ترحم موجب شده است. بشار اسد که پس از جانشینی پدرش حافظ اسد در سال دوهزار تنها با تکیه بر جمهوری اسلامی و سپس روسیه توانست از سرنگونی حکومت موروفی خود در جریان خیزش معروف به بهارعربی و جنگ های داخلی ناشی از هجوم گروه های جهادی به سوریه

جلوگیری کندء» هنگامی که سه هفته پیش از سوی دوحای عمده اش حتی انگشت برای نگهداشتن بیشتر او بر مسند قدرت در برابر پیشرفت سریع نیروهای مهاجم تکان داده نشدء چارة دیگری جز پناه بردن شتاب زده به دامان پوتین برایش باق نماند. آز آن سو آژانس بین المللی انرژی اتمی در نشست روز شنبه ۳۰ نوامبر خود با صدور بیانیة تندی از جمهوری اسلامی به خاطر بالا بردن سطح غنی سازی خود تا حد شصت درصد با صراحت انتقاد کرد و این اقدام را به سبب مغایرت با تعهدات ایران در چارچوب مقررات آژانس بین المللی انرژی اتمی مورد نکوهش قرار داد. یک روز بعد از صد ور این بیانیه» محمد باقر قالیباف رئیس مجلس شورای اسلای در مقام پاسخگوی بر آمد و دراین واکنش نه تنها سخنی درجهت رفع نگرانی اعضای آژانس بر لب نیاوردء بلکه با لحنی که بوی دهن کجی هم از آن استشمام می شد گفت که ایران دست به کار راه اندازی سانتریفوژهای نیرومندتری نیز هست که تعداد آنها ممکن است ار پنج هزار تجاوز کند .

با وجود این عباس عراقچی وزیر امور خارجه» گویا به سفارش بالا دستی های خود به گونه ای ملایم و آشق جوبانه دراین زمینه سخن گفت و اظهارامید واری کرد که ادامة تماس وگفت و شنود میان آژانس و جمهوری اسلای به نتیجه ای که برای دو طرف رضایتبخش باشد بیانجامد.

دو هفته پیش از آن رافائل گروسمی» مدیر کل آژانس در سفر خود به ایران گفتگوهایی با مقامات جمهوری اسلای انجام داد و هنگام ترک ایران در مجموع از سفر خود ابراز رضایت کرد. لحن سخنانش بیشتر از امیدواری به حصول توافقی با ایران حکایت داشت تا آنتقاد و سرزنش. ولی رفتار سیاستمدارانةٌ او به هیچ رو نمی بایست بر تعدیل سیاست آزانس بین المللی انرژی اتمی در قبال جمهوری اسلامی تعبیر شودء بلکه واکنش توام با تهدید و هشدار فرانسه و آنمان و انیس نشان دهندةٌ موضع سخت گیرانة جامعة بین المللی دریرابر تهران بوده است.

عباس عراقچی در اظهارات چند روز پیش خود ضمن حفظ لحنی امیدوار کننده خود به امکان حصول توافق جدیدی با کشورهای اروبایی» از آنها به این سبب که پس از خروج آمریکا از برجام بسیاری از تحریم های خود را در قبال ایران از سر گرفتند گله کرد. . بنا به گفتة ناظران» کوشش جمهوری اسلای و طرفهای اروپایی در تماس های جدید خود مصروف بر این است که پیش از مستقر شدن دوبارةٌ ترامپ درکاخ سفید»ء به یک توافق قطی در ارتباط با چارچوبی برای فعالیت های مسالمت آمیز هسته ای ایران دست یابند. ولی آگاهان تحقق چنین هد را در یک محدوده ی کوتاه زمانی غیر محتمل می دانند.

در باور نگارنده حصول نتیجه در تماسهای مربوط مسائل هسته ای به طور کلّی به سود منافع بلند مدت کشور استء زیرا از سوبی موجب ناکامی عناصر افراطی در داخل جمهوری اسلای که در اختیارگرفتن سلاح هسته ای را به سبک کرةٌ شمالی به منزلة وسیله ای برای مصون نگهداشتن خود از حملات خارجی با جدیت دنبال می کنند خواهد شد و از سوی دیگر با کاستن از نگرانی کشورهای همجوار که به شدت از مجهز شدن جمهوری اسلا به سلاح هسته ای بیمناکند» فضای آرامشی در منطقه پدید خواهد آورد. احتمال این که چنین فضابی به همکاری های ثمر بخش اقتصادی میان ایران و کشورهای همجوار و کاستن از تنش ها بیانجامد وجود دارد. واقعیت این است که منافع اقلیت خشک اندیش حاکم از همان نخستین روزهای بعد از انقلاب با مصالح واقی ایران و مردمش در تضاد آشکار بوده است. رهبران این اقلیت همواره کوشیده اند فضا را چه درداخل کشور و چه در مناسبات ایران با جهانِ خارج

متشنَج نگاه دارند تا هرچه آسان تر بتوانند از آب گل آلود به سود منافع حقیر و فرقه گرایانةُ خود ماهی بگیرند. با اندوه بسیار باید گفت که آنها ابتدا با فریبکاری یا به قول خمینی "خدعه" و سپس بهره جستن از زور برهنه مقاصد خود را پیش بردند و برجایگاه قدرت استوار شدند. امّا روند رویدادها در چند سال اخیرء چه درمنطقه و چه در خود ایران» نشان می دهد که همه پشتوانة مردمی خود را در هر دو صحنه از دست داده اند و با آنکه در کشتن و به بند کشیدن هیچ اهمالی نکرده اند و نمی کنندء به گونه ای شتاب آهنگ در حال نزدیک شدن به پایان خط هستند.

فعالیتهای هسته ای ایران » نگاهی به پیشینه

توجه به بهره برداری از توانای هسته ای برای تولید انرژی از اواخر دهةٌ 1960 در ایران مورد توجه شاه قرارگرفت. در پاییزسال 7 یک رآکتور هسته ای پژوهشی با ظرفیت پنج مگاوات از جانب دولت آمریکا در اختیار ایران قرار گرفت و در دانشگاه تهران نصب شد. پس از امضای پیمان منع اشاعة سلاح های هسته ای میان آمریکا و اتحاد شوروی در 1968 ایران از نخستین کشورهایی بود که به آن پیمان پیوست و در 1970 سازمان انرژی اتمی کشور را بنیان نهاد. این سازمان از 1974 زیر نظر اکبر اعتماد قرارگرفت و به طورکامل فعّال شد. اعتماد تا اندی پیش از وقوع انقلاب در فوریة 1979» با کارآیی بر سازمان ریاست کرد. شاه به مسئلة تولید انرژی از راه هسته ای توجه فراوانی داشت. این سخن از دهان او بارها شنیده شد که نفت ماده ای والااست» والا تر از آن که برای نیاز های سوختی به کار رود. نیازهای سوختی کشور را باید از منابع تجدید شدنی تأُمین کرد و از نفت برای بر آوردن مقائد به مراتب مهمتری سود جست.

فراموش نباید کرد که شاه بلند پروازی های دیگری در ارتباط با نیروی هسته ای داشت که از محدودةٌ بهره جوبی مسالمت آمیز کاملا فراتر می رفت و در واقع متوجه سود جستن از نیروی هسته ای برای مقاصد نظامی هم بود. در سالهای واپسین قدرتش شنیده ی شد که گفتگوهای محرمانه ای میان او با مقات آمریکایی و اسرائیلی جربان دارد تا ایران به یاری آنها به یک قدرت اتمی تبدیل شود. درعمل هم از 28 مرداد 1332 به این سوکه به کمک دو قدرت عمدةٌ غربی به سلطنت با زگشت و در حلقة محارم دنیای غرب جای گرفت» در هایی به رویش گشوده بود که به روی کسانی که در موقعیت او نبودند بسته می ماند. چنین بود که به فرمان شاه در1974 سازمان انرژی اتمی ایران بنیان نهاده شد و کار پژوهش و آموزش درارتباط با مسائل هسته ای در دانشگاه تهران به گونه ای جدّی آغاز گردیدء به ویژه آنکه راکتور پنج مگاواتی هسته ای که مورد اشاره قرار گرفت چند سال جلوتر در دانشگاه تهران نصب شده و به کار افتاده بود. در 1975 شاه اعلام داشت که ایران باید در یک محدودةٌ زمانی بیست ساله 23 هزار مگاوات برق از نیروگاه های هسته ای خود به دست آورد. در پیگیری این هدف بود که قرار دادهایی با شماری از شرکتهای معتبر اروپایی و آمریکایی برای ساختن نیروگاه اتمی به امضا رسید. مهم ترین آنها قرار داد با "کرافت ورکر یونیون" یک از شعبه های شرکت زیمنس آلمان برای ساختن دو نیروگاه 1200 مگاواتی در بوشهر بود. گفتگوهایی نیز با شرکت فرانسوی "فراماتم" برای ایجاد دو نیروگاه دیگر هریک با ظرفیت تولیدی 900 مگاوات آغاز گردید. در این خلال ایران به فرمان شاه یک میلیارد دلار در یک کنسرسوم اروبایی برای غنی سازی اورانیوم به نام "ارودیف" که اکثریت سهام آن به فرانسه تعلق داشت سرمایه گذاری کرد. به جز آن» از آغاز دهة 1970شرکتهایی در سطح بومی برای فعالیت در

زمینة تولید سوخت هسته ای نیز تأسیس شدند. دومین مرکز پژوهش های هسته ای نیز در اصفهان گشایش یافت و همزمان با آن پژوهش هابی برای کشف معادن اورانیوم و و پردازش سنگ های حاوی این ماده هم دنبال شد. با وقوع انقلاب و پایان عمر نظام سلطنتی و به ویژه آغاز جنگ هشت ساله با عراق» همةٌ این فعالیت ها چندین سال متوقف ماند. در این میان آنچه که به ویژه در ارتباط با نیروگاه های هسته ای که دریوشهردر دست ساختمان بود روی داد در خور اهمیت و توجه است. پس از پیروزی انقلاب یک از نخستین اقدامات حکومتگران تازه به قدرت رسیده ابطال قرار داد ساخت نیروگاه های اتمی بو شهر با "کرافت ورکر یونیون" بود. این نکته را نیز نباید ناگفته گذاشت که در محاکمةٌ عباسعلی خلعتبری» دیپلمات برجسته ای که بیش از هفت سال وزارت امور خارجة کشور را به عهده داشت» دو اتهام عمده توسط صادق خلخالی حاکم شرع بی رحم خمینی متوجه وی شد و آن عاملیت در دو امر مهم در سالهای پایانی فرمانرواییی محمد رضا شاه بود. یک از آن دو توافقی بود که در 1975 میان شاه و صِدّام حسین در بارة کشتیرانی بر روی اروند رود (دجله) که مرز آبی میان ایران و عراق را در بخشی از جنوب کشور تشکیل می دهد به امضا رسید. همانطور که می دانیم» همه کشورهای عرب چه همجوار با ایران و چه غیرهمجوار, تا پیش از پایان جنگ جهانی اول بخشی از متصرفات امهراتوری عثمانی بودند. درپایان یکی از آخرین جنگهایی که میان عثمانی و ایران در سالهای آغازین قرن بیستم روی داد و در آن زورعثمانی چرییدء ایران از حق کشتیرانی بر اروند رود جز در جلو آبادان و خرمشهر محروم شد. عراق که بعد ار فروباشی عثمانی مدتی زیر قیمومت انگلستان قرار گرفت» پس از استقلال وارث آن وضع شد که سالها میان آن کشور و ایران مشکل ایجاد کردد. در دیدار میان شاه و صدام حسین در الجزایر که خلعتبری درآن دخیل بود» صدّام حسین به امضای موافقت نامه ای تن در داد که بر اساس آن کشتیرانی مشترک در تمام طول اروند رود برای ایران به رسمیت شناخته شد. خلعتبری و همتای عراق او به دلیل مسوّلیت رسمی که در مقام وزیر امور خارجة کشور متبوع خود داشتند بر پای آن موافقت نامه صحّه نهادند. دومین مورد امضای قرار داد ایجاد دو نیرو گاه هسته ای در بوشهربا کرافت ورکر یونیون بود که پیشتر به آن اشاره رفت. در هر دو مورد خدمتی بزرگ از دید مصالح دراز مدت کشور صورت گرفته بودء ولی آستبداد دینی تازه مستقر شده که همه چیز را از دیدةٌ کوتاه بین خود می دید و به دنبال بهانه برای از میان بردن مردان خدمتگزار کشور بود» هر دو خدمت را عنوان خیانت به پای خلعتبری نوشت و او را به مرگ محکوم کرد. امّا دیری نگذشت که آخوند های نوبا در کار سیاست ورزی به اشتباه بزرگ که با ابطال قرارداد نیروگاه های بوشهر کرده بودند می‌بردند و شتاب زده دست به دامان زیمنس شدند تا به هرچه زودتر به ایر ان با ز گردد و کار ساخت نیروگاهها را از سرگیرد. ولی زیمنس زیر فشار آمریک که حالا دیگر جمهوری اسلامی را با چهره ای که از خود نشان داده و رفتاری که در جریان گروگان گیری از آن سر زده بود دوست خود نمی دانست» نپذیرفت. در جریان جنگ هشت ساله با عراق نیروگاه های بوشهر در معرض بمباران های متعدد قرار گرفتند و آسیب جدّی به آنها وارد شد. پس از پایان جنگ» جمهوری اسلامی که در جبهةٌ مخالف با دنیای غرب قرار گرفته بود وامیدی به کمک از آن سو نداشت در 1995 برای تکمیل نیروگاه های یاد شده دست تقاضا به سوی روسیه دراز کرد. روسها هم که پس از سقوط نظام شوروی در بحران اقتصادی عمیقی به سر می بردند آن تقاضا را با شادی تمام و مانند یک نعمت آسمانی اجابت کردند. آنها ولی کار را نزدیک به بیست سال کش دادند و سرانجام در 2013 با هزینه ای نزدیک به بیست میلیارد دلار برای ایران» به پایان رساندند.

این موضوع را نیز نباید ناگفته گذاشت که جمهوری اسلای پس از نا امید شدن از باری غرب برای دستیابی به فن آوری هسته ای» غیر ازروی آوردن به روسها متوجه بازار آزاد هم شد. در این بازار» عبدالقدیر خان دانشمند پاکستانی که از او به نام پدر بمب اتمی پاکستان یاد می کنند» دانش هسته ای خود را در بازار آزاد به حراج گذاشته بود. از طریق شبکة وابسته به خان بود که جمهوری اسلامی توانست سانتریفوژهای مورد نیازش را برای نصب در مراکز زیرزمینی هسته ای خود در نطنز و فردو به بهای بسیار گزاف تهیه کند و به فن آوری ساختن سانتریفیوژهای پیشرفته دست یابد. دولت چین هم که سیاست بسط نفوذ در کشورهای نفت خیز خاورمیانه را دنبال می کرد از دادن پاره ای کمک ها و بعضی آموزشها در این زمینه دریخ نورزید. معامله با عبدانقدیر خان بنا بر اعلام آژانس انرژی اتمی در دو نوبت انجام گرفت. بار اول جمهوری اسلای در اوایل دهة 1990 دو دستگاه باز نشدةٌ سانتریفوژهمراه با تصویر ها و راهنمایی های کتبی از شبکةٌ وابسته به خان خریداری کردء» ولی از رجوع به برخی دیگر از تدارک کنندگان خصوصی این گونه تجهیزات در بازار آزاد نیزغافل نبود. بار دوم معامله میان خان و جمهوری اسلای در سال های 4 و 95 انجام گرفت و شامل پانصد سانتریفوژ از نوع ۳-1 بود و راهنمایی های کتبی برای سوار کردن سانتریفوژهایی از نوع -۳ 2 را نیز در برمی گرفت. جمهوری اسلای بعد ها تأٌیید کرد که قطعات مربوط به دوهزار سانتریفوژ را هم تا سال 1997 از شبکة خان خریداری کرده است.

پس از پیروزی انقلاب در 1979» جمهوری اسلای با به دست گرفتن قدرت عملی در کشوراز نظرحقوق بین الملل به عنوان جانشین نطام پیش از خود در همة توافق های بین المللی و از جمله پیمان منع اشاعة سلاح های هسته ای شناخته شد. حکومت مذهبی تازه بنیان یافته طی مدتی بیش از دو دهه به آژانس بین المللی انرژی اتمی» نهاد وابسته به سامان ملل متحد که مقر آن در وین قرار دارد چنین وانمود می کرد که جز بهره برداری صلح آمیز از نیروی هسته ای هدف دیگری ندارد. امّا در سال 2002 سازمان مجاهدین خلق با ارائة اسناد انکار ناپذیر در ارتباط با ایجاد دو مرکز فعالیت زیر زمینی یی در نطنز و دیگری در فردی نزدیک قم و تأسیسات آب سنگین در اراک پرده برداشت. با این افشاگری که هنگام ریاست جمهوری محمد خاتمی صورت گرفت» برای جمهوری اسلای چاره ای جز آنکه فعالیت های هسته ای خود را با هدف نظای در سال 2003 متوقف کند باق نماند. هرچند محافل غربی این توقف را با دیدةٌ بدبینی می نگریستندء امّا صحت آن از سوی آژانس آژانس ین المللی اتمی در آن هنگام مورد تأیید قرار گرفت.

در سال 2003 هیثقی از سوی جمهوری اسلای برای گفتگو با سه قدرت عمدةٌ اروبایی و از طریق آنها با آمریک به رپاست حسن روحانی و سپس علی لاریجانی با قصد رسیدن به یک توافق پایدار تعیین شد. جمهوری اسلا بنا برگواهی منابع آگاه در آن هنگام» درکار خود به راستی قصد انشاء داشت و حتی پیشنهاد کرد که گفتگوها همة موارد مورد اختلاف میان ایران و دنیای غرب» از جمله موضوع تولید موشک های دور برد را هم در بر گیرد. آَمّا کشورهای غربی که در آن هنگام خود را در موضع قدرت می دیدند از آن فرصت سود نجستند و با آنکه گفتگوها در 2004 و 2005 هم ادامه یافت» به سبب موضع عاری از انعطاف سه کشور اروبایی و در پشت صحنه آمریکا که سیاست آشتی ناپذیر بوش (پسر) رئیس جمهوری وقت آمریک را در برابر ایران و عراق و کرةٌ شمالی به عنوان "مثلث شرارت" در پیش گرفته بودء به نتیجه ای نیانجامید. این روش خاتمی و عناصر میانه رو نظام را به شدّت در موضع ضعف قرار داد و خامنه ای و تندروانی را که گرد اوحلقه زده بودند هرچه بیشترتقویت کرد وگستاخ ساخت. در این میان در پی رویداد بازده سپتامبر 2001 و اصابت هواپیماهای زیرهدایت عناصر افراط گرای عرب که از اسامه بن لادن می خط گرفتند به برجهای

دوقلوی نیوپورک و ساختمان پنتاگون در واشنگتن» نزدیک به سه هزار تن کشته به جای گذاشت. این حادئة بی سابقه و تکان دهنده جرج دبلیو بوش را به حمله به افغانستان و برانداختن طالبان مصمم کرد. از آنجا که گشایش ایران به سوی غرب در چنین فضایی صورت گرفت ناکامیاب ماند. طبیی هم بود که جرج دبلیو بوش که کابینة خود را با گروهی از سیاست بازان افراطی هوادار اسرائیل- معروف به "نئوکان" - انباشته بود هیچگونه اعتنایی به این گشایش نکند. از سوی دیگر نثئوکانها که ترجیح می دادند پیش از یکسره ساختن کار طالبان صدام حسین را یرای تقویت هرچه بیشتر اسرائیل از سر راه بردارند» برای رسیدن به این مقصود نیز بهانة خوبی تراشیدند و آن این بود که صدام در آستانة دست یابی به سلاح هسته ای است. چنین بود که آمریک عراق را با نیرویی عظیم از زمین و هوا آماج حمللات خرد کننده قرار داد. برنامة نئوکانها این بود که پس از یکسره کردن کار صدام که فکر می کردند وقت چندانی نخواهد گرفت» به سروقت جمهوری اسلای بروند. ولی نیروهای آمریکایی با وجود براندختن صدام حسین و پایان دادن سریح به موجودیت نظام زیر فرمان اوء مدتها در باطلاق عراق فرو رفتند و نه تنها از حمله به ایران باز ماندند بلکه با از میان برداشتن دو رقیب عمدةٌ جمهوری اسلای در شرق وغرب کشور موجبات تقویت هرچه بیشتر قدرت ملاٌّیان را هم به ویژه در عراق که اکثریت جمعیت آن از شیعیان تشکیل شده است فراهم ساختند. با این همه»ء ایران پس از حملةٌ آمریک به افغانستان با اشرافی که بر امور افغانستان داشت باز از همکاری با دولت بوش پسر برای مسلّط شدن هرچه زودتر آمریکا بر اوضاع در آنجا دریغ نورزید» ولی پاداش خود را با پیگیری سیاستهای هرچه خصمانه تر آمریکا در سالیان پس از آن نسبت به ایران دریافت داشت.

در تمام مت حضور بوش پسر در کاخ سفید که تا 2008 به طول انجامیدء روابط ایران با آمریکا در نهایت تشنج و تبرگ باق ماند» وی به سبب نبودن هماهنگ میان واشنگتن و پایتخت های اروبایی تحریم هابی که در آن مدت در قبال جمهوری اسلای به کار بسته شد فاقد تأثیر گذاری بود و به همین دلیل جمهوری اسلا در پیگیری برنامه های هسته ای زیر زمینی خود مصمم تر و گستاخ تر شد.

اما با گزینش باراک اویاما به ریاست جمهوری آمریکا در انتخابات 2008» ایالات متحده سیاست متفاوتی در مقایسه با آنچه در دورةٌ تصدی بوش پسر جریان داشت در پیش گرفت. او با زیر دریافت که فشارها بر جمهوری اسلامی هنگامی می تواند موّثر واقع شود که به صورت هماهنگ و همزمان از سوی آمریکا و اروبا به اجرا گذاشته شود. این سیاست که در دورةٌ نخست تصدی او با جلب همکاری اتحادیة اروبا مجدانه دنبال شد کارساز از آب در آمد و خامنه ای و پیروانش فشارسنگین آن را به خوبی احساس کردند. چنین بود که در 2013 چراغ سبز خامنه ای برای شروع گفتگوها میان ایران و پنج عضو دائمی شورای امنیت به اضافةٌ آلمان به دولت نوپای روحانی داده شد. او نیز به وزیر خارجة خود محمد جواد ظریف که با ده سال سابقة ریتاست برنمایندگ جمهوری اسلای در سازمان ملل متحد و تسلط به زیان انگلیسی فرد کمال مطلوی برای هدایت گفتگو ها با کشورهای 1+5 بودء مأموریت داد تا همراه معاونش عباس عراقچی مذاکرات را با طرف های آمریکایی» روسی» چینی و آمریکایی آلمانی و فرانسوی پیش برد و چنین نیز شد. امضای "توافق جامع برای اقدام مشترک" (برجام)

گفتگوها در نوامبر 2013 در وین آغاز شد و پس از بیست و دو ماه در ژوئیة 2015 با امضای سندی به نام "توافق جامع برای اقدام (Joint Comprehensive Plan of Ation) "Sis که مخفف فارمی آن"برجام" و کوتاه شدهٌ انگلیسی اش (ICPOA) بود به

نتیجه رسید و اجرای ان اندی بعد آغاز گردید. هدف اصلی از این توافق متعهد ساختن رسمی جمهوری اسلامی به چشم پوشی از دستیابی به سلاح هسته ای در برابر رفع تحریم های گوناگون اقتصادی از سوی شش کشور طرف مذاکره بود که چگونگی به اجرا گذاشتن آن در متن توافق به تفصیل تشریح شده است. فشردةٌ تعهدات دو طرف در این موافقت نامه از این قرار بود.

تعهدات ایران:

* فراتر نرفتن شمار سانتریفوژها در دهةٌ اول پس از امضای موافقت نامه از5056 واحد.

* فراتر نرفتن سطح غنی سازی در نخستین پانزده سال پس از امضای موافقت نامه از 3.67 در صد. * بالا تر نرفتن وزن اورانیوم غنی شده در نخستین پانزده سال پس از امضای موافقت نامه از 300 کیلوگرم. * خودداری از غنی سازی اورانیوم در مرکز فردو * تجدید طراحی راکتور آب سنگین اراک تا در برابر اشاعة مواد هسته ای بیشتر مقاوم باشد. * انجام اقدامات بیشتر در زمینة شفاف سازی و امضای یک پروتکل اضاف برای افزودن بر تدابیر حفاظتی.

تعهدات کشورهای 1+5:

* از میان برداشتن تقریبا تمامی تحریم های شورای امنیت در برابر ایران. * تعلیق نزدیک به تمامی تحریم های اتحادیة اروبا در قبال ایران و تعهد به خودداری از برقراری دوبارةٌ تحریم هایی که بر اساس برجام باطل شده اند.

* تعلیق شماری از تحریم های ایالات متحده در قبال بخش های انرژی و بانی ایران. فرجام ناخوش برجام پس از خوشبینی های فراوان

رسیدن به چنین نتیجه ای خوشبینی بسیاری از هر دو سو برانگیخت و در سطح جهان نیز به عنوان یک حرکت سودمئد در رفح تنش میان ایران و قدرتهای جهانی و نوید بخش یک دورةٌ همکاری و تفاهم در مناسبات بین المللی تلقی گردید. آمّا آنچه که در عمل پیش آمد در جهتی خلاف این امیدواری زود هنگام. پیش رفت. نخست آنکه غرب نشان داد شتاب چندانی برای رفع بار سنگین تحریم ها از دوش ایران ندارد و این خود زیان خامنه ای وعوامل تندروش را بر سر حسن روحانی که نوید رسیدن به برجامهای دیگری را برای رفع مشکلات کمر شکن اقتصادی به مردم می داد دراز کرد. دیگر این که در انتخابات ریاست جمهوری 2016 در آمریک با شکست دموکراتها در برابر جمهوری خواهان» آیندة توافق برجام و تدوام آن بی درنگ زیر سای سنگینی از شک و ابهام فرو رفت. سرانجام دونالد ترامپ رئیس جمهوری جدید که برای تأمین خشنودی میلیاردرهای یهودی که با کمک های مالی عظیم خود به انتخاب وی به طور موّئثر یاری رسانده بودند خواستار تغییرات عمده در برجام به زیان ایران شد و چون پاسخ مساعدی از جمهوری اسلای نشنید در ماه می 2018 خروج یکجانبة آمریکا را از توافق جامع همراه با برقراری تحریم های جدید و تشدید تحریم های

اقتصادی پیشین آمریکا در قبال ایران اعلام داشت. کشورهای دیگر طرف توافق نیز از بیم شمول تحریم ها به خود آنان از آمریکا تبعیت کردند و برجام در عمل به شیر پی یال و دم و اشکم تبدیل گردید.

از سرگیری برنامه های پنهانی هسته ای جمهوری اسلای

برنامة پنهانی تولید سلاح هسته ای در جمهوری اسلای از سالهای میانی 1990 آغاز شد. چنانکه پیشتر اشاره رفتء با آنکه به دنبال افشاگری سازمان مجاهدین خلق از وجود این برنامه و پرده برداشتن از فعالیت هایی که در چارچوب آن در مکان های زیر زمنی جربان داشت» آن فعالیت ها چندی متوقف ماند»ء ولی بی اعتنایی آمریکا و اتحادیة اروبا به پیشنهاد های بی سابقة همکاری از سوی دولت خاتمی سبب شد که زیر فشار عناصر تند رو در دستگاه حاکمیت دینی فعالیت های هسته ای زیر نظر محسن فخری زاده (که در سال 2022 به دست عوامل وابسته به اسرائیل در حومة تهران کشته شد) زیر نام "برنامة احمد" با جدیتی بیشتر از گذشته از سر گرفته شود. بنا بر اطلاعات اعلام شده از سوی آژانس بین المللی انرژی اتمی (۱۸۴۸) این فعالیت ها تا سال 2009 با قوّت ادامه یافت. در این هنگام مقامات جمهوری اسلای زیر فشار کمر شکن تحریم ها برخی فعالیت های پنهانی خود را به آژانس گزارش دادند ولی برخی دیگر و از جمله آنچه را که در مرکز فردو جریان داشت همچنان مخفی نگهداشتند. آژانس بین المللی انرژی اتمی درسال 2005 تهدید کرده بود که عدم پایبندی جمهوری اسلامی را به تعهدات خود به شورای امنیت برای اقدام لازم گزارش خواهد داد و چنین نیز کرد. شورای امنیت در 2006 با تصویب قطعنامة شمارةٌ 1696 از ایران خواست تا ازادامة غنی سازی اورانیوم در سطحی بالاتر از 3.6 در صد خودداری ورزد و تأکید کرد که عدم متابعت جمهوری اسلا از این خواست موجب خواهد شد که تحریم های شدید تری را علیه ایران ازتصویب بگذراند. با آین همه یک رشته تماسهای دیپلماتیک نیز از طریق عمان به صورت موازی و محرمانه با جمهوری اسلامی در همان سالها جریان داشت.

در 2013 با انتخاب حسن روحانی به ریاست جمهوری که در مبارزات انتخاباتی خود اقدامات قاطی را برای رفع تحریم های بین المللی فلج کننده تعهد کرده بودء» زمینه هرچه مساعد تری برای آغاز گفتگو میان ایران با پنج کشور عضو شورای امنیت به اضافة آلمان فراهم گردید و چنانچه اشاره رفت سرانجام مذاکرات میان دو طرف در وین آغاز شد و پس از 22 ماه گفتگو به موافقت نامة برجام انجامید که گفتیم چگونه نا فرجام ماند. راه یابی دوبارةٌ ترامپ به کاخ سفید وگمانه زنی ها اکنون با انتخاب دوبارةٌ دونالد ترامپ به ریاست جمهوری آمریکا گمانه زنی ها در بارة تغییرات عمیقی که در سیاست این کشور در قبال جمهوری اسلای ممکن است روی دهد به اوج رسیده است. در دورةٌ چهار سالةٌ ریاست جو بایدنء بر خلاف انتظاری که ی رفت و وعده ای که پایدن هنگام مبارزات انتخاباتی داده بود» موافقت نامه برجام با وجود نزدیک شدن گفتگوها به حصول توافق» تجدید نشد و بهبود محسومسی نیز در روابط دو کشور حاصل نگردید. با این همه مناسبات دوطرف به سوی وخامت و تنش هم پیش نرفت» بلکه با نوعی کجدار و مریز تداوم حفظ یک رشته تماسهای غیر رسمی درپشت پرده ادامه یافت.

البته ترامپ در برخی از مصاحبه هابی که پس از پیروزی در انتخابات اخیر داشته سخنان نسبتا ملایمی در ارتباط با جمهوری اسلامی بر زیان آورده است» ولی تا آغاز رسمس کار او و ورود دوباره اش در 20 ژانویه 2025 به کاخ سفید داوری قطی نسبت به این که در قبال جمهوری اسلامی چه سیاستی برخواهد گزید نمی توان کرد. تنها معیار روشنی که در حال حاضر در اختیار ماست راه و روش وی در دور نخست ریاست اوست که به خروج یک جانبة آمریکا از برجام و سلب هرگونه تأثیر عملی از آن موافقت نامه انجامید. گزینش چهره های که به عنوان وزیر و مشاور به دولت وی راه پیدا کرده اند البته می تواند به عنوان راهنما به کار برده شودء وی با توجه به شخصیت نیرومند آقای ترامپ و اطاعت کامل اعضای کابینه از او تصمیم شخص رئیس جمهوری است که در عمل ملاک قرار خواهد گرفت و برای روشن شدن آن باید چند ماهی انتظار در انتظار ماند.

دنیای سیاست دنیای خشک ب رحم واقعیت هاست. میزان واقی قدرت دولتمردان و دایرة عملی نفوذشان در تعاملی که با کشورهای دیگر دارند تأثیر مستقیم خود را در صحنة سیاست جهانی بر جای می گذارد. وخامت روز افزون وضعیت اقتصادی ایران به سبب ی تدبیری و خشک اندیشی دستگاه رهبری و فساد و عدم صلاحیت عوامل زیرفرمان رهیر» همراه با گزیدن اولویت هایی که منافع و مصالح دراز مدت ایران در آنها جایی ندارند» کشور ما را با آنکه افزوده بر داشتن مردمی مستعد و هوشمند»ء یک از غفی ترین کشورهای جهان از نظر منابع طبیی استء به روز افلاس نشانده است. گذشته از این» ماجرا جوبی های فاجعه بار در منطقه با وجود ریختن ده ها میلیارد دلار به پای گروه های نیابتی» در ماه های اخیر به شکست های مفتضحانه انجامیده است. مهره هایی مانند حماس و حزب اللّه لبنان که نظام ولایی برای پیش بردن سیاست ها و گسترش نفوذ خود در منطقه بر آنها مت بوده به شدت تضعیف شده یا در آستانة حذف شدن هستند. مهمترین شکستی که در یک ماهةٌ گذشته نصیب جمهوری اسلای شدء سرنگونی سریع بشّار اسد و حذف او از صحنه بود. خامنه ای با ضریاتی که رویدادهای چند ماهة اخیر در غزه و لبنان به نفوذ و قدرت وی وارد آورده بود حتی نتوانست انگشتی برای جلوگیری از سرنگونی اسد تکان دهد. این واقعیت ها که از فرسایش چشمگیر موقعیت و قدرت خامنه ای خبر می دهند از چشم سیاستمدار زیرک مانند ترامپ پوشیده نخواهند ماند و او در عرصةٌ عملی شطرنج سیاست بی شک از آنها بهره برداری خواهد کرد. نمونة بارزی از بی خردی و رفتار استبدادی خالی از تدیر رهبر جمهوری اسلا و دستیارانش و پافشاری در پیش بردن موضوعای بوده که آشکارا مورد نفرت مردم است. فشار برای تصویب لایحة ارتجاعی حجاب و عفاف در مجلس گوش به یک نمونة آن است. انتظار می رفت که آن مصوبه در این اوضاع اقتصادی رو به وخامت» در میان خاموشی های فراگیر در حالی که دلاریه مرزهشتاد هزار تومان رسیده هرچه زودتر برای اجرا به دولت ابلاغ شود. کار به آنجا رسید که شمار روز افزونی از مهره های مشهور نظام مانند محسن رفیق دوست و برخی از مراجع مذهبی آشکارا از لایحه لب به انتقاد گشودند. رئیس جمهوری هم از همان آغاز مطرح شدن لایحه در مجلس آن را فاقد قابلیت اجرا اعلام کرده بود. بر خاستن چنین موج وسیی ازواکنش های منفی از همه سو نسبت به لایحة ارتجاعی - امنیتق حجاب و عفاف موجب شده که ابلاغ آن به دولت تا کنون متوقف بماند. می دانیم که وقوع چنین امری جز با اشارةٌ رهبر که برای تصویب لایحه به عنوان یی از ابزار مهم سرکوب وکنترل اهمیت بسیاری قائّل بودء» نمی توانسته صورت پذیرد. این خود شکست بزرگ است که اکثریت بزرگ مردم امیدوارند با شکست های دامنه دار تری دیگری در آیندةٌ نزدیک ی دنبال شود و ما سرانجام از این بلای عظیمی که چهل و چندسال است دامن گیرشان شده رهایی یابند. فشارها و هشدارهای تازه در صحنةٌ هسته ای

از سوی دیگر چنانکه در آغاز این نوشته اشاره رفت» فشارها و هشدارهای آژانس یین المللی انرژی هسته ای که در آغازآذرماه با سفر رافائل گروسی مدیرکل آژانس به تهران آغاز شدء ظرف هفته های اخیر به مناسبت افزایش ذخیرةٌ اورانیوم غنی شده در سطح بالا در ایران شدت بیشتری یافته است. پس از یک جواب سریالای نسنجیده از سوی قالیباف به هشدار سه دولت عمدةٌ اروبایی» ما شاهد نرم شدن ناگهانی لحن عباس عراقچی در ارتباط با این موضوع بوده ایم. تهران چند روز پیش از زیان عراقچی موافقت خود را برای همکاری موْثر تر با آژانس و فراهم کردن امکان دسترسی‌های گسترده‌تر بازرسان این نهاد اعلام داشت که درگذشته تقریبا کم سابقه بوده است. بد نیست بدانیم که سال گذشته جمهوری اسلای دسترسی بیشی ازیازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را به تاسیسات و مراکز هسته ای ایران با این ادعا که آنها «انگیزه‌های سیاسی» دارندء ممنوع کرد. آگاهان دلیل این نرمش را ضریات مکرری می دانند که یک بعد از دیگری در غزه و لبنان و سوریه با از دست رفتن مهره های موئر استبداد دینی به موقعیت و اعتبار جمهوری اسلا وارد آمده و موجبات تضعیف و تزلزل آن را فراهم ساخته است. رافائل گروسی» مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در ی از دیدار۱۶ آذر آذرماه خود از ایران هشدار داد که نظام ایران اکنون ذخیرةٌ کافی از اورانیوی که به میزان شصت درصد غنی شده در اختیار دارد و اگر سطح غنای این ذخیره را به نَوّد در صد برساند می تواند از آن چهار بمب هسته ای تولید کند.

شورای حکام پس از بازگشت گروسی از ایران از وی خواست گزارشی جامع از روند برنامه هسته‌ای حکومت ایران تهیه کند. این گزارش می‌تواند مقدمه‌ای برای فعال‌سازی "مکانیسم ماشه" یا آغاز دوبارةٌ تحریم ها علیه تهران باشد.

سخن بایلی

اگر با اندی باریک بینی به روش سیاست ورزی آقای خامنه ای چه در صحنةٌ داخلی و چه در پهنة جهانی بنگریم در می یابیم که شیوةٌ او همواره یک شیوةٌ تعرّضی بوده و او تنها هنگام برخورد با مانع سختء برای ایستادن و نفس تازه کردن دست به عقب نشینی تاکتیکی و به اصطلاح خودش "نرمش قهرمانانه" زده است. ولی به محض پایین آمدن میزان فشار یا سست شدن پایداری مبارزان» تعرّض خود را با شدّتی بیشتر از گذشته از سر گرفته است. این پدیده بارها در چند دهة گذشته تجربه شده است. مثال فراموش نشدة آن روشی بود که در جریان جنبش "زن» زندگ» آزادی" از وی به ظهور پیوست. به یاد داریم که با رسیدن جنبش به اوج قوّت خود در نیمة دوّم سال 1401 کارگزاران خشونت پیشة نظام حکومت سخت گیری معمول خود را در بار حجاب به یکسو نهاده بودندء ولی در کمین فرصت بودند که به محض احساس سستیی و رخنه ای در صف مبارزان» با شدّت بیشتری به رفتار خشن و ۶1 بگیر و ببند پیشین خود با زگردند و چنین نیز کردند. در ارتباط با تنظیم و تصویب و ارائةٌ لایحة "حجاب و عفاف" نیز پای ورزان و کارگزاران آقای خامنه ای در میدان طی ماه های گذشته به اشارةٌ او که بار دیگر فضا را برای دست زدن به تعرّضی تازه مساعد تشخیص داده بود» مجدانه وارد عمل شدند. اما دست پختشان هنگامی برای عرضه آماده شد که وضع ناگهان دچار تحوّلی بزرگ شده بود. از یک سو با افتادن یا آسیب دیدن مهره هابی که نظام ولایی در غزه و لبنان و سوریه با صرف دهها میلیارد دلاراز پول ما و به بهای محرومیت اکثریت مردم ایران از ابتداییی ترین خدمات همگانی بر جا نشانده بود»ء شکست سیاستهای ماجرا جویانة دستگاه رهبری به شکلی انکار ناپذیر آشکار شد و ضعف موقعیت

او را به خوبی نشان داد. از سوی دیگر شکل گرفتن سریع دوبارةٌ فضای مقاومت از سوی مردم» به ویژه نسل جوان در برابر لایحة ارتجاعی» به خوبی احساس می شد. بی میلی پزشکیان و دستگاه تحت ریاست او به مایه گذاشتن از خود برای اجرای آن» احتمال بسیار ورود کشور را به یک دورةٌ بحرانی جدید روشن ساخت. صفِ ارتجاع زیر فرمان رهبر از مدتی پیش خود را برای ابلاغ لایحه و اعلام یک پیروزی بزرگ آماده می کرد. ولی او که تجریة سی و چند سالة حکومت شامه اش را تیز کرده است» در روزهای اخیر به سرعت پس بودن اوضاع را دریافت و آنچه را که باید به مجلس و مجلس نشینان و دیگر عملةٌ زیر فرمان خود بفهماند با اشاراتی دور از انظار فهمانید. چنین بود که ابلاغ لایحةٌ تصویب شده به دولت در میان بهت حامیان آن متوقف ماند و به احتمال زیاد تا هنگامی که فرصت مساعد دیگری پیش نیاید در مورد آن تجدید مطلع نخواهد شد. گرچه هفته گذشته پس از تهدید فعال شدن مکانیسم ماشه از طرف شورای امنیت» عباس عراقچی برای این که جمهوری اسلای زیاد هم رام جلوه نکند تهدید کرد که در صورت عملی شدن این تهدید» تهران نیز محدودیت هابی را که در ارتباط با ساخت سلاح اتمی تا کنون بر خود تحمیل کرده است به یک سو خواهد نهادءاما همه می دانند که در این اوضاع و احوال که هیچ چیز بر وفق مراد جمهوری اسلای و رهبر آن پیش نمی رودء این گونه تهدید ها چیزی جز رجزخوانی ی پشتوانه نیست.